III SA/Kr 935/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. Ż- Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. UZASADNIENIE Burmistrz decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], odmówił skarżącej P. Ż. – Ł. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na J. Ż. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z zaleceniami zawartymi w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 marca 2020 r., znak: [...], zwrócono się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego na zasadach określonych w przepisach o pomocy społecznej. Wywiad miał na celu potwierdzenie faktu sprawowania opieki przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne. Z wywiadu wynika m.in., iż P. Ż. – Ł. faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką J. Ż. Pomaga jej w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych oraz dba o jej higienę osobistą. J. Ż. jest całkowicie uzależniona od pomocy jedynej córki. Ww. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, pozostaje w nieformalnej separacji od wielu lat. Nie posiada informacji na temat męża, nie posiada z nim żadnego kontaktu. J. Ż. jest osobą niepełnosprawną, wymaga stałej opieki i pomocy we wszystkich czynnościach, ciągle musi być pod nadzorem córki. Rezygnacja z pracy przez wnioskodawczynię była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz brakiem możliwości pracy, nawet w niepełnym wymiarze czasu. Skarżąca bardzo dużo czasu poświęca opiece nad matką, jeżeli sytuacja tego wymaga nawet 24 h na dobę. Zakres czynności wobec J. Ż. to między innymi pomaganie w codziennych czynnościach higienicznych takich jak: prysznic, czesanie, mycie zębów, zmiana pampersów, pomaganie w przemieszaniu się, asekuracja podczas chodzenia, siadania, wstawania. J. Ż. nie jest w stanie poruszać się po schodach. Jak wynika z oświadczenia P. Ż. – Ł. zajmuje się ona wszystkimi obowiązkami domowymi takimi jak pranie, sprzątanie, prasowanie, podawanie posiłków. Skarżąca w swoim oświadczeniu zaznaczyła również, iż jej rodzice pozostają w nieformalnej separacji od ponad 30 lat (ojciec nie kontaktuje się z rodziną oraz nie brał czynnego udziału w wychowaniu dziecka) oraz, że nie posiada żadnych informacji na temat ojca. Burmistrz wyjaśnił, że nie kwestionuje faktu sprawowania stałej i niepodważalnej opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną matką w stopniu znacznym, jednakże w sytuacji, gdy osoba, na którą ustala się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdzie ustalony stopień niepełnosprawności datuje się na 13 marca 2012 r. i nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Organ stwierdził zatem, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i wobec tego odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu P. Ż. – Ł. podkreśliła, że decyzja odmowna jest dla niej krzywdząca, ponieważ mama J. Ż. od kilkunastu lat jest osobą całkowicie uzależnioną od osób trzecich. Pomimo, iż orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym zostało wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności dnia 7 listopada 2018 r., to wiodąca choroba, jaka dotknęła jej mamę tj. stwardnienie rozsiane powstała znacznie wcześniej. Ponadto inne choroby spowodowały dalsze spustoszenie w jej organizmie. W chwili obecnej wymaga stosowania pampersów, wsparcia w higienie osobistej, ubieraniu, czesaniu, podawania leków oraz wykonywaniu za nią wszystkich czynności życia codziennego takich jak: pranie, sprzątanie, prasowanie, podawanie posiłków. Skarżąca podała, że w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad mamą musiała zrezygnować z pracy zarobkowej. Jest jedynaczką, a mama jest mężatką w separacji nieformalnej od ponad 30 lat. Skarżąca wyjaśniła, że w chwili obecnej stan zdrowia mamy nie jest stabilny, gdyż choroba postępuje, co nie poprawia jej funkcjonowania w codziennym życiu, a wręcz pogarsza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 9 czerwca 2020 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że stanowisko organu I instancji w zakresie uznania, że skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy do przyznania jej wnioskowanego świadczenia jest nieprawidłowe. Pomimo jednak powyższego, w ocenie organu, w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki, albowiem opieka ta nie ma charakteru tego rodzaju ażeby zmuszała ją do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej lub też pracy na gospodarstwie rolnym. Opieka ta, jak sama strona oświadczyła, sprowadza się do codziennej, czasami całodobowej, aczkolwiek tylko w zależności od sytuacji, obecności u mamy i jest wystarczająca w takim zakresie czasowym. Kolegium wskazało, iż jakkolwiek J. Ż. ze względu podeszły wiek i niepełnosprawność wymaga opieki i pomocy osób drugich to niemniej jednak z akt sprawy nie wynika, aby była osobą obłożnie chorą (leżącą) i wymagała stałego nadzoru ze strony opiekuna. W związku z powyższym do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez skarżącą niewątpliwie można zaliczyć pomoc mamie w utrzymaniu higieny osobistej ciała oraz w poruszaniu się ze względu na występujące u niej schorzenie układu ruchu związane z chorobą wiodącą niepełnosprawnej, tj. stwardnieniem rozsianym. Natomiast takie czynności jak: pranie, sprzątanie, prasowanie, podawanie posiłków czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Ponadto organ wskazał, iż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. A zatem, z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. W opinii organu II instancji, na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, iż skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazał nadto, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia i lub podejmować pracy w ograniczonym jej zakresie czasowym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie P. Ż. – Ł. podkreśliła, że zaskarżona decyzja odmowna jest dla niej krzywdząca, ponieważ mama od kilkunastu lat jest osobą całkowicie uzależnioną od osób trzecich. Skarżąca wyjaśniła, że w chwili obecnej stan zdrowia mamy uległ pogorszeniu i w związku z tym od dnia 1 czerwca 2020 r. przeprowadziła się do niej w celu sprawowania permanentnej i całodobowej opieki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Kontrolując zatem legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 czerwca 2020 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza S z dnia [...] 2020 r., znak: [...], odmawiającą skarżącej P. Ż. – Ł. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na J. Ż. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, powoływanej) – dalej u.ś.r., w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełnia jednak warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem takiej opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej wymagała na tyle stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, aby wykluczała ona podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia. Jak wynika z oświadczenia skarżącej (k. 6 akt adm. I inst.), zamieszkałej w innym miejscu niż jej mama, sprawuje ona opiekę nad mamą "codziennie, a niekiedy całą dobę", pomaga jej w codziennych czynnościach higienicznych i przemieszczaniu się oraz zajmuje się wszystkimi obowiązkami domowymi. Z wywiadu środowiskowego (k. 5 akt adm. I inst.) wynika, że skarżąca "bardzo dużo czasu poświęca opiece nad matką, jeżeli sytuacja tego wymaga nawet 24 godziny na dobę", a odrębne zamieszkiwanie nie koliduje ze sprawowaniem stałej opieki. Jak z powyższego wynika, opieka, jak sama strona oświadczyła, sprowadza się do codziennej, czasami całodobowej, aczkolwiek tylko w zależności od sytuacji, obecności u mamy i jest wystarczająca w takim zakresie czasowym. Z powyższego wynika, że stan zdrowia matki skarżącej nie wymagał stałej obecności opiekuna, szczególnie w porze nocnej. Podkreślić należy, że ze z ww. materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Jak wskazały organy, prowadzenie gospodarstwa domowego, w tym pranie, czy sprzątanie, robienie zakupów, czy posiłków nie stanowią czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Stanowią codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Również czynności związane z opieką nad matką skarżącej ograniczające się do pomocy w kąpieli, ubieraniu, czy przygotowaniu tylko dla niej posiłków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślić należy, że systemowo świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a rezygnacją przez nią z pracy w gospodarstwie rolnym nie istnieje taki związek. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby matka skarżącej, posiadająca co prawda orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, była niesamodzielna w większości sfer życia. Z powyższych przyczyn nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane przez skarżącą czynności, które podejmuje w ramach opieki nad niepełnosprawną matką są – jak już podkreślano - zwykłymi czynnościami życia codziennego. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Organ podniósł też, że w przypadku pogorszenia stanu zdrowia matki i zwiększenia zakresu opieki możliwe jest wystąpienie z nowym wnioskiem. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy przez córkę (do czego zresztą skarżąca, jako córka, jest zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), należy podkreślić za organami, które nie negują faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sam znaczny stopnień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również konieczność sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że biorąc pod uwagę zakres sprawowanej opieki przez skarżącą, organy rozpoznające niniejszą sprawę w sposób prawidłowy dokonały wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.