I GZ 82/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2023 r.; sygn. akt III SA/Gl 628/23 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. G. na czynność Wojewody Śląskiego z dnia 15 listopada 2021 r. w przedmiocie ustalenia i przekazania dotacji z budżetu państwa postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej zwany "WSA" lub "Sądem I instancji), postanowieniem z 4 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 628/23, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej zwanej "p.p.s.a."), odrzucił skargę M. G. (dalej zwanego "skarżącym") na czynność Wojewody Śląskiego z 15 listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy ustalenia i przekazania dotacji z budżetu państwa na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Sąd I instancji w uzasadnieniu przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania w przedmiotowej sprawie: – decyzją z 19 kwietnia 2021 r. wydaną na podstawie art. 26a ust. 3 w zw. z art. 26a ust. 2 pkt 3 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach, skarżący orzekł o niezwłocznym usunięciu odpadów zmagazynowanych w budynku przy ul. [...] w G.; – pismem z 11 października 2021 r. skarżący zwrócił się do Wojewody Śląskiego o przekazanie środków na sfinansowanie kosztów realizacji ww. decyzji; – w odpowiedzi Wojewoda Śląski w piśmie z 15 listopada 2021 r. stwierdził, że nie ma możliwości pokrycia z budżetu państwa kosztów wykonania przedmiotowej decyzji, gdyż w przepisie art. 168 ustawy o odpadach zadanie to nie zostało wymienione jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej; – w związku z odmową skarżący 19 listopada 2021 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego dotyczącego wskazania organu właściwego do sfinansowania powyższej decyzji; – postanowieniem z 14 czerwca 2022 r., sygn. akt. III OW 201/21, NSA odrzucił wniosek z uwagi na to, że nie zmierzał on do wskazania organu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, ale dotyczył wskazania źródła sfinansowania wykonania decyzji; – pismem z 12 lipca 2022 r. skarżący wystąpił do Ministra Finansów z ponagleniem na nieprzekazanie przez Wojewodę Śląskiego środków pieniężnych w formie dotacji celowej na usunięcie odpadów; – 16 sierpnia 2022 r. skarżący złożył skargę na bezczynność Wojewody Śląskiego polegającą na nieprzekazaniu M. G. dotacji celowej na sfinansowanie wykonania decyzji skarżącego z 19 kwietnia 2021 r. w sprawie niezwłocznego usunięcia odpadów; – postanowieniem z 7 listopada 2022 r., sygn. akt. III SAB/GI 413/22, WSA w Gliwicach odrzucił skargę, uznając że w sprawie brak jest właściwości sądu administracyjnego (mając na uwadze treść art. 177 Konstytucji w powiązaniu z art. 49 ust. 6 ustawy o dochodach Sąd stwierdził, że skoro w tym ostatnim przepisie mowa jest o postępowaniu sądowym bez wyraźnego jednoznacznego odesłania do postępowania przed sądem administracyjnym, a jednocześnie ze sprawy wynika cywilnoprawny charakter świadczenia należnego jednostce samorządu terytorialnego z tytułu przekazania dotacji celowej w nieprawidłowej wysokości lub z opóźnieniem, skarga do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna); – skarżący wniósł skargę kasacyjną od ww. postanowienia. W wyniku jej rozpoznania Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 18 maja 2023 r., sygn. akt. I GSK 407/23, uchylił zaskarżone postanowienie WSA w Gliwicach z 7 listopada 2022 r. NSA przyjął, że sprawa dotycząca ustalenia i wypłaty dotacji na zadania zlecone z zakresu administracji rządowej wchodzi w zakres właściwości sądów administracyjnych. Jednocześnie NSA stanął na stanowisku, że Wojewoda Śląski nie pozostaje w bezczynności, ponieważ pismem z 15 listopada 2021 r. odmówił naliczenia i przekazania dotacji, a pismo to jest aktem z zakresu administracji rządowej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., podlegającym zaskarżeniu na podstawie art. 53 § 2 p.p.s.a.; – pismem z 6 lipca 2023 r. skarżący wniósł skargę (na podstawie art. 53 § 2 w związku z art. 54 § 1 p.p.s.a.) na czynność organu z 15 listopada 2021 r. polegającą na nieprzekazaniu stronie skarżącej dotacji celowej na sfinansowanie wykonania decyzji Prezydenta M. G. z 19 kwietnia 2021 r. W skardze wniósł o: uznanie, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącego oraz rozpoznanie skargi. W ocenie skarżącego, nie ponosi on winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, bowiem nie został pouczony o sposobie i możliwości zaskarżenia pisma organu z 15 listopada 2021 r., a o tym że pismo to należy traktować jako czynność materialno-techniczną dowiedział się z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2023 r., sygn. akt I GSK 407/23, który został skarżącemu dostarczony 21 czerwca 2023 r. Brak takiego pouczenia powoduje, że skarżący nie miał świadomości, że czynność taką może zakwestionować w drodze skargi do sądu administracyjnego. W zaskarżonym postanowieniu z 4 grudnia 2023 r., Sąd I instancji uznał, że skarżący wiedzę o czynności Wojewody Śląskiego pozyskał wraz z doręczeniem pisma Wojewody z 15 listopada 2021 r., ewentualnie wraz z terminem doręczenia postanowienia NSA z 14 czerwca 2022 r., którym odrzucono wniosek skarżącego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, w uzasadnieniu którego była wskazana wspomniana odmowa Wojewody Śląskiego w postaci pisma z 15 listopada 2021 r. Tym samym, zdaniem WSA, skarżący wiedział o zaskarżonej czynności Wojewody również wówczas, gdy skarżył bezczynność Wojewody. Zdaniem Sądu, przyjmując za kluczową okoliczność z punktu widzenia zaktualizowania się przesłanek stosowania art. 53 § 2 p.p.s.a., a co za tym idzie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, gdyby nawet uznać obiektywną okoliczność braku pouczenia strony przez organ o możliwości zaskarżenia wydanego aktu do sądu administracyjnego, to w ocenie Sądu nie było przeszkód do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności bowiem jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 maja 2011 r. II GSK 676/11, stanowiąc: "ustalenie, że do uchybienia terminu doszło bez winy strony może być rozważone i ocenione jedynie w razie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności". W związku z powyższym Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że przekroczenie terminu wniesienia skargi nastąpiło bez winy strony, tj. z przyczyn od niej niezależnych w rozumieniu art. 53 § 2 zdanie drugie p.p.s.a. i odrzucił skargę jako spóźnioną, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisu postępowania art. 53 § 2 zdanie 2 p.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi i winna zostać ona odrzucona jako spóźniona; naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby WSA w Gliwicach prawidłowo ocenił okoliczności przedstawione przez skarżącego w ramach "wniosku o uznanie, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącego" uznałby brak winy skarżącego w uchybieniu i rozpoznał skargę merytorycznie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy podkreślić, że na obecnym etapie strony nie kwestionują, że czynność Wojewody Śląskiego z 15 listopada 2021 r. polegająca na nieprzekazaniu stronie skarżącej dotacji celowej na sfinansowanie wykonania decyzji Prezydenta Miasta Gliwice z 19 kwietnia 2021 r., której przedmiotem było niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania (pismo organu – k. 7 akt administracyjnych), była zaskarżalna a to z uwagi na to, że pismo Wojewody Śląskiego z 15 listopada 2021 r. jest aktem z zakresu administracji rządowej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., podlegającym zaskarżeniu na podstawie art. 53 § 2 p.p.s.a. co wyłożył NSA w postanowieniu z 18 maja 2023 r., sygn. akt. I GSK 407/23. W sprawie bezspornym jest także, że skarżący nie wniósł skargi na zaskarżoną czynność w terminie 30 dni licząc od dnia skutecznego doręczenia pisma z 15 listopada 2021 r. (doręczenie nastąpiło 15 listopada 2021 r. – k. 5 akt administracyjnych; skargę wywiedziono pismem z 2 lipca 2023 r.). Podkreślić należy, że istota sprawy objętej zażaleniem sprowadza się zatem do oceny zasadności stanowiska Sądu I instancji, wyrażającego się w zaskarżonym orzeczeniu o odrzuceniu skargi w kontekście woli skarżącego wyrażonej w skardze, aby Sąd I instancji uznał, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznał skargę. Należy zauważyć, że możliwość złożenia skargi na akt lub czynność z zakresu administracji publicznej, o której jest mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jest ograniczona terminem wyznaczonym w art. 53 § 2 p.p.s.a., tj. terminem trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu zaskarżalnej czynności (art. 53 § 2 zdanie pierwsze: "Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności") – zatem w przedmiotowej sprawie to dzień dostarczenia pisma Wojewody Śląskiego z 15 listopada 2021 r., co de facto nie podważany ani w skardze ani w zażaleniu. Po wniesieniu skargi sąd może nie uwzględnić jego upływu i mimo to rozpoznać skargę, gdy uzna, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego – wynika to wprost z treści art. 53 § 2 zdanie 2: "Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę." W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji słusznie zatem przyjął, że skarga wniesiona została po terminie. Tym samym, aby skarga została rozpoznana po terminie, Sąd I instancji musiałby uznać, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego. W skardze wniesionej przez skarżącego pismem z 6 lipca 2023 r. skarżący, na podstawie art. 53 § 2 zd. 2 p.p.s.a., zawarł wiosek o uznanie, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jego winy. Jako argumenty przemawiające za brakiem jego winy – w uzasadnieniu wniosku, a następnie także w zażaleniu na postanowienie odrzucające skargę – wskazał, że pismo organu z 15 listopada 2021 r. nie zawierało pouczenia co do możliwych środków zaskarżenia. Zaznaczył także, że nie miał świadomości, że jest to czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., podlegająca zaskarżeniu na podstawie art. 53 § 2 p.p.s.a. Zauważył, że w zbliżonej jego zdaniem sprawie NSA rozstrzygnął spór kompetencyjny wskazując Wojewodę Mazowieckiego jako właściwego do sfinansowania wykonania decyzji (patrz postanowienie NSA z 20 listopada 2020 r., sygn. akt II OW 90/20). Skarżący uznał na tej podstawie (i w związku z brakiem właściwego pouczenia), że w pierwszym kroku należy skierować do NSA właśnie wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. W związku z odrzuceniem wniosku skarżący wniósł skargę na bezczynność organu. Sąd I instancji odrzucił skargę (postanowienie z 7 listopada 2022 r., sygn. akt. III SAB/GI 413/22) wskazując jednocześnie, że z uwagi na cywilnoprawny charakter sprawy nie powinna ona podlegać jurysdykcji sądów administracyjnych. Skarżący podkreślił, że dopiero z postanowienia NSA z 18 maja 2023 r., sygn. akt. I GSK 407/23 (doręczonego skarżącemu 21 czerwca 2023 r.), powziął wiedzę, że na czynność Wojewody Śląskiego z 15 listopada 2021 r. przysługuje mu skarga do sądu administracyjnego. Skoro zatem skarżący w skardze wniósł o uznanie, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jego winy skarżącego (na podstawie art. 53 § 2 zdanie 2 p.p.s.a), to należy wyciągnąć wniosek, że Sąd I instancji błędnie uznał winę skarżącego wynikającą z tego, że skarżący powinien wnieść o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (czego nie uczynił). Przy czym zaznaczyć należy, że postanowienie, na które powołał się w tym miejscu Sąd I instancji (II GSK 676/11) wydane zostało w innym stanie faktycznym i prawnym. Skoro zatem ustawodawca wprost w treści przepisu art. 53 § 2 przewidział, że sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę (art. 53 § 2 zd. 2 p.p.s.a.), rzeczą sądu I instancji powinna być zatem ocena, czy art. 53 § 2 zd. 2 p.p.s.a. w okolicznościach danej sprawy znajdzie zastosowanie. W realiach przedmiotowej sprawy podkreślić należy, że niewniesienie przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (instytucja ta została zawarta w art. 86 § 1 p.p.s.a.) nie może być poczytane za jego winę skoro skarżący skorzystał z instytucji zawartej w art. 53 § 2, który umożliwia mu wniesienie i rozpoznanie skargi po terminie o ile sąd uzna, że niedotrzymanie terminu wniesienia aktu zaskarżenia nie było spowodowane jego winą. Tym samym, skoro nie było przedmiotem sprawy uchybienie terminowi do wniesienia skargi, a wina skarżącego nie może być sprowadzona do tego, że "nie wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia skargi", to Sąd I instancji winien rozpoznać czy uchybienie terminu do wniesienia skargi przez skarżącego nastąpiło z jego winy uwzględniając przy tym okoliczności wskazane przez skarżącego we wniosku, które spowodowały – zdaniem skarżącego – wniesienie skargi po terminie, a które mają świadczyć o braku jego winy, w tym także fakt, że skarżący nie pozostawał w bezczynności i cały czas podejmował działania w sprawie, jak również to, że do momentu wniesienia przez radcę prawnego reprezentującego skarżącego skargi na bezczynność, sygn. akt III SAB/GI 413/22, skarżący działał bez profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić przy tym należy, że przesłanka "braku winy" ma jednak charakter w znacznym stopniu ocenny i nie daje skarżącemu pewności, że jego skarga wniesiona po upływie terminu trzydziestu dni zostanie rozpoznana (postanowienie SN z 11 sierpnia 2022 r. II CSKP 108/22, LEX 3410326). Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądza, czy zasadne jest uznanie, że skarżący uchybił terminowi bez swojej winy. Brak rozważenia takiej możliwości, mógł jednak pozbawić skarżącego jego ustawowego prawa do rozpoznania skargi mimo uchybienia trzydziestodniowemu terminowi. Okoliczność ta uzasadniała uchylenie zaskarżonego postanowienia. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.