II OZ 443/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] sp.j. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 202/23 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi [...] sp.j. z siedzibą w [...] na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 22 grudnia 2022 r. nr WI-I.7840.3.210.2022.GM w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uzupełnienia braków formalnych skargi. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 20 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 202/23 odmówił [...] sp.j. z siedzibą w [...] (dalej określanej jako spółka) przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 22 grudnia 2022 r., nr WI-I.7840.3.210.2022.GM w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Wojewódzki Sąd Administracyjny podał dwa zasadnicze powody negatywnego rozpatrzenia wniosku. Nie uzasadniają przywrócenia terminu podnoszone przez stronę okoliczności odnoszące się do przyczyn zdrowotnych pełnomocnika. Jak stwierdził Sąd, z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 21 marca 2023 r. i zaświadczenia lekarskiego z dnia 6 kwietnia 2023 r. wynika, że pełnomocnik spółki przebywała na oddziale szpitalnym od dnia 20 do 21 marca 2023 r., a później miała zalecenie pracy zdalnej z domu. Z drugiego zaświadczenia z dnia 1 czerwca 2023 r. wynika nadto, że lekarz sądowy na podstawie przedstawionej mu dokumentacji lekarskiej i wyników badania lekarskiego stwierdził, iż pełnomocnik ten nie może stawić się w okresie od 20 marca do 17 kwietnia 2023 r. do sądu z powodu choroby. Wyjaśnił przy tym, że w przypadku choroby trzeba wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu czynności, czego strona w niniejszej sprawie nie uczyniła. Argumentacja pełnomocnika i popierająca ją dokumentacja nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że choroba pełnomocnika rzeczywiście uniemożliwiała dokonanie czynności do jakiej zobowiązana była spółka. Nie dowodzą, że pełnomocnik nie mogła podejmować innych czynności związanych z prowadzeniem sprawy, w tym zorganizować sobie pracy w domu tak, aby odbierać korespondencję sądową i braki formalne skargi uzupełnić. Podobnie Sąd ocenił twierdzenie pełnomocnika dotyczące nieprawidłowości w doręczaniu korespondencji poleconej z uwagi na likwidację oddziału dzielnicowego poczty i zmianę listonosza. Przedstawione okoliczności nie mogły skutecznie podważyć adnotacji zamieszonych na kopercie zwróconej korespondencji i na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, o awizacji przesyłki i informacji o pozostawieniu przesyłki w skrzynce oddawczej adresata oraz o zwrocie przesyłki z uwagi na niepodjęcie jej w terminie. Sąd zauważył zarazem, że pełnomocnik nie wyjaśniła również, czy nie otrzymała tylko pierwszego "awizo", czy także powtórnego zawiadomienia, nie wskazywała również, aby podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do zakwestionowania znajdujących się na niej zapisów. Z tych względów, w ocenie Sądu, przedstawione przez pełnomocnika spółki okoliczności nie mają charakteru wyjątkowych i nie przesądzają o braku winy w terminowym dokonaniu czynności procesowej. Nie wykazała, iż podjęła wszelkie możliwe w danych okolicznościach starania, aby można było uznać, że działała z należytą starannością. Spółka, reprezentowana przez tę samą pełnomocnik będącą radcą prawnym, wniosła zażalenie na opisane wyżej postanowienie, zaskarżając je w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła: 1. naruszenie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) poprzez wadliwe uznanie, że do uchybienia terminu doszło z winy strony z pominięciem faktu dokonania czynności jeszcze przed 7-dniowym terminem od ustania przyczyny jego uchybienia; 2. wadliwe uznanie, że: - w świetle okoliczności sprawy skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi, jak tego wymaga przepis art. 86 § 1 P.p.s.a.; - nie dopełniła czynności związanych z zawizowaną przesyłką, a raczej jej brakiem; - są podstawy do odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, wobec stwierdzenia, że pełnomocnik nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi, mimo wyjaśnienia szczegółowo przyczyny jego uchybienia, złożenia stosownego zaświadczenia lekarza sądowego o niezdolności do pracy ze wskazaniem przyczyny, karty informacyjnej ze szpitala itd., mimo że Sąd nie wzywał do przedstawienia takich okoliczności, ale wzywał do wskazania okresu niezdolności do pracy; 3. naruszenie art. 88 P.p.s.a., bowiem przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu został złożony na podstawie art. 86 P.p.s.a. z zachowaniem warunków określonych w art. 87 P.p.s.a., a w konsekwencji nie było dopuszczalne oddalenie tego wniosku; 4. naruszenie procedury polegającej na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności dokumentowi w postaci m.in. screenu ze strony poczty oddziału w [...], o nagminnym niedoręczaniu przesyłek poleconych przez pracowników poczty, zaświadczeń lekarskich w tym lekarza sądowego stwierdzające niezdolność do pracy oraz wyprowadzenie z treści tych dokumentów niezgodnych z doświadczeniem życiowym i zasadami logiki wniosków, iż uchybienie terminu nastąpiło z mojej winy. W oparciu o wskazane zarzuty pełnomocnik spółki wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, wstrzymanie zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W piśmie procesowym z dnia 19 lipca 2023 r. pełnomocnik przedstawiła dodatkową argumentację mającą przemawiać za zasadnością złożonego zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty okazały się uzasadnione. Za trafne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, że powołane przez pełnomocnika spółki nieprawidłowości w doręczeniu korespondencji sądowej zawierającej wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi nie mogą przemawiać za zasadnością wniosku. Słusznie zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się prawidłowo awizowana przesyłka sądowa kierowana do pełnomocnika spółki. Dokument urzędowy jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Domniemanie to może być obalone, jednakże podejmując taką próbę należy mieć na względzie, że na stronie spoczywa obowiązek przedstawienia wiarygodnych środków dowodowych. W praktyce orzeczniczej nie budzi wątpliwości, że ciężar obalenia domniemania doręczenia przesyłki w drodze awizo ciąży na stronie skarżącej. Jednym ze sposób obalenia tego domniemania jest skuteczne przeprowadzenie postępowania reklamacyjnego (zob. postanowienia NSA z 27 września 2012 r., sygn. akt II OZ 811/12; 17 listopada 2015 r., sygn. akt II FZ 857/15). Pełnomocnik, kwestionując prawidłowość doręczenia, nie uruchomiła jednak postępowania reklamacyjnego celem wykazania nieprawidłowości w działaniu placówki pocztowej i doręczyciela. Twierdzenie o jego dysfunkcyjności, braku pozostawieniu awizo w skrzynce pocztowej, czy wreszcie problemach oddziału poczty nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Autorka zażalenia podjęła próbę obalenia domniemania skuteczności doręczenia zastępczego jedynie na podstawie własnych twierdzeń, co godzi w samą istotę instytucji doręczenia zastępczego. Obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 73 P.p.s.a. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło (por. postanowienia NSA z 24 września 2015 r., sygn. akt II OZ 863/15 i 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OZ 183/22). Z kolei wyrażane w internecie opinie o placówce pocztowej, w której została złożona przesyłka, nie są w tej mierze wystarczające. Prawidłowo zatem przyjął Sąd pierwszej instancji, że powyższa argumentacja nie pozwalała na uwzględnienie wniosku. Odmiennie jednak należy ocenić drugą ze wskazanych przez pełnomocnika spółki przyczyn uchybienia terminowi. Wynikające z art. 86 § 1 P.p.s.a. kryterium braku winy jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się istotnie z obowiązkiem strony zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można i należy wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OZ 1199/13). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy, powinna wskazać na okoliczności, które były niezależne od niej, nastąpiły nagle i niespodzianie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Ponadto, zgodnie z art. 87 § 2 P.p.s.a., konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z 22 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 989/13). Chodzi więc nie tylko o uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy, np. że strona była chora, lecz także wykazanie, że choroba stanowiła niemożliwą do przezwyciężenia przyczynę niedochowania terminu, że stan zdrowia był takiego rodzaju, iż nie pozwalał na osobiste wykonanie czynności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik spółki dostatecznie uprawdopodobniła brak swojej winy w terminowym dokonaniu czynności procesowej. Powoływane okoliczności, poparte w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach, są wystarczające dla uznania, że zachodzą przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Składając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik przedstawiła zaświadczenia lekarskie dotyczące jej stanu zdrowia, z którego wynika, że w dniach od 20 marca 2023 r. do dnia 21 marca 2023 r. przebywała na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym (karta informacyjna leczenia szpitalnego, k. 25) z podanym w tym zaświadczeniu rozpoznaniem. Ze skierowania na oddział chirurgiczny szpitala wynika natomiast, że oczekuje na zabieg chirurgiczny z zaleceniem wykonywania pracy zdalnie (k. 24), a z kolejno zaświadczenia lekarza sądowego z dnia 5 czerwca 2023 r., że pełnomocnik z uwagi na stan zdrowia nie mogła stawiać się w siedzibie sądu w dniach od 20 marca 2023 r. do 17 kwietnia 2023 r. (k. 68). W zażaleniu wyjaśniła nadto, że charakter choroby, ciągłe bóle i brak reakcji na leki przeciwbólowe, po wypisaniu ze szpitala uniemożliwiały jej pracę, konieczna była nagła interwencja szpitalna i leczenie poszpitalne. W tej sytuacji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stan zdrowia pełnomocnika spółki niewątpliwie miał wpływ na możliwość podejmowania przez nią czynności zmierzających do dochowania terminu. Co prawda nie każda choroba jest przeszkodą do dokonania określonej czynności procesowej. Dlatego powołanie się na chorobę wymaga uzasadnienia, że była to taka choroba, która praktycznie uniemożliwiła osobiste działanie stronie. W tym celu pełnomocnik uprawdopodobniła nie tylko sam fakt zaistnienia choroby, ale także wpływ stanu zdrowia na niemożność właściwego działania. Doświadczenie życiowe uczy, że pobyt w szpitalu, zapoznanie się z rozpoznaniem schorzenia, ponowne zalecenie hospitalizacji wpływają na podejmowane przez człowieka czynności, a tę okoliczność należy uwzględnić oceniając zasadność wniosku. Znaczenie miało również wskazywanie przez pełnomocnika na indywidualny charakter prowadzonej kancelarii, a w konsekwencji ograniczenia związane z możliwością nagłego przekazania sprawy innej osobie, a także zalecenie pozostawania w domu po wyjściu ze szpitala, co wyłączało możliwość osobistego podjęcia przesyłki w siedzibie oddziału poczty w późniejszym terminie. W sytuacji, gdy przeszkoda w dochowaniu terminu nastąpiła w trakcie jego biegu do dokonania czynności, to okoliczność ta, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., stanowi wystarczającą przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Co istotne, w rozpoznawanej sprawie Sąd nie kwestionował wystąpienia w tym czasie nagłej choroby u pełnomocnika, jednak inaczej ocenił jej wpływ na możliwość dokonywania przez nią czynności procesowych. Przyjął, że przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu twierdzenia nie zostały w sposób dostateczny uprawdopodobnione, pomimo dostarczenia dokumentacji medycznej wskazującej na wystąpienie nagłego nasilenia choroby i przyjęcia pełnomocnika do szpitala. Podkreślić trzeba, że wymóg uprawdopodobnienia wskazany w art. 87 § 2 P.p.s.a., jest dalece mniej rygorystyczny niż udowodnienie danej okoliczności. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź wreszcie do zastępczego środka dowodowego. Z tegoż względu uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie NSA z 21 września 2022 r., sygn. akt II OZ 510/22). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione przez pełnomocnika spółki zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w kolejnych pismach procesowych okoliczności pozwalają na przyjęcie, że dostatecznie uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.