II GW 35/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Świdnica z dnia 6 listopada 2019 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Świdnica a Wójtem Gminy Rymań w sprawie potwierdzenia prawa Ł. G. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia wskazać Prezydenta Miasta Świdnica jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy. UZASADNIENIE Wnioskiem z 6 listopada 2019 r. Prezydent Miasta Świdnica wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy Rymań w sprawie o potwierdzenie prawa Ł. G. (dalej zwanego "Świadczeniobiorcą") do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość oraz dołączonej dokumentacji wynika, że: 1) Świadczeniobiorca przebywa aktualnie w prowadzonym przez Stowarzyszenie [...] w miejscowości [...] (Gmina Rymań), gdzie podjął leczenie w związku z uzależnieniem od narkotyków; 2) w dniu 9 października 2019 r. Świadczeniobiorca złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Rymaniu podanie o pomoc przez przyznanie ubezpieczenia zdrowotnego, wyjaśniając że chciałby skorzystać z porady stomatologicznej; Świadczeniobiorca oświadczył przy tym, że: a) nie posiada ubezpieczenia zdrowotnego, b) aktualnie przebywa w [...] (ośrodek Stowarzyszenia [...]), c) jego adres zamieszkania to "ul. [...], [...] Świdnica"; 3) pismem z 15 października 2019 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Rymaniu (wykonujący kompetencje przysługujące Wójtowi Gminy Rymań), na podstawie art. 65 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej zwanej "kpa"), przekazał Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Świdnicy (wykonującemu kompetencje przysługujące Prezydentowi Miasta Świdnica) wskazane podanie Świadczeniobiorcy. Prezydent Miasta Świdnica wskazał, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia wniosku Świadczeniobiorcy jest art. 54 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1373), przy czym w zakresie właściwości organów administracji zastosowanie znajdzie art. 21 § 1 pkt 3 kpa, z którego wynika, że właściwość powinna zostać określona według miejsca pobytu. Prezydent Miasta Świdnica stwierdził, że ewidencja spraw administracyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Świdnicy wskazuje, że Świadczeniobiorca był klientem tego ośrodka w okresie od maja 2013 r. do lutego 2016 r. i od momentu ostatnio udzielonej pomocy ośrodek ten nie miał wiedzy w przedmiocie sytuacji Świadczeniobiorcy, w tym również miejsca pobytu na terenie Gminy Miasto Świdnica. Natomiast uaktywnienie Świadczeniobiorcy nastąpiło 9 września 2019 r. na terenie Gminy Rymań, a zatem w sprawie powinien orzekać Wójt Gminy Rymań na zasadzie właściwości w sposób określony przez art. 21 § 1 pkt 3 kpa. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Wójt Gminy Rymań wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Świdnica jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku Świadczeniobiorcy o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wójt stwierdził m.in., że art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych określa, że właściwy miejscowo do wydania decyzji w tego rodzaju sprawach jest wójt (burmistrz, prezydent) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Przepisy przywołanej ustawy nie określają pojęcie "miejsca zamieszkania", a zatem przy ustalaniu miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy należy posiłkować się art. 25 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1145), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zdaniem Wójta Gminy Rymań, za miejsce zamieszkania nie może być uznana miejscowość, w której znajduje się ośrodek, w którym Świadczeniobiorca odbywa terapię. Wójt oświadczył, że zgodnie z posiadaną przez niego wiedzą oraz przeprowadzonym wywiadem środowiskowym miejscem zamieszkania Świadczeniobiorcy jest Gmina Świdnica. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na podstawie art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej zwanej "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Warunkiem wskazania organu właściwego na podstawie art. 15 § 2 ppsa jest istnienie sporu o właściwość w znaczeniu prawnym. Spór taki może powstać w sprawie załatwianej przez organy administracji, należącej do spraw z zakresu administracji publicznej. Z istoty sporu o właściwość wynika, że może on mieć miejsce w sytuacji, gdy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej przez organ administracji publicznej (najczęściej w drodze decyzji administracyjnej). Taka sytuacja ma miejsce w okolicznościach sprawy. Spór o właściwość dotyczy bowiem sprawy potwierdzenia prawa Świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej, które powinno nastąpić w drodze decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynika, że właściwym miejscowo do wydania decyzji w tego rodzaju sprawach jest wójt (burmistrz, prezydent) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie określa jednak pojęcia "miejsce zamieszkania". W efekcie, przy ustaleniu miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy należy posiłkować się art. 25 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle tego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną), lecz wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości (por. postanowienia NSA: z 20 września 2016 r. o sygn. akt I OW 133/16 i z 29 listopada 2016 r. o sygn. akt II GW 25/16). W kwestii wskazania organu właściwego do wydania decyzji na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych kluczowe jest zatem ustalenie miejsca zamieszkania Świadczeniobiorcy. W tym zakresie istotne znaczenie mają oświadczenia i zachowania samego Świadczeniobiorcy. Z dokumentacji złożonej wraz z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość wynika, że Świadczeniobiorca nie uważa miejsca swojego aktualnego pobytu (to jest miejscowości [...] w Gminie Rymań) za swoje miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. W podaniu o pomoc oraz w złożonych wraz z tym podaniem oświadczeniach Świadczeniobiorca wyraźnie wskazywał adres zamieszkania: ul. [...], [...] Świdnica. Taki sam adres został też wskazany w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego z 14 października 2019 r., podpisanym przez Świadczeniobiorcę i pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad. Należy zatem przyjąć, że Gmina Miasto Świdnica jest uważana przez Świadczeniobiorcę za miejsce jego zamieszkania. Dla oceny tej nie mają znaczenia okoliczności podniesione przez Prezydenta Miasta Świdnica, że Świadczeniobiorca od lutego 2016 r. nie korzystał z pomocy społecznej udzielanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Świdnicy, ani to, że od tamtego czasu wspomniany ośrodek nie miał wiedzy o sytuacji Świadczeniobiorcy. Okoliczności te nie wykluczają bowiem tego, że Świadczeniobiorca zamieszkuje w Świdnicy i traktuje tę miejscowość jako miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w organem właściwym do potwierdzenia prawa Świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Prezydent Miasta Świdnica. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 15 § 2 ppsa, postanowił jak w sentencji. PG