II GSK 696/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Sp. z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubinie z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt lII SA/Lu 608/21 w sprawie ze skargi K. Sp. z o.o. w B. na decyzję Komendanta Nadbużańskiego Oddziału Straży Granicznej w Chełmie z dnia 17 sierpnia 2021 r. nr 23/WG/2021 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z 7 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 608/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej zwany "WSA" lub "sądem pierwszej instancji"), działając na podstawie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę K. Sp. z o.o. w B. (dalej zwanej "spółką" lub "skarżącą") na decyzję Komendanta Nadbużańskiego Oddziału Straży Granicznej w Chełmie (dalej zwanego "organem II instancji") z 17 sierpnia 2021 r. (nr 23/WG/2021) utrzymującą w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w Terespolu (dalej zwanego "organem I instancji") z 1 lipca 2021 r. (nr 159/ID/2021) o nałożeniu na skarżącą kary pieniężnej w wysokości 2 000 zł za wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nieposiadającym aktualnego okresowego badania technicznego potwierdzającego jego zdatność do ruchu drogowego. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu 23 maja 2021 r. na drogowym przejściu granicznym w Kukurykach, na kierunku wjazdowym do Polski, poddano kontroli ciągnik samochodowy marki [...] o nr. rej. [...] wraz z naczepą marki [...] o nr rej. [...] Pojazdem kierował obywatel [...] A. N., który wykonywał na rzecz spółki międzynarodowy transport drogowy rzeczy. W trakcie kontroli stwierdzono, że samochód ciężarowy marki [...] nie ma aktualnych badań technicznych, gdyż według wpisu w dowodzie rejestracyjnym termin ważności badań upłynął 19 maja 2021 r. Informację tę potwierdzono w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Wyniki kontroli zostały utrwalone w protokole nr 92/ID/2021. Kierowca, poinformowany o stwierdzonym naruszeniu, podpisał protokół kontroli bez wnoszenia uwag. W toku przesłuchania w charakterze świadka kierowca kontrolowanego pojazdu zeznał, że wykonywał drogowy przewóz rzeczy z M. do R. Nie wiedział, że badanie techniczne ciągnika siodłowego jest ważne do 19 maja 2021 r. Nie był także zawiadomiony o przewidywanym terminie zakończenia transportu. Decyzją z 1 lipca 2021 r. organ I instancji działając na podstawie art. 92a ust. 1 w związku z l.p. 9.1 załącznika nr 3 do ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 919 ze zm., dalej zwaną "utd") nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 2 000 zł. Decyzją z 17 sierpnia 2021 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Skargę do WSA na powyższą decyzję złożyła skarżąca. Sąd pierwszej instancji skargę oddalił. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła skarżąca zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i poprzedzających go decyzji organów obydwóch instancji i umorzenie postępowania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w całości zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu opłaty od wniosku za sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z jego pisemnym uzasadnieniem, a także kosztów zastępstwa procesowego w wysokości według norm przepisanych za obydwie instancje, oraz kosztu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu bez udziału stron. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie: 1. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 92c ust. 1 pkt 1 utd poprzez nieodstąpienie od nałożenia kary i umorzenie postępowania w sytuacji gdy zlecenie transportowe i trasy były tak zaplanowane, że pojazd powinien zjechać do bazy w Polsce przed upływem terminu ważności badania technicznego, a wykonywanie przewozu pojazdem nieposiadającym aktualnego ważnego badania technicznego był spowodowany tylko i wyłącznie tym, że na Białorusi została uszkodzona szyba pojazdu, która była wymieniana, co spowodowało przedłużenie pobytu na Białorusi, konieczność naprawy szyby i stanowi okoliczność wyłączającą odpowiedzialność przewoźnika bowiem nie mógł on wykonać na Białorusi uznawanego na terenie UE przeglądu pojazdu, a jednocześnie nie mógł poruszać się pojazdem z uszkodzoną szybą. Tym samym przewoźnik nie miał wpływu na powstanie naruszenia i nastąpiło ono wskutek zdarzeń i okoliczności, których przewoźnik nie mógł przewidzieć. Powyższe ma znaczenie bowiem w trakcie kontroli nie stwierdzono usterek, a jedynie uchybienie terminowi przeglądu o 4 dni co było spowodowane przymusowym postojem pojazdu w celu wymiany szyby (jej sprowadzeniem przez warsztat i wykonaniem usługi.) Argumentację na poparcie zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, przy czym na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Wobec tego, że taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jedyny zarzut skargi kasacyjnej nie okazał się uzasadniony i dlatego skarga nie może być uwzględniona. Zgodnie z art. 174 ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 ppsa) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ppsa, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Na wstępie należy zaznaczyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wykładnię przepisów prawa i oceny zastosowane w zaskarżonym wyroku i dlatego nie ma potrzeby powtarzania w tym miejscu całkowicie trafnej i wyczerpującej argumentacji sądu pierwszej instancji. Wystarczające więc będzie przytoczenie jedynie jej głównych tez, tym bardziej, że zarzuty skargi kasacyjnej stanowią w zasadzie wierne powtórzenie zarzutów sformułowanych w ppkt 2.3. petitum skargi. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że nie jest zasadny zarzut z petitum skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 92c ust. 1 pkt 1 utd poprzez nieodstąpienie od nałożenia kary i umorzenie postępowania w związku z wykazaniem w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 92c ust. 1 pkt 1 utd (tj. uzasadniających uwolnienie skarżącej od odpowiedzialności za naruszenia przepisów prawa), których organy nie uwzględniły na korzyść strony skarżącej, podczas gdy nie miała ona na nie wpływu, ani nie mogła przewidzieć naruszenia. Zgodnie z prawidłowymi ustaleniami przyjętymi za podstawę zaskarżonej decyzji, kierujący pojazdem marki [...] o nr. rej. [...] zgłosił się do kontroli granicznej w kierunku wjazdowym do Polski na przejściu granicznym w Kukurykach 23 maja 2021 r. Kontrolowany samochód ciężarowy w dniu kontroli nie miał ważnych badań technicznych. Ważność badań upłynęła 19 maja 2021 r. Zdaniem skarżącej, brak aktualnych badań technicznych samochodu ciężarowego wynikał z nadzwyczajnych okoliczności, których nie mogła przewidzieć i za które nie ponosi odpowiedzialności. Skarżąca wskazała, że na terytorium Białorusi przednia szyba samochodu ciężarowego uległa uszkodzeniu i konieczna była jej wymiana. Czas niezbędny do wykonania naprawy oraz wyschnięcia kleju montażowego uniemożliwił powrót pojazdu na terytorium Polski przed terminem utraty ważności badań technicznych. Sąd pierwszej instancji – w zakresie istotnym dla przyjęcia odpowiedzialności skarżącej za stwierdzone naruszenie i wymierzenia kary – wskazał na następujące poczynione bezsporne ustalenia faktyczne, z których wynika, że wbrew twierdzeniom skarżącej, materiał dowodowy sprawy nie wskazuje na wystąpienie okoliczności pozwalających na zwolnienie się skarżącej z odpowiedzialności za stwierdzone podczas kontroli naruszenie sprecyzowane w l.p. 9.1. załącznika nr 3 do utd: bezpośrednio po stwierdzeniu naruszenia dokonano przesłuchania w charakterze świadka kierowcy pojazdu marki [...] o nr. rej. [...], kierowcą pojazdu był obywatel [...] A. N., zamieszkały w miejscowości I.. Jak wynika z protokołu przesłuchania świadka oraz dokumentów dotyczących transportu, kierowca wykonywał w imieniu skarżącej transport towaru na trasie z M. do R., jednocześnie nie miał on wiedzy, że 19 maja 2021 r. upływała ważność badania technicznego samochodu ciężarowego, którym się poruszał. Kierujący pojazdem nie był także powiadomiony o planowanym terminie zakończenia transportu. Jak wynika z dokumentów transportowych przedstawionych przez stronę, załadunek towaru miał miejsce 17 maja 2021 r., a dostawa miała nastąpić 26 maja 2021 r. Z materiału dowodowego wynika również, że poprzednie okresowe badanie techniczne samochodu ciężarowego marki [...] o nr. rej. [...] miało miejsce 19 maja 2020 r., a termin kolejnego badania technicznego upływał 19 maja 2021 r., o czym świadczą wpisy w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Do odwołania skarżąca dołączyła zaświadczenie, że pojazd marki [...] o nr. rej. [...] w dniach od 18 do 19 maja 2021 r. znajdował się na stacji obsługi technicznej na terytorium Białorusi, w miejscowości I. (gdzie wykonano usługę wstawienia w pojeździe przedniej szyby), która jest położona na terenie Białorusi, około 155 km od przejścia granicznego w Kukurykach. Skarżąca nie przedstawiła natomiast żadnych dowodów potwierdzających, że w dniach od 20 maja 2021 r. do 22 maja 2021 r. pojazd nie mógł się poruszać z uwagi na czas związania i wyschnięcia kleju użytego do zamontowania szyby. Na takie okoliczności, a nawet na okoliczność wymiany szyby w pojeździe, nie wskazywał w ogóle kierowca przesłuchany w charakterze świadka bezpośrednio po stwierdzeniu naruszenia. Twierdzenia, z których skarżąca wywodzi brak wpływu na powstanie naruszenia, nie zostały zatem – co podkreślił WSA - w całości udowodnione. Nie można również odmówić trafności stanowisku organu, że strona mogła uniknąć naruszenia także wybierając inny sposób dostarczenia pojazdu do stacji kontroli, np. poprzez skorzystanie z dostępnych sposobów holowania auta. Tak przedstawiony i przyjęty za podstawę orzekania przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny nie został zakwestionowany przez skarżącą żadnym zarzutem skargi kasacyjnej, musi więc być przyjęty za podstawę rozważań odnośnie do zastosowania wskazanych jako uchybione przepisów prawa materialnego. Należy w tym miejscu podkreślić, że przepis art. 92a ust. 1 utd – stanowiący podstawę wymierzenia skarżącej kary pieniężnej – ustanawia odpowiedzialność administracyjną podmiotów wykonujących transport drogowy, która ma charakter obiektywny (por. np. wyrok NSA z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 2460/11; treść tego, jak i dalej wskazywanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Nie jest ona uzależniona od winy i dla jej ustalenia wystarczające jest stwierdzenie samego faktu naruszenia obowiązków i warunków przewozu drogowego, a zatem określona w art. 92a utd kara jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem (por. np. wyroki NSA z: 23 listopada 2018 r., sygn. akt II GSK 3554/16; 9 lipca 2019 r., sygn. akt II GSK 2096/17). Nałożona zaskarżoną decyzją sankcja administracyjna ma zatem przede wszystkim znaczenie prewencyjne, a istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów (zob. np. wyrok NSA z 10 października 2019 r., sygn. akt II GSK 3116/17). Celem tej kary jest zapewnienie przestrzegania przez przedsiębiorców przepisów służących bezpieczeństwu powszechnemu, tj. zapewnieniu wykonywania transportu w sposób gwarantujący bezpieczeństwo na drogach, ochronę życia i zdrowia ludzkiego. Z tego punktu widzenia system sankcji przewidzianych przez przepisy utd stanowi przejaw interwencjonizmu państwowego w sferę, która została uznana przez ustawodawcę za szczególnie istotną. Z powyższego jednoznacznie wynika, że za działalność przedsiębiorstwa wykonującego transport drogowy zawsze ponosi odpowiedzialność to przedsiębiorstwo, na nim spoczywa ciężar odpowiedzialności za ewentualne skutki działań osób, którymi w wykonywaniu działalności gospodarczej się posługuje. Art. 92a ust. 1 utd ustanawia zatem domniemanie odpowiedzialności przedsiębiorcy. Z tego powodu, co do zasady, bez znaczenia pozostają okoliczności, w jakich doszło do powstania naruszeń u przewoźnika. Ustawodawca umożliwił wprawdzie przedsiębiorcy obalenie wyżej omówionego domniemania odpowiedzialności przedsiębiorcy z art. 92a ust. 1 utd w sytuacji spełnienia przesłanek z art. 92b ust. 1 utd i art. 92c ust. 1 utd, ale stanowią one wyjątek od generalnej zasady odpowiedzialności podmiotu wykonującego przewóz. Zgodnie z art. 92c ust. 1 pkt 1 utd "okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć". Powyższa regulacja, co trafnie podkreślił sąd pierwszej instancji, ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie jedynie wtedy, gdy okoliczności sprawy i dowody wyraźnie wskazują, że przedsiębiorca nie miał jakiegokolwiek wpływu na powstanie naruszenia, a samo naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, które nie są typowe i których przedsiębiorca przy dołożeniu należytej staranności w zakresie organizacji pracy przedsiębiorstwa nie mógł przewidzieć. Odnosząc się zatem do zarzutu skargi kasacyjnej – dotyczącego naruszenia art. 92c ust. 1 pkt 1 utd, przez błędne zastosowanie – trudno jest mówić o wyłączeniu odpowiedzialności przedsiębiorcy w sytuacji, gdy okoliczności sprawy i dowody nie wskazują na to aby naruszenie przepisów nastąpiło na skutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot wykonujący przewóz nie mógł przewidzieć i na które nie miał wpływu. Po pierwsze przedsiębiorca wiedział kiedy upływa termin ważności badań technicznych, gdy tymczasem termin dostawy przewożonego towaru był wyznaczony do 26 maja 2021 r., a więc termin badania technicznego przypadał w okresie, w którym pojazd miał realizować dostawę. Po drugie przesłuchany w dniu kontroli kierowca zeznał z kolei, że nie miał świadomości, iż termin ważności badania technicznego ciągnika samochodowego upływa 19 maja 2021 r. oraz, że nie był poinformowany o terminie zakończenia transportu, co także uniemożliwiło w sposób oczywisty zapobiegnięcie naruszeniu. Stąd jeśli doszło do sytuacji, w której uszkodzeniu uległa szyba i wymagała natychmiastowej wymiany, obowiązkiem skarżącej było dopilnowanie aby usunąć usterkę w terminie umożliwiającym transport bez naruszenia ustawy o transporcie drogowym lub – jeśli było to niemożliwe – nie dopuścić do ruchu drogowego pojazdu nieposiadającego aktualnych badań technicznych. Tym samym zasadnie sąd pierwszej instancji uznał, że z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca nie dołożyła należytej staranności przy planowaniu transportu, brak jest zatem podstaw do zastosowania regulacji wskazanej w skardze kasacyjnej. Z tych wszystkich względów, stwierdzając że zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły doprowadzić do podważenia stanowiska zawartego w zaskarżonym wyroku, należało skargę kasacyjną uznać za nieusprawiedliwioną, dlatego NSA, na podstawie art. 184 ppsa skargę tę oddalił.