I FZ 486/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 października 2013 r. sygn. akt III SA/Gl 1137/13 w zakresie częściowej odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 15 marca 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Zaskarżonym postanowieniem z 29 października 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1137/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 15 marca 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę 1000 zł. 2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżący oświadczył, że nie jest w stanie bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny ponieść kosztów sądowych. W chwili obecnej nie uzyskuje żadnego dochodu, w związku z czym zmuszony jest korzystać z pomocy finansowej swojej rodziny. Ponadto zobowiązany jest do uiszczenia alimentów w wysokości 1000 zł miesięcznie na rzecz swojego syna. Skarżący oświadczył również, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, mimo że mieszka z matką. Posiada nieruchomość zabudowaną o wartości około 70000 zł. Nie posiada innego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani wartościowych przedmiotów. Skarżący nadesłał dodatkowo m.in. swoje zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2012, odpis skrócony aktu małżeństwa, decyzję o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną z 25 marca 2013 r. i odmowie przyznania prawa do zasiłku, informacje o świadczeniu emerytalnym matki skarżącego, dowody przekazywania alimentów. Skarżący nie posiada żadnych rachunków bankowych. Bardzo trudno jest określić, nawet orientacyjnie, miesięczną wysokość kosztów utrzymania skarżącego, jest to jednak kwota rzędu 300-400 zł miesięcznie. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej, a poza tym w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. WSA stwierdził na podstawie przedstawionych przez stronę informacji, że w sprawie tej wystąpiły podstawy do częściowego przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę 1000 zł. Sąd uznał za mało wiarygodne, aby osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie osiągającą żadnego dochodu, korzystająca z drobnej pomocy finansowej matki (300 zł w ciągu trzech miesięcy), była jednocześnie w stanie uiszczać alimenty w kwocie 1000 zł miesięcznie. Trudno jest też założyć, że skarżący i jego matka utrzymują się w ciągu miesiąca z kwoty 876,73 zł (emerytura matki). Brak jest jednocześnie jakichkolwiek informacji, aby istniały zaległości w uiszczaniu stosownych opłat czynszowych, bądź za media w ostatnim czasie, które obciążałyby lokal zamieszkiwany przez skarżącego i jego matkę. Ponadto z nadesłanych kopii druków przelewów świadczeń alimentacyjnych wynika, że w kwietniu 2013 r. skarżący uiścił tytułem alimentów kwotę 3000 zł za trzy miesiące łącznie. Skarżący był już w tym okresie osobą bezrobotną, nie mającą prawa do zasiłku. Wątpliwości budziła również kwestia rachunku bankowego. Skarżący oświadczył, że od około dwóch lat nie posiada żadnych rachunków bankowych. Tymczasem prowadząc działalność gospodarczą rachunek bankowy posiadał, brak jest w nadesłanych przez skarżącego dokumentacji informacji o zamknięciu czy też likwidacji rachunku bankowego. WSA zwrócił również uwagę na obowiązki podatkowe związane z posiadaną nieruchomością, generującą zobowiązania finansowe. Tymczasem nieruchomość ta powinna przynosić wnioskodawcy pożytki (sprzedaż, dzierżawa, najem). 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego zarzucił: - błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, poprzez przyjęcie, że skarżący w dostatecznym stopniu nie wykazał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, skutkującej niemożnością poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny, podczas gdy przedstawiony przez niego materiał dowodowy jest wystarczający dla oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego opłaty od skargi; - błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym - zwolnienia od kosztów sądowych w całości, podczas gdy jego sytuacja materialna w sposób niepozostawiający wątpliwości wskazuje na niemożność poniesienia kosztów postępowania. W konsekwencji zarzucono: - naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji uznanie, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy, podczas gdy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co doprowadziło do: - naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez faktyczne pozbawienie skarżącego prawa do sądu w sytuacji, w której wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Szeroko udokumentowana sytuacja skarżącego wskazuje, że jego rodzina nie znajduje się na skraju ubóstwa, a więc w sytuacji, która determinowałaby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa w całkowitym wnioskowanym zakresie. Za tą konkluzją przemawia zwłaszcza to, że część przedstawionych przez skarżącego informacji na podstawie doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania należy ocenić jako niewiarygodne. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie udokumentował zwłaszcza okoliczności, podnoszonych już przez Sąd pierwszej instancji, związanych z ewentualnym zamknięciem lub likwidacją rachunku bankowego, a argumentacja zażalenia w tym względzie w żaden sposób tego wyjaśnia. Tymczasem dane dotyczące rachunków bankowych stanowią ważną podstawę oceny możliwości płatniczych strony postępowania. Ponadto skarżący utrzymuje, że jest bezrobotny, tymczasem z zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy wynika, że był on zarejestrowany jako bezrobotny jedynie od 25 marca 2013 r. do 1 kwietnia 2013 r. Jego twierdzenie, że status bezrobotnego utracił z uwagi na niestawiennictwo w urzędzie pracy, nie zostało w żaden sposób udokumentowane, ale nawet gdyby tak było, to niestawiennictwo w urzędzie pracy świadczy o braku zainteresowania w zdobyciu zatrudnienia tą drogą czy też uzyskania ubezpieczenia zdrowotnego na czas bezrobocia. Mało prawdopodobne jest też, aby matka emerytka musiała utrzymywać dorosłego zdrowego syna - który przecież sam ma na utrzymaniu dziecko - który zaprzecza jednocześnie, jakoby prowadził z matką wspólne gospodarstwo domowe. Zastanawiające jest, dlaczego w takiej sytuacji skarżący nie podejmuje choćby dorywczego zajęcia, które pozwoliłby na poprawę jego sytuacji finansowej. Ponadto nie można pominąć faktu, że skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie wiadomo więc, jakie jest źródło finansowania kosztów, które są z tym związane. Na obecnym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest wymagany i nie można tych kosztów zaliczyć do kosztów utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny. Na obecnym etapie sprawy wymagane koszty sądowe to wpis od skargi, który wynosi 2000 zł, a na podstawie orzeczenia Sądu pierwszej instancji do uiszczenia w chwili obecnej pozostaje skarżącemu 1000 zł. WSA bowiem zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie przekraczającym każdorazowo kwotę 1000 zł. Taką ocenę należy w świetle przedstawionych okoliczności odnoszących się do sytuacji skarżącego uznać za prawidłową. Skarżącemu nie może być przyznane prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ponieważ przesłanka tak szerokiej pomocy nie została wykazana. To, że skarżący nie zgadza się z taką oceną, nie znaczy, że Sąd pierwszej instancji naruszył w ten sposób zastosowane przepisy. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa i poglądami doktryny, skoro udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, to powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uznać więc należy za niezasadny. 4.2. Powoływanie się skarżącego w zażaleniu na art. 6 Konwencji należy uznać za nieskuteczne. Zgodnie z tym przepisem każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej (...). Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z 12 lipca 2001 r. nr skargi 44759/98 w sprawie Ferrazzini przeciwko Włochom uznał, że sprawa podatkowa nie należy do spraw z katalogu spraw cywilnych określonych w art. 6 ust. 1 Konwencji, bowiem sprawy podatkowe należą do głównych prerogatyw władz publicznych i wykraczają poza granice praw i obowiązków cywilnych, niezależnie od skutków finansowych, które wynikają z fundamentalnego obowiązku płacenia podatku (wyrok opublikowany w: M. A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 2005, Kantor Wydawniczy Zakamycze, Kraków 2006, s. 562-565). Jednak art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujący w porządku krajowym prawo do sądu, nie ogranicza prawa do rzetelnego procesu jedynie do spraw karnych oraz cywilnych i może mieć zastosowanie do spraw podatkowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (vide wyrok NSA z 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt I FSK 980/07; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazuje się jednak zarówno w orzecznictwie krajowym, jak i w orzeczeniach Europejskiego Trybunał Praw Człowieka prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego. Jego realizacja jest zależna od różnych wymogów proceduralnych – w niniejszej sprawie od uiszczenia wpisu w prawidłowej wysokości. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Nie można więc uznać, że niespełnienie żądania strony w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Natomiast art. 77 ust. 2 Konstytucji RP zawiera zakaz ustawowego zamknięcia drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw, trudno zatem uznać, aby Sąd pierwszej instancji miał możliwość naruszenia dyspozycji tego przepisu. Stanowi on bowiem ogólną dyrektywę prawodawczą, wskazującą, że w przypadku naruszenia (np. przez organ podatkowy) praw podmiotu, musi mieć on zagwarantowaną możliwość sądowego dochodzenia tych praw. 4.3. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.