II OPP 4/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi Wspólnoty Mieszkaniowej B w W. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 722/23 ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej A w W., Wspólnoty Mieszkaniowej B w W., Wspólnoty Mieszkaniowej C w W. i Wspólnoty Mieszkaniowej D w W. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 1 marca 2023 r. nr 97/OPON/2023 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania. UZASADNIENIE Skarga Wspólnoty Mieszkaniowej A w W., Wspólnoty Mieszkaniowej B w W., Wspólnoty Mieszkaniowej C w W. i Wspólnoty Mieszkaniowej D w W. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z 1 marca 2023 r. nr 97/OPON/2023 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wraz z odpowiedzią organu na skargę w dniu 31 marca 2023 r. W skardze zawarto skierowany do sądu wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 18 października 2022 r. nr 349/Ś/2022. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt VII SA/Wa 722/23. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 4 kwietnia 2023 r. wezwano pełnomocnika skarżących do usunięcia braków formalnych skargi. Braki te zostały uzupełnione w terminie – 15 maja 2023 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 4 sierpnia 2023 r. uznano sprawę za gotową do merytorycznego rozpoznania, skierowano ją na posiedzenie niejawne celem rozpoznania zawartego w skardze wniosku o wstrzymanie wykonania postanowienia i decyzji, a po jego rozpoznaniu sprawa miała zostać skierowana do merytorycznego rozpoznania. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 21 sierpnia 2023 r. skierowano sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym i wyznaczono termin posiedzenia niejawnego na dzień 29 września 2023 r. Kolejnym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 31 sierpnia 2023 r. wyznaczono termin posiedzenia niejawnego w sprawie rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania aktów na dzień 6 września 2023 r. Postanowieniem z dnia 6 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia Wojewody Mazowieckiego z 1 marca 2023 r. nr 97/OPON/2023 oraz odmówił wstrzymania wykonania decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 18 października 2022 r. nr 349/Ś/2022. W dniu 21 września 2023 r. strona skarżąca wniosła (za pośrednictwem ePUAP) zażalenie na postanowienie z 6 września 2023 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 22 września 2023 r. wezwano pełnomocnika skarżących do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za wydruk zażalenia, celem doręczenia uczestnikowi postępowania. Dowód uiszczenia opłaty kancelaryjnej nadesłano 27 września 2023 r. Zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału z 27 września 2023 r. zmieniono wyznaczony termin posiedzenia niejawnego na dzień 28 września 2023 r., a także skład orzekający. Wyrokiem z dnia 28 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W dniu 5 października 2023 r. wysłano stronom postępowania odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym. W dniu 11 października 2023 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 22 września 2023 r., doręczono organowi i uczestnikowi postępowania odpis zażalenia na postanowienie z 6 września 2023 r. Zarządzeniem z 13 października 2023 r. nie stwierdzono podstaw do zastosowania trybu z art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). W dniu 26 października 2023 r. wpłynął wniosek strony skarżącej o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 28 września 2023 r. W dniu 14 listopada 2023 r. wpłynęły do sądu 2 pisma uczestnika postępowania W. sp. z o.o. z siedzibą w W.: informujące o zmianie adresu do korespondencji, a także wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 28 września 2023 r. Po sporządzeniu uzasadnienia wyroku i jego podpisaniu przez skład orzekający (akta z ostatnim podpisem zwrócono 17 listopada 2023 r.), zgodnie z zarządzeniem z 9 listopada 20023 r. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej. Zarządzenie wykonano 19 grudnia 2023 r. W dniu 26 stycznia 2024 r. wpłynęła do sądu skarga kasacyjna skarżących od wyroku z 28 września 2023 r. W dniu 29 stycznia 2024 r., na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z tego samego dnia, odpis skargi kasacyjnej doręczono organowi i uczestnikowi postępowania, przy czym przesyłkę adresowaną do uczestnika wysłano na nieaktualny adres. Pełnomocnik skarżących pismami z 15 i 19 lutego 2024 r. zwracał się z prośbą o pilne przekazanie akt sprawy z zażaleniem i skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarządzeniem z 29 lutego 2024 r. stwierdzono prawidłowość doręczenia uczestnikowi postępowania odpisu skargi kasacyjnej. Zarządzenie to uchylono 5 marca 2024 r. i zarządzeniem z tego samego dnia uzasadnienie wyroku wraz z odpisem skargi kasacyjnej doręczono uczestnikowi postępowania na prawidłowy adres. 27 marca 2024 r. wpłynęła odpowiedź uczestnika postępowania na skargę kasacyjną, złożona przez jego pełnomocnika. W dniu 8 kwietnia 2024 r. skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa B w W. wniosła skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, żądając: 1) stwierdzenia przewlekłości postępowania ww. Sądu w tej sprawie, 2) wydania ww. Sądowi niezbędnych zaleceń w celu niezwłocznego przekazania akt sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z zażaleniem i skargą kasacyjną oraz celem zapobieżenia dalszej przewlekłości, 3) przyznania na rzecz skarżącej kwoty sumy pieniężnej w wysokości 5000 zł, a w każdym razie nie mniejszej niż 2000 zł. W uzasadnieniu skargi na przewlekłość postępowania wskazano, że od dnia wniesienia zażalenia na postanowienie z 6 września 2023 r. upłynęło 195 dni, w których Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wykonał podstawowej czynności, jaką jest przekazanie akt sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podniesiono, że akta te nie zostały przekazane także w związku z wniesioną przez stronę skarżącą skargą kasacyjną od wyroku z dnia 28 września 2023 r. Zdaniem strony w pierwszej kolejności rozpoznane powinno być zażalenie, a dopiero później powinna być rozpoznana merytorycznie skarga. Odwrócenie tej kolejności powoduje, że w istocie wniesione zażalenie niewiele różni się od ponownego wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji na etapie rozpoznania skargi kasacyjnej. Zwlekanie z przekazaniem niweczy prawo do szybkiego rozpoznania środka zaskarżenia. Na podstawie zarządzeń Przewodniczącego Wydziału z 12 kwietnia 2024 r. odpowiedź uczestnika postępowania na skargę kasacyjną doręczono organowi oraz – w dniu 15 kwietnia 2024 r. – akta sprawy przekazano Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wraz ze skargą kasacyjną, zażaleniem i skargą na przewlekłość postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W przedstawionym stanie faktycznym skarga Wspólnoty Mieszkaniowej B w W. na naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 722/23 nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r., poz. 1725; dalej: "ustawa") strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka ta jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 ust. 2 powołanej ustawy dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przyjęcie takiego stanowiska nie zwalnia jednak Sądu rozpoznającego skargę na przewlekłość od dokonania oceny, czy, z uwagi na rodzaj sprawy i okoliczności jej rozpoznania, uzasadnione jest stwierdzenie przewlekłości postępowania, mimo że postępowanie sądowe trwa krócej niż rok (W. Ryms, Skarga na przewlekłość postępowania przed sądami administracyjnymi, ZNSA 5-6 [32-33]/2010, str. 382). Z drugiej jednak strony, nawet jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z 7 marca 2014 r., II OPP 14/14; z 25 lipca 2013 r., II OPP 25/13; CBOSA). Jak wynika z treści skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, skarga ta skupia się na wykazaniu przewlekłości postępowania międzyinstancyjnego związanego z wniesionym przez stronę skarżącą zażaleniem na postanowienie z 6 września 2023 r. o odmowie wstrzymania wykonania aktów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie nie można uznać, że Sąd I instancji przewlekle poprowadził postępowanie w zakresie przekazania zażalenia skarżących, wniesionego w dniu 21 września 2023 r. na postanowienie z 6 września 2023 r. Na dzień 28 września 2023 r. wyznaczony został termin posiedzenia niejawnego w celu rozpoznania skargi. Tego dnia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok oddalający skargę. Niezwłoczne przekazanie akt sprawy z zażaleniem pozbawiłoby Sąd I instancji możliwości rozpoznania sprawy w wyznaczonym terminie i podjęcia niezbędnych czynności wiążących z wydaniem wyroku – przede wszystkim wysłania stronom odpisu wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym oraz sporządzenia jego uzasadnienia w następstwie złożonego wniosku w tym przedmiocie. Dalsze wstrzymanie się z przekazaniem akt sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wraz z zażaleniem uznać należy za usprawiedliwione wpływem skargi kasacyjnej i przebiegiem postępowania międzyinstancyjnego dotyczącego tego środka odwoławczego. W opisanej sytuacji, gdy krótko po wniesieniu zażalenia na postanowienie wydane w tzw. postępowaniu wpadkowym (np. w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu) Sąd wydaje wyrok w sprawie, który następnie także jest zaskarżony, z punktu widzenia ekonomiki procesowej celowym jest doprowadzenie w pierwszej kolejności do zakończenia postępowania międzyinstancyjnego związanego z wniesioną skargą kasacyjną, a dopiero potem przekazanie akt sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wraz z dwoma środkami odwoławczymi: zażaleniem i skargą kasacyjną. Wprawdzie zakończenie postępowania międzyinstancyjnego związanego z wniesionym zażaleniem było w niniejszej sprawie uzależnione od toku postępowania międzyinstancyjnego wywołanego skargą kasacyjną, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie przed Sądem I instancji po wydaniu przez niego wyroku trwało dłużej niż jest to niezbędne. Wpływ na to miało kilka czynników. Zwłoka wynikła zarówno z opieszałości w podejmowaniu rozstrzygnięć, tj. zarządzeń niezbędnych do sprawnego zorganizowania przebiegu postępowania, jak również z opóźnienia w wykonaniu wydanych zarządzeń. Po pierwsze, nie uwzględniono w odpowiednim czasie zawartych w pismach W. sp. z o.o. z siedzibą w W. z 6 i 9 listopada 2023 r. informacji i żądań uczestnika postępowania: o zmianie adresu do korespondencji oraz wniosku o uzasadnienie wyroku (nie zadekretowano tych pism w żaden sposób, zostały wszyte do akt bez stosownego zarządzenia). Wskutek tego pominięcia zarządzeniem z 9 listopada 2023 r. nakazano doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem wyłącznie pełnomocnikowi skarżących, który złożył ten wniosek jako pierwszy. Po drugie, istotny wpływ na długość trwania tego postępowania miało opóźnienie w wysyłce wyroku z uzasadnieniem pełnomocnikowi skarżących – nastąpiło to 19 grudnia 2023 r., po upływie ponad miesiąca od wydania zarządzenia z 9 listopada 2023 r. Skarga kasacyjna skarżących wpłynęła do Sądu 26 stycznia 2024 r. Dalej, wcześniejsze pominięcie pism z 6 i 9 listopada 2023 r. skutkowało także tym, że po wpłynięciu skargi kasacyjnej doręczono jej odpis W. sp. z o.o. z siedzibą w W. na nieprawidłowy adres. Wspomniany błąd dostrzeżono dopiero (i to nie od razu) po wpłynięciu do sądu zwrotu nieodebranej korespondencji wysłanej do ww. uczestnikowi postępowania. Opóźnienie w prawidłowym doręczeniu tej stronie odpisu skargi kasacyjnej przełożyło się finalnie na opóźnienie w przekazaniu akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Ostatecznie, po wpłynięciu odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesioną w imieniu uczestnika postępowania, 12 kwietnia 2024 r. – tj. w dniu wpływu do wydziału orzeczniczego skargi na przewlekłość postępowania, zarządzono doręczenie odpisu odpowiedzi na skargę kasacyjną organowi oraz przekazanie akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnego wraz z: zażaleniem na postanowienie z 6 września 2023 r., skargą kasacyjną od wyroku z 28 września 2023 r. oraz złożoną skargą na przewlekłość postępowania. W tym stanie rzeczy, dostrzegając wymienione wyżej uchybienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawnym zorganizowaniu i prawidłowym wykonywaniu czynności związanych z biegiem niniejszej sprawy po wydaniu wyroku oraz w zakresie postępowania międzyinstancyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że czas trwania tego postępowania nie uzasadnia stwierdzenia, że w sprawie miała miejsce przewlekłość postępowania. Finalnie akta sprawy wraz z zażaleniem i skargą kasacyjną zostały przekazane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w ciągu 7 miesięcy od wpływu zażalenia, a 3 miesięcy od wniesienia skargi kasacyjnej, a więc w rozsądnym – w okolicznościach tej sprawy – terminie. Nie można więc zarzucić Sądowi I instancji, że przewlekle prowadził postępowanie międzyinstancyjne w tej sprawie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.