III SA/Po 564/21

SENTENCJA Dnia 27 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2021 roku sprawy ze skargi R. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] grudnia 2020 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w P. (dalej: "ZUS", "Zakład") decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 83b ust. 1 oraz art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") w zw. z art. 57 § 5 pkt 2, art. 129 § 2 i art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a."), stwierdził niedopuszczalność wniosku R. B. (dalej: "strona") o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. Storna wystąpiła do Zakładu z wnioskiem z [...] maja 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. ZUS decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], odmówił stronie prawa do zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca do maja 2020 r. Decyzję wysłano na adres strony, została ona dwukrotnie awizowana [...] września oraz [...] września 2020 r., a następnie zwrócona przez pocztę. W piśmie z [...] listopada 2020 r. strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakład, stwierdzając niedopuszczalność ostatnio wskazanego wniosku, podniósł, że doręczenie decyzji stronie z pominięciem jej pełnomocnika jest bezskuteczne. Przedmiotowa decyzja została ponownie skierowana do wysyłki na adres pełnomocnika strony [...] grudnia 2020 r. Wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do Zakładu [...] listopada 2020 r., a zatem przed doręczeniem decyzji i rozpoczęciem biegu terminu na jego wniesienie. Wniesienie tego wniosku przed rozpoczęciem biegu terminu do dokonania tej czynności jest przedwczesne i nie może wywołać skutków prawnych. W skardze strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie jej wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2021 r. strona podtrzymała skargę i wniosła o jej rozpoznanie w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżący wystąpił z takim wnioskiem, a Zakład nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, ziściły się przesłanki przewidziane w ostatnio przywołanym przepisie. W trybie uproszczonym, o czym stanowi już art. 120 P.p.s.a., sąd – z odstępstwem od zasady jawności przewidzianej w art. 10 P.p.s.a. – rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w P. z [...] grudnia 2020 r., nr [...], wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadnia jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 134 w zw. z art. 127 § 3 in fine K.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 u.s.u.s. Zgodnie z art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Jak wynika z art. 127 § 3 in fine K.p.a. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, w tym zatem także przywołany art. 134 K.p.a. Zakład wydaje przy tym decyzję, zamiast przewidzianego w art. 134 K.p.a. postanowienia, o czym stanowi już art. 83b ust. 1 u.s.u.s. Zakład – stwierdzając w zaskarżonej decyzji niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – powołał się na art. 129 § 2 K.p.a., który stanowi, że odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z art. 127 § 3 in fine K.p.a. – przyp. tut. Sądu) wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Organ rentowy uznał, że w realiach rozpatrywanego przypadku wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony został przed skutecznym doręczeniem decyzji wydanej w I instancji, to jest przed rozpoczęciem biegu terminu do jego wniesienia. Pierwotnie dokonane doręczenie decyzji – z pominięciem pełnomocnika skarżącego – organ uznał bowiem za bezskuteczne. W świetle rozważań organu dopiero powtórne doręczenie, jakie nastąpiło na adres pełnomocnika skarżącego [...] grudnia 2020 r., zapoczątkowało termin do zaskarżenia decyzji I instancji. Z powyższym stanowiskiem ZUS nie można się w pełni zgodzić. Choć słusznie zauważył Zakład, że w świetle art. 40 § 2 K.p.a. doręczenia decyzji wydanej w I instancji należało dokonać pełnomocnikowi, jeżeli strona takiego pełnomocnika ustanowiła, to stwierdzić jednocześnie trzeba, że organ ten wyciągając stąd niekorzystne dla skarżącego skutki procesowe, poprzez skorzystanie w sprawie z art. 134 K.p.a., pomijając charakter regulacji, jakie przewidziane zostały w art. 39 i nast. K.p.a. Normy dotyczące doręczania pism w postępowaniu administracyjnym, a wiec ujęte w art. 39 i nast. K.p.a. z uwagi na ich ogólny cel stanowią w istocie gwarancje przestrzegania przez organ zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Regulacje te mają chronić obywatela przed nadużyciami ze strony administracji. Zatem nie mogą być one interpretowane "na szkodę" obywatela w sytuacji, gdy ten podejmuje wszelkie starania mające zapewnić mu prawo do wniesienia skutecznego odwołania, czy jak w rozpatrywanym przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Można zatem mówić w tym wypadku o swego rodzaju semiimperatywnym charakterze przepisów dotyczących zasad doręczania decyzji stronie. Oznacza to, że każda sytuacja naruszenia przez organ obowiązków doręczenia decyzji stronie powinna być oceniana indywidualnie, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności sprawy oraz ewentualnych skutków procesowych dla podmiotu będącego adresatem decyzji, które to skutki spowodowane zostały nieprawidłowym doręczeniem decyzji (por. wyrok NSA z 12 grudnia 2007 r., sygn. II GSK 268/07, wyrok WSA w Łodzi z 22 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 84/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: [...]). Należy jednocześnie podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 25 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1201/10 (CBOSA). NSA w wyroku tym stwierdził, że sytuacja związania organu zachodzi w przypadku, gdy doręczenie decyzji (a zatem ujawnienie na zewnątrz władczej woli organu) nastąpiło z uchybieniem art. 40 § 1 lub § 2 K.p.a., co potwierdza treść art. 110 K.p.a., w którym mowa o doręczeniu, a nie o doręczeniu skutecznym. Od tego momentu organ nie może już dokonać zmian w treści wydanego przez siebie aktu pomimo wadliwego doręczenia. Wadliwość doręczenia wpływa natomiast na ocenę skutków procesowych wydanej decyzji w zakresie związania nimi strony postępowania, które należy ocenić w każdej indywidualnej sprawie. Zauważyć zatem trzeba, że zaaprobowanie zaskarżonej decyzji i wyrażonego na jej poparcie stanowiska Zakładu – w świetle którego doręczenie decyzji z pominięciem pełnomocnika skarżącego skutkuje niedopuszczalnością rozpoznania przedwcześnie złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – prowadziłoby do pozbawienia skarżącego prawa do skutecznego zaskarżenia niekorzystnej dla niego decyzji i to wyłącznie przez niedopatrzenie organu, jakie sprowadzało się do pominięcia jego pełnomocnika. Z uwagi na ochronny charakter art. 40 § 2 K.p.a. wywodzenie w rozpatrywanej sprawie, że skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przed otrzymaniem decyzji wydanej w I instancji i z tego względu stwierdzenie jego niedopuszczalności, jest nie do zaakceptowania. Na dodatkową uwagę zasługuje to, że zaskarżona do tut. Sądu decyzja – z której skarżący mógł się w ogóle dowiedzieć o niedopuszczalności złożonego uprzednio środka zaskarżenia – doręczona została [...] grudnia 2020 r., a więc już po upływie terminu, jaki przy uznaniu stanowiska Zakładu miał gwarantować skarżącemu skuteczne zaskarżenie decyzji o odmowie zwolnienia z opłacania składek, a więc terminu jaki byłby liczony od doręczenia tej decyzji w sposób zgodny z art. 40 § 2 K.p.a. (skoro doręczenie pełnomocnikowi nastąpiło 7 grudnia, to termin z art. 129 § 2 K.p.a. upływał [...] grudnia 2020 r.). W kontrolowanej sprawie doszło w konsekwencji nie tylko do istotnego naruszenia art. 134 K.p.a., lecz także art. 8 § 1 K.p.a., który wymaga od organów administracji publicznej, aby prowadziły one postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Ponownie rozpoznając sprawę Zakład uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania, co do dalszego postępowania. Oceniając terminowość złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – przy uwzględnieniu pierwotnego jej doręczenia, które nastąpiło w trybie zastępczym (art. 45 K.p.a.) – organ rentowy weźmie pod uwagę art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19") i w razie uznania, że skarżący uchybił rzeczonemu terminowi zawiadomi go o tym (art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19), informując, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny jego uchybienia (art. 15zzzzzn2 ust. 3 ustawy COVID-19). Jednocześnie organ przyjmie, że w takiej sytuacji przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ustaje dopiero z momentem zawiadomienia skarżącego o tym uchybieniu. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.