II OSK 1952/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) sędzia NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku P. J. o wyłączenie sędziego NSA Andrzeja Jurkiewicza od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej P. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 2017/23 w sprawie ze skargi P. J. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 czerwca 2023 r. nr 917/2023 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Andrzeja Jurkiewicza od orzekania w sprawie o sygn. akt II OSK 1952/24. UZASADNIENIE Wyrokiem z 7 grudnia 2023 r., VII SA/Wa 2017/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. J. (dalej: skarżący) na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 7 czerwca 2023 r. nr 917/2023 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Przewodnicząca Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z 24 października 2024 r. skierowała do rozpoznania na rozprawie w dniu 28 stycznia 2025 r. sprawę ze skargi kasacyjnej, II OSK 1952/24. Jako skład orzekający wyznaczeni zostali: sędzia Małgorzata Masternak-Kubiak, jako przewodniczący i sprawozdawca, sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz oraz delegowany sędzia WSA Anna Szymańska, a także sędzia zastępca: sędzia NSA Małgorzata Miron. W dniu 28 stycznia 2025 r., na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, pełnomocnik skarżącego złożył do protokołu wniosek o wyłączenie sędziego NSA Andrzeja Jurkiewicza od orzekania w przedmiotowej sprawie z uwagi na okoliczność orzekania przez sędziego Andrzeja Jurkiewicza w sprawie II OSK 2818/21 rozpoznawanej przez NSA w dniu 9 października 2024 r. w przedmiocie skargi P. J. na postanowienie GINB z 15 lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w której to sprawie sędzia Andrzej Jurkiewicz był sprawozdawcą i która to sprawa zakończyła się oddaleniem skargi kasacyjnej. W szczególności jako powód wniosku o wyłączenia wskazano na związek tej sprawy z przedmiotem wszystkich spraw objętych wokandą z dnia 28 stycznia 2025 r. ze skarg kasacyjnych skarżącego, gdyż orzeczenie to dotyczyło decyzji Mazowieckiego WINB z 12 kwietnia 2019 r. nr 523/19, która to decyzja z kolei jest przedmiotem postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez PINB w Siedlcach, które to postępowania są przedmiotem spraw, których dotyczy wniosek o wyłączenie sędziego Andrzeja Jurkiewicza. W ocenie skarżącego okolicznością, która może być odebrana jako wpływająca na bezstronność sędziego Andrzeja Jurkiewicza jest okoliczność z przebiegu rozprawy w dniu 9 października 2024 r., gdzie na wypowiedź pełnomocnika skarżącego wskazującą na jedną z przyczyn niemożności wykonania opróżnienia lokalu, jaką jest fakt dalekich powiązań rodzinnych pomiędzy skarżącym kasacyjnie, a osobami zajmującymi lokal występujący w sprawie, w tym również fakt, że skarżący kasacyjnie jest ojcem chrzestnym D. L. występującego w sprawie – wypowiedź ta spotkała się z emocjonalną reakcja sędziego Andrzeja Jurkiewicza, jak zostało to odebrane przez pełnomocnika skarżącego kasacyjnie. Istotną okolicznością uzasadniającą wniosek o wyłączenie jest również dość krótki odstęp czasowy od daty rozprawy w sprawie II OSK 2818/21, a rozprawą w dniu 28 stycznia 2025 r., jak też fakt, że uzasadnienie wyroku w powołanej sprawie skarżący otrzymał w listopadzie ubiegłego roku. Tak krótki odstęp czasu pomiędzy sprawami może wpływać również na kwestię ewentualnego nieprzychylnego stosunku sędziego Andrzeja Jurkiewicza do skarżącego kasacyjnie, ewentualnie do jego pełnomocnika. W dniu 3 lutego 2025 r. sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz złożył oświadczenie, w którym wskazał, że nie zachodzą przesłanki, które stosownie do art. 18 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), skutkują obowiązkiem wyłączenia go od orzekania w niniejszej sprawie. Oświadczył ponadto, że nie istnieje inna okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w tej sprawie na podstawie art. 19 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno na wniosek, jak i z mocy prawa jest gwarancją procesową bezstronności sądu w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli związków z rozpoznawaną sprawą. Istota przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do wyeliminowania przyczyn, które mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy – por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02 (OTK-A 2004 Nr 7, poz. 67). Przepisy ustawy normującej postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej (p.p.s.a.) różnicują zasady wyłączania sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco. Jest to związane z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy (nieważność postępowania sądowoadministracyjnego). Na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w danej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. Wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w danej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący we wniosku o wyłączenie sędziego NSA Andrzeja Jurkiewicza nie wskazał okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę uzasadniającą jego wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie. Okoliczność, że sędzia Andrzej Jurkiewicz w innej sprawie, tj. o sygn. akt II OSK 2818/21, oddalił skargę kasacyjną skarżącego, nie jest wystarczająca do wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. Argumentacja wniosku nie wskazuje na istnienie po stronie sędziego okoliczności, które w sposób obiektywny budzą wątpliwości co do jego bezstronności podczas orzekania w tej konkretnej sprawie. Również emocjonalna – zdaniem pełnomocnika skarżącego kasacyjnie – reakcja sędziego na jego wypowiedź w trakcie rozprawy w dniu 9 października 2024 r. jak i krótki – w ocenie pełnomocnika skarżącego kasacyjnie – odstęp czasowy między doręczeniem uzasadnienia wyroku w sprawie II OSK 2818/21 (listopad 2024 r.) a datą rozprawy w niniejszej sprawie (28 stycznia 2025 r.), który miałby wpływać na kwestię ewentualnego nieprzychylnego stosunku sędziego do skarżącego kasacyjnie bądź jego pełnomocnika, nie mają żadnych usprawiedliwionych podstaw, które mogłyby przemawiać za wyłączeniem sędziego od orzekania w niniejszej sprawie. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego dla niego niekorzystny oraz, że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Dla kwestionowania określonych poglądów prawnych wyrażanych w toku sądowej kontroli działalności administracji publicznej przez poszczególne składy sądów administracyjnych właściwa jest bowiem kontrola instancyjna, a nie instytucja wyłączenia sędziego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że sędzia wchodził w skład sądu lub nawet był sprawozdawcą w innej sprawie tożsamej merytorycznie, nawet toczącej się pomiędzy tymi samymi stronami i wypowiedział pogląd prawny niezgodny ze stanowiskiem strony, która żąda jego wyłączenia. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych, które z mocy regulacji konstytucyjnych i ustawowych (w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji) zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby nie tylko naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej, ale w istocie prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z charakteru sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (tak wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., I GSK 3125/18). O zasadności wniosku o wyłączenie sędziego nie może zatem decydować wyłącznie subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Instytucja wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może więc być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (zob. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 61/08 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 31 stycznia 2011 r., K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5). W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienia NSA: z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09 oraz z 5 kwietnia 2013 r., II OZ 220/13). Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak, aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Do zastosowania wskazanego przepisu nie wystarcza więc występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy jej subiektywne przekonanie co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. np. postanowienia NSA z: 15 września 2008 r., II FZ 397/08; 17 sierpnia 2022 r., II OZ 448/22). Samo niezadowolenie strony z orzeczenia wydanego przez sąd, w składzie którego zasiadał sędzia wyznaczony do rozpoznania jej sprawy, nie świadczy w żaden sposób o braku bezstronności sędziego. Wskazać także należy, że sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz złożył, stosownie do treści art. 18 i 19 p.p.s.a., oświadczenie, w którym jednoznacznie stwierdził, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (zob. postanowienia NSA z 9 października 2013 r., II OZ 851/13 i z 24 września 2014 r., I OZ 754/14). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sad Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 18 i 19 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.