I SA/Bk 473/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Pietrasz, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński,, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Grzegorz Dudar, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 09 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi T. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. UZASADNIENIE Wnioskiem z [...] marca 2009 r. Pani T. O. (dalej również jako "Skarżąca") zwróciła się do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Oddział w B.), z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS), Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego (FUZ) i Fundusz Pracy (FP). Wyjaśniła, iż działalność gospodarczą prowadziła w okresie od [...] września 1998 r. do [...] marca 2003 r. Miała ona charakter sezonowy. W okresach niedochodowych dokonywała zawieszenia działalności gospodarczej. Dodała, iż jej źródłem dochodu jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w kwiaciarni. Na jej utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci: córka - uczennica szkoły podstawowej oraz syn - studiujący w W. Oświadczyła, iż zapłata zobowiązań z tytułu składek pozbawiłaby jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Decyzją z [...] lipca 2009 r. znak [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia wobec FUS, FUZ oraz FP za okres: czerwiec 1999 r. - grudzień 1999 r., sierpień 2000 r., październik 2000 r. - marzec 2003 r. w kwocie łącznej 38.490,12 zł oraz umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia wobec FUS oraz FP za okres marzec 1999 r. - maj 1999 r. wskutek ich przedawnienia. W toku postępowania ustalono, że Skarżąca jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę (1/2 czasu pracy) jako sprzedawca w miejscowości S. Zgodnie ze złożonymi przez pracodawcę drukami ZUS RCA w okresie: styczeń 2009 r. - czerwiec 2009 r. uzyskała wynagrodzenie w kwocie po 638,00 zł brutto miesięcznie. Skarżąca nie posiada zaległości z tytułu nieopłaconego podatku wobec Urzędu Skarbowego w H. Z przedłożonych zeznań podatkowych (PIT 11, PIT 37) wynika, iż Skarżąca w 2007 r. osiągnęła dochód w kwocie 4.314,00 zł, zaś w 2008 r. w kwocie 5.421,00 zł. Z umowy z 20 sierpnia 2008 r. wynika, iż Skarżąca posiadała zobowiązania wobec firmy windykacyjnej "K" w kwocie łącznej 1.571.54 zł, która w drodze cesji nabyła wierzytelności z tytułu nieuregulowanych opłat za usługi telekomunikacyjne wobec P. S.A. Zobowiązanie spłacane było od w 10 ratach miesięcznych. Przewidywany termin spłaty upłynął 27 maja 2009 r. Skarżąca zamieszkuje wraz z rodziną w domu jednorodzinnym położonym w miejscowości O. Koszty eksploatacyjne stanowią: podatek od nieruchomości za 2009 r. w kwocie 30,00 zł za rok, opłata za doprowadzenie wody w kwocie 75,13 zł (termin płatności do 14 stycznia 2009 r.), opłata za wywóz nieczystości w kwocie 47.08 zł miesięcznie oraz rachunków telefonicznych w kwocie 111.00 zł miesięcznie. Ponadto ustalono, iż Skarżąca od 5 lat znajduje się w nieformalnej separacji z mężem - Panem A. O. W ocenie ZUS zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w rozumieniu przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. (w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "u.s.u.s."). W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku, decyzją z [...] sierpnia 2009 r. znak [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił w całości wcześniejszą decyzję i odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia wobec FUS, FUZ oraz FP za okres: marzec 1999 r., sierpień 1999 r. - grudzień 1999 r., sierpień 2000 r., październik 2000 r. - styczeń 2002 r., marzec 2002 r. - marzec 2003 r. w kwocie łącznej 36. 769,20 zł oraz umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia wobec FUS, FUZ i FP za okres: czerwiec 1999 r. - lipiec 1999 r. wskutek ich przedawnienia. Prezes ZUS podkreślił, iż umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia pomimo braku całkowitej nieściągalności zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 1 i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, a mianowicie, gdy ze względu na stan zdrowia i inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest realnie niemożliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec ZUS Umorzenie należności w oparciu o przedmiotowe rozporządzenie może nastąpić jedynie wówczas, gdy osoba zobowiązana do zapłaty wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności bez narażenia własnej egzystencji, przy czym zapłata zobowiązań spowoduje egzystencjalną ruinę bytu jego rodzin, nie zaś jedynie gdy wywoła uciążliwości i trudności w spłacie. Istnienie takich uciążliwości i trudności jest bowiem w takich przypadkach nieuniknione. Za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych należy uznać zaś niezbędne minimum, a nie coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie. Zdaniem organu odwoławczego ocena sytuacji materialnej zobowiązanego nie może się sprowadzać wyłącznie do prostego zestawienia dochodów przypadających na członka rodziny, a powinna uwzględniać ogólny poziom zamożności danej rodziny w życiu społecznym. W prowadzonym postępowaniu wzięto pod uwagę fakt, iż Skarżąca nie może dokonać jednorazowej wpłaty na poczet należności z tytułu składek, jednak organ zauważył, że brak jest jakiegokolwiek zakazu prawnego, który stałby na przeszkodzie czynienia wpłat w kilku mniejszych kwotach. Istnieje przecież możliwość wystąpienia do Zakładu o zawarcie układu ratalnego. Prezes ZUS zwrócił uwagę, że Skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w miejscowości S. Ponadto w maju 2009 r. upłynął termin spłaty zobowiązań wobec firmy "K". A zatem środki finansowe przeznaczane dotychczas na spłatę powyższego zadłużenia dłużniczka może wykorzystać na uregulowanie należności wobec ZUS. Skarżąca jest także właścicielką ½ części nieruchomości położonej w miejscowości O. Powyższy majątek w ocenie organu odwoławczego pozwala na przymusowe dochodzenie powstałych zobowiązań z tytułu składek. Ponadto organ podkreślił, iż prawo własności nieruchomości umożliwia jej sprzedaż w trybie pozaegzkucyjnym, a w konsekwencji na uregulowanie przedmiotowych należności nawet w części. Powyższe okoliczności potwierdzają w ocenie Prezesa ZUS wypłacalność Skarżącej. Dlatego też wcześniejsze umorzenie postępowań egzekucyjnych celem wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek, nie stanowi w obecnej sytuacji finansowej strony wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Organ stwierdził również, że wspólność ustawowa między Skarżącą i jej mężem została zniesiona z dniem [...] czerwca 2009 r. Należy wiec uznać, iż mąż strony ponosi odpowiedzialność za zobowiązania powstałe z tytułu nieopłaconych przez żonę składek na ubezpieczenia. Powstały one, bowiem w okresie trwania ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. W toku prowadzonego w sprawie postępowania nie udowodniono, iż mąż zobowiązanej poza granicami kraju nie podejmuje zatrudnienia. Ponadto z akt sprawy wynika, że został zgłoszony do ubezpieczeń przez firmę "A" z siedzibą w B. z tytułu świadczonych usług na podstawie umowy zlecenia. Stąd też zdaniem Prezesa ZUS nie zachodzą uzasadnione przesłanki przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż Skarżąca posiada możliwość spłaty całości zobowiązań wobec ZUS bez narażenia egzystencji jej oraz członków rodziny. Pomimo tego, Prezesa ZUS postanowił uchylić wcześniejszą decyzję, albowiem z akt sprawy wynika, że iż należności z tytułu składek na FUS oraz FP za miesiąc marzec 1999 r. nie uległy przedawnieniu. Zgodnie z art. 24 ust. 4 i art. 32 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5b ustawy stanowiącym, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W dniu 12 marca 2009 r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę Skarżącej celem wyegzekwowania składek wobec FUS oraz FP na podstawie tytułów wykonawczych ZUS doręczonych w dniu 16 marca 2009 r. Z tym też dniem został zawieszony bieg terminu przedawnienia powyższych składek. W skardze złożonej do tut. Sądu, Skarżąca wskazała, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna. Jako jedyna w rodzinie posiada pracę, utrzymuje cały dom, nie posiada żadnych ruchomości. Podniosła, że poniesienie opłat z tytułu nieopłaconych składek pozbawi rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nieruchomość, której część posiada, to mały drewniany domek wymagający całkowitego remontu, a działka jest narzędziem pomocy w utrzymaniu rodziny. Dodała także, iż wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy nie kwestionowała ustaleń ZUS-u, dotyczących jej sytuacji zdrowotnej oraz jej dzieci. Wskazała, iż jest pacjentką przychodni kardiologii inwazyjnej w B. przy Państwowym Szpitalu Klinicznym oraz wymaga całodziennego zażywania leków i ponoszenia kosztów. Stwierdziła, iż jest zatrudniona w N. na pół etatu z miesięcznym wynagrodzeniem 517,84 zł. Kwota ta musi wystarczyć na rachunki, dojazd do szkoły, pomoce szkolne, utrzymanie domu w zimie, opłaty, jedzenie, ubrania. Od momentu, gdy mąż Skarżącej zdecydował się odejść od rodziny nie otrzymuje od nikogo finansowej pomocy. Powołanie się na spłatę zobowiązań wobec "K" jest zdaniem strony nietrafione. Upływ terminu płatności nie świadczy o ich faktycznej zapłacie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s. tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Z przywołanych regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (zob. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r. II GSK 141/07LEX nr 368197, wyrok WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). W tego typu sprawach sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Natomiast zaskarżona do sądu decyzja, podjęta w ramach uznania administracyjnego, podlega w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach wielokrotnie podkreślał, iż sądowa kontrola legalności tzw. decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym o odmowie umorzenia należności mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca nie podnosiła kwestii całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ odwoławczy słusznie jednak zauważył, że strona jest właścicielką ½ części nieruchomości, który to majątek pozwala na przymusowe dochodzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Wnioskując o umorzenie przedmiotowych należności, Skarżąca oparła swoje żądanie na przepisach rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które to przepisy pozwalają w uzasadnionych przypadkach, na umorzenie takich należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W § 3 ust. 1 rozporządzenie wskazuje, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przykładowo wymienia się przypadki, które wskazują na takie okoliczności. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również wg prawodawcy poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tej sprawie organ administracyjny prawidłowo ocenił sytuację Skarżącej pod kątem wymienionych przesłanek. Skarżąca nie wskazała na przesłankę istnienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby Skarżąca poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, co uzasadniałoby umorzenie ww. należności. Jak wynika z akt sprawy strona uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę w N., w wysokości nie podlegającej zajęciu w trybie postępowania egzekucyjnego. Ponadto z umowy spłaty w ratach na rzecz firmy "K" należności z tytułu umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej przez stronę z "P." S.A. wynika, że Skarżąca spłaciła większość z długu wynoszącego 1.571,54 zł. Natomiast w stosunku do należności z tytułu nieopłaconych składek, Skarżąca nie podjęła próby uregulowania zaległości, czy też wnioskowania chociażby o zawarcie w tym zakresie układu ratalnego, który pozwoliłby stopniowe zmniejszenie zadłużenia wobec ZUS. Sąd pragnie zwrócić uwagę, że cytowane przepisy dotyczące umarzania należności z tytułu składek wskazują, że zastosowanie tego rodzaju ulgi ograniczone jest jedynie do wyjątkowych i trudnych sytuacji. Decyzja Prezesa ZUS została należycie uzasadniona, a podjętemu rozstrzygnięciu nie można zarzucić dowolności należy, więc uznać, że mieści się ono w ramach przyznanego organom podatkowym uznania administracyjnego. Samo niezadowolenie Skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa, orzeczono jak w sentencji, w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).