II SA/Po 141/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu 28 marca 2023 r., na posiedzeniu niejawnym, sprawy ze skargi Osiedla nr [...] w K. na działanie Wojewody w przedmiocie stacji benzynowej postanawia: odrzucić skargę. UZASADNIENIE Osiedle nr [...] w K. , reprezentowane przez M. C., jako Przewodniczącego Zarządu Osiedla nr [...] wywiodło do tut. Sądu skargę dotyczącą legalizacji przez Wojewodę wybudowanej z rażącym naruszeniem prawa stacji paliw w K. ul. [...]. W skardze przedstawiono stan faktyczny, w którym powołano się na akty i pisma szeregu różnych organów związane z procesem inwestycyjnym dotyczącym rzeczonej stacji paliw, w tym na przyzwolenie Wojewody dla realizacji samowoli budowlanej jaką jest w/w stacja paliw. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wskazując, że nie może ingerować w postępowanie innych organów, czy tez rozpatrywać spraw nie należących do jego kompetencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Sąd odrzuca skargę także, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, o czym stanowi art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z kolei w pkt 3 tego przepisu przewidziano, że sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Problematyka zdolności sądowej, a więc zdolności do występowania przed sądem administracyjnym jako strona, w tym jako skarżący (art. 32 P.p.s.a.), uregulowana została w art. 25 P.p.s.a. W jego § 1 wskazano, że zdolność sądową mają osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej. Stosownie do § 2 zdolność sądową mają także państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej. Jak wynika z § 3 zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W świetle § 4 zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. W żaden z przywołanych powyżej przepisów nie wpisuje się Osiedle nr [...] w K. . Osiedle stanowi jednostkę pomocniczą gminy, o której mowa zwłaszcza w art. 5 i art. 35 u.s.g. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.s.g. gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Jednostką pomocniczą może być również położone na terenie gminy miasto. Jak stanowi zaś art. 35 ust. 1 u.s.g. organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Statut jednostki pomocniczej określa w szczególności: 1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej; 2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej; 3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej; 4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji; 5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej (ust. 3). Jednostki pomocnicze, do jakich zaliczyć trzeba Osiedle nr [...] w K. , są wyłącznie elementami składowymi gmin, niemającymi poza tymi ramami samodzielnego bytu prawnego, niemogącymi w stosunku do osób trzecich podejmować jakichkolwiek działań. Jednostka pomocnicza gminy nie posiada zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych, nie może zatem występować w obrocie prawnym jako samodzielny podmiot mogący skutecznie działać we własnym imieniu i na własny rachunek lub w imieniu i na rachunek podmiotów trzecich. Doktryna i orzecznictwo generalnie nie zaaprobowały poglądu o zdolności sądowej jednostki pomocniczej (zob. P. Chmielnicki, Komentarz do art. 5 ustawy o samorządzie gminnym, w: Ustawa o samorządzie gminny, pod. red. P. Chmielnickiego, Warszawa 2022, Lex/el.). Jednostkom pomocniczym odmawia się zdolności prawnej w postępowaniu administracyjnym i zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zob. wyrok NSA z 29 kwietnia 2003 r., sygn. akt IV SA 2841/01, wyrok WSA w Rzeszowie z 27 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 1150/06, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jakkolwiek szczególne przepisy dopuszczać mogą nałożenie na jednostki pomocnicze obowiązków lub przyznanie im uprawnień bądź skierowanie do nich nakazów i zakazów. Nie sposób jednak stwierdzić, aby taki szczególny przepis obowiązywał w rozpatrywanym przypadku. W tym miejscu wskazać również trzeba, że niedopuszczalne jest złożenie skargi do tut. Sądu w imieniu mieszkańców. Skargi kierowane do sądu administracyjnego nie mają bowiem w świetle art. 50 § 1 P.p.s.a., charakteru skargi powszechnej, to jest nie mogą być składane w imieniu mieszkańców bez sprecyzowania o kogo konkretnie chodzi i jaki interes prawny tak określonej osoby został naruszony. W świetle powyższego Osiedle nr [...] w K. nie należy do żadnej z wymienionych w art. 25 P.p.s.a. grup, w tym nie jest zwłaszcza samorządową jednostką organizacyjną, o której stanowi § 2 tego artykułu. Prowadzi to do wniosku, że skarga Osiedla nr [...] w K. podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. Realizując wynikający z art. 6 P.p.s.a. obowiązek udzielania stronom niezbędnych pouczeń Sąd ponownie wskazuje iż najszersze kompetencje, mogące doprowadzić do wyjaśnienia podnoszonych przez skarżącego wątpliwości, posiada prokuratura, która stoi na straży praworządności (art. 2 ustawy z 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze, tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1247 ze zm.). W ochronie wynikającego stąd interesu publicznego, to właśnie prokuratorowi ustawodawca przyznał szerokie kompetencje zarówno do inicjowania lub uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym, także o charakterze nadzwyczajnym, to jest dotyczącym decyzji ostatecznych (art. 182 i nast. ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), jak i w postępowaniu przed tut. Sądem (zob. zwłaszcza art. 8 P.p.s.a.). Wobec tego mieszkańcy przedmiotowego Osiedla, względnie osoby działające za tą jednostkę pomocniczą gminy powinny rozważyć przedstawienie ogólnie podnoszonych w kierowanych do sądu administracyjnego skargach, problemów związanych z naruszającą w ich ocenie prawo działalnością stacji paliw, właściwej miejscowo jednostce organizacyjnej prokuratury, celem zbadania czy i jakie spośród służących prokuratorowi na podstawie przepisów K.p.a. i P.p.s.a. środków prawnych mogą znaleźć zastosowanie do usunięcia zaistniałych zdaniem skarżącego naruszeń prawa, w tym jakie konkretnie akty, czynności lub orzeczenia i jakich organów winny być zaskarżone do sądu administracyjnego, względnie bezczynności w jakiej konkretnie określonej sprawie administracyjnej winna dotyczyć ewentualna skarga.