I OZ 79/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.S., A.L. i T.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1313/22 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A.S., A.L. i T.L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 września 2021 r., nr 2664/2021 w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1313/22 oddalił skargę A.S., A.L. i T.L. (dalej: "skarżący") na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 września 2021 r. nr 2664/2021 w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Pismem z dnia 9 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżących wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Podniósł, że zawiadomieniem z dnia 15 lipca 2022 r. otrzymał informację o terminie rozprawy. Podkreślił, że popełnił błąd, ponieważ omyłkowo odniósł pismo informujące o zmianie trybu rozpoznania z rozprawy na tryb uproszczony sprawy o innej sygnaturze -IV SA/Wa 1332/22, do sprawy niniejszej. Wskazał również, że pierwszy raz miał brać udział w rozprawie zdalnej przed sądem administracyjnym. Pełnomocnik skarżących wskazał, że prowadzi jednoosobową praktykę adwokacką i nikogo nie zatrudnia, co skutkuje koniecznością prowadzenia wielu spraw i spowodowało powyższy błąd. W tym samym dniu pełnomocnik uczestniczył również w innej rozprawie przed sądem karnym. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożono wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z 13 września 2022 r. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1313/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W motywach rozstrzygnięcia Sąd podniósł, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jej zastosowanie jest możliwe jedynie wtedy, gdy wszystkie określone w nich przesłanki zostaną spełnione łącznie, tj. wniesienie wniosku w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu, dopełnienie (wraz z wnioskiem) czynności, dla której był ustanowiony termin oraz brak winy w uchybieniu terminu. Sąd I instancji wskazał, że pełnomocnik skarżących w dniu 4 listopada 2022 r. r. otrzymał informację o wyroku oddalającym skargę. Pismem z dnia 9 listopada 2022 r. wniósł o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ustawowym terminie, tj. w terminie siedmiu dni od dnia ustania wskazywanej przez stronę okoliczności uchybienia terminowi. Ponadto, pełnomocnik skarżących wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 13 września 2022 r. Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 15 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżących został zawiadomiony o terminie rozprawy, która odbyła się w dniu 13 września 2022 r. przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zawiadomienie zostało odebrane przez pełnomocnika w dniu 26 lipca 2022 r. Zawiadomienie zawierało szczegółowe pouczenie w kwestii możliwości uczestnictwa w rozprawie zdalnie, bez osobistego stawiennictwa w budynku Sądu. Tym samym pełnomocnik skarżących posiadł wiedzę o terminie przeprowadzenia rozprawy. Brak było również informacji o jej odroczeniu lub zdjęciu z wokandy. W ocenie Sądu I instancji o braku winy w uchybieniu terminu nie może świadczyć błąd pełnomocnika, dotyczący omyłkowego odniesienia pisma informującego o zmianie trybu rozpoznania z rozprawy na tryb uproszczony do sprawy o innej sygnaturze (IV SA/Wa 1332/22). O braku winy nie może również świadczyć fakt prowadzenia praktyki adwokackiej jednoosobowo i związany z tym natłok spraw i korespondencji. Sąd podniósł, że skoro pełnomocnik w tym samym dniu miał rozprawę w innym sądzie, mógł o tym poinformować, co mogłoby stanowić podstawę do zdjęcia niniejszej sprawy z wokandy i wyznaczenia nowego terminu. Pełnomocnik skarżących takiej informacji nie udzielił. Zdaniem Sądu, dbałość o sprawy swoich klientów wymagała upewnienia się przez pełnomocnika skarżących, czy zostało wydane rozstrzygnięcie. Nie można bowiem z faktu biernego oczekiwania na informację z sądu wnioskować, że po stronie pełnomocnika nie zaistniała wina w uchybieniu terminowi na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Pełnomocnik jest adwokatem, posiada specjalistyczną wiedzę prawniczą i spoczywa na nim szczególny obowiązek dochowania należytej staranności w prowadzeniu spraw swoich mocodawców. Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji stanął na stanowisku, że nie można przyjąć, że strona bez swojej winy uchybiła terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Strona bowiem została poinformowana o terminie rozprawy, a także nie zaistniały żadne, niedające się przezwyciężyć trudności w złożeniu w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożyli skarżący reprezentowani przez pełnomocnika. Zaskarżając je w całości zarzucili naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez uznanie, że oczywista wina pełnomocnika, który nie dokonał w terminie czynności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jest równoznaczna z winą strony w rozumieniu ww. przepisu oraz, że opisane zaniechanie pełnomocnika było działaniem w ramach ze skutkiem dla strony. W oparciu o powyższy zarzut skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 85 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a."), czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Ponadto z art. 86 § 2 P.p.s.a. wynika, iż warunkiem przywrócenia terminu jest spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony w zakresie postępowania sądowego. Artykuł 87 § 1 i 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wymaga podkreślenia, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności konkretnej sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienia NSA: z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08; z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. akt I OZ 9/20). W orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana również zasada, według której, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy profesjonalny pełnomocnik zachował należytą staranność przy prowadzeniu spraw mocodawcy (zob. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II OZ 20/21). Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie uprawdopodobnili wystąpienia przesłanek pozwalających przyjąć brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Jak słusznie zauważył Sąd wojewódzki, skarżący byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika i to on zobligowany był do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie. Z akt sprawy bezsprzecznie bowiem wynika, że pełnomocnik skarżących został w sposób prawidłowy poinformowany o terminie rozprawy przed Sądem I instancji, o czym jak wynika z emaila z dnia 26 lipca 2022 r. poinformował również swoich mandantów. Nie sposób zatem uznać, że argumenty przedstawione zarówno we wniosku o przywrócenie terminu jak i zażaleniu, tj. odniesienie zmiany trybu rozpoznania innej sprawy, w której jest pełnomocnikiem – IV SA/Wa 1332/22 do sprawy niniejszej co w konsekwencji spowodowało uchybienie terminu i oczekiwanie na doręczenie przez Sąd wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym, prowadzenie jednoosobowej praktyki adwokackiej i niezatrudnianie innych osób, prowadzenie wielu spraw czy przemęczenie nie mogą stanowić okoliczności, które obiektywnie można uznać za nagłe i niespodziewane a w konsekwencji uniemożliwiające prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Jak wspomniano we wcześniejszych rozważaniach, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Należy przy tym wskazać na silnie ugruntowany i niekwestionowany obecnie pogląd, zgodnie z którym od profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się dochowania należytej staranności, wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje przy tym nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (zob. postanowienie NSA z 28 lutego 2018 r., II FZ 96/18). W postanowieniu z dnia 12 października 2017 r., II OZ 1091/17 Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową. Podsumowując, skoro w rozpoznawanej sprawie w imieniu skarżących czynności procesowych dokonywał profesjonalny pełnomocnik, uzasadnione jest stwierdzenie, że jako osoba legitymująca się wymaganą wiedzą i doświadczeniem zawodowym, zna on procedurę w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz jest świadom skutków prawnych popełnionych w tym zakresie uchybień, w szczególności tego, że wszelkie uchybienia wywołują negatywne konsekwencje bezpośrednio dla skarżących. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.