II SA/Gl 493/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska,, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2021 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Burmistrz Miasta K. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił L. S. (dalej jako strona lub skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że organ odwoławczy w decyzji uchylającej pierwotne rozstrzygnięcie do ponownego rozpatrzenia nakazał ustalić miejsce zamieszkania męża osoby wymagającej opieki i czy legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ramach ponownie prowadzonego postępowania strona i jej matka oświadczyli, że nie znają miejsca jego zamieszkania, natomiast z informacji uzyskanej z centralnego rejestru osób legitymujących się stosownym orzeczeniem mąż osoby wymagającej opieki nie legitymuje się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. W dalszej części uzasadnienia organ ten przywołał treść stosownych przepisów i wskazał, że strona jako inna osoba winna spełniać wymogi wynikające z treści art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, których nie spełnia, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniesiono, że organ pierwszej instancji nie ustalił, gdzie mieszka mąż osoby wymagającej opieki, ponieważ jak zostało to oświadczone strona i jej matka nie wiedzą o jego miejscu zamieszkania od 1997 r., to jest od wymeldowania go z miejsca zamieszkania przez teściową. Równocześnie strona podniosła, że mąż jej matki obecnie liczy 78 lat i jest mało prawdopodobne, aby był w stanie sprawować opiekę nad inną osobą z uwagi na swój tryb życia. Nadto odwołano się do licznego orzecznictwa sądów administracyjnych i podkreślono, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagająca opieki nie oznacza jeszcze, że inna osoba nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia i zamieścił stwierdzenie, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i brak jest podstaw dla jej uchylenia. Organ odwoławczy odniósł się do przesłanki przywołanej przez organ pierwszej instancji, a dotyczącej okresu powstania niepełnosprawności i odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podniósł, że nie ma ona w sprawie tej zastosowania. Ponadto organ ten wskazał, że współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym strona nie spełnia wymogów do otrzymania przedmiotowego świadczenia, ponieważ jest osoba, która w pierwszej kolejności zobowiązana jest do sprawowania opieki. W konkluzji swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że strona nie spełnia wymogów wynikających z obowiązujących regulacji prawnych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego J. S. W skardze tej wystąpiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W motywach skargi wskazano na naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną interpretację i niezasadne przyjęcie, że córce, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z pracy zarobkowej w celu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Nadto wskazano na naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niezasadne uznanie, naruszające zasadę praworządności, że skarżąca nie spełnia wymogów do ustalenia na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach skargi przedstawiono sytuację faktyczną występującą w rozpoznawanej sprawie a także argumentację przemawiającą za uwzględnieniem podniesionych zarzutów z odwołaniem się do orzecznictwa sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie został wyjaśniony w sposób umożliwiający podjęcie finalnego rozstrzygnięcia, a interpretacja norm prawnych mających zastosowanie w sprawie także nie została przeprowadzona w sposób uwzględniający wszystkie możliwości. Mając na uwadze powyższe stwierdzenia niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie jak również stanu faktycznego. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 1b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury: albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżąca mogła się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącej. Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że mąż osoby wymagającej opieki a ojciec skarżącej nie figuruje w ewidencji osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności, a sama skarżąca nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ sprawuje opiekę nad matką. Przedstawiony stan faktyczny nie daje możliwości wypowiedzenia się, czy w stosunku do skarżącej zastosowanie będzie miał art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych czy też nie. Jak zostało bowiem zaznaczone organy administracji w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego ustaliły, że ojciec skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, natomiast skarżąca w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wskazała, że jej ojciec ma 78 lat i z uwagi na tryb życia, a w szczególności na nadużywanie alkoholu nie jest w stanie sprawować osobistej opieki. W ramach postępowania dowodowego organy administracji wypowiadające się w sprawie własną aktywność ograniczyły wyłącznie do ustalenia, czy mąż matki skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W aktach administracyjnych brak jest jakiejkolwiek informacji na temat tego, czy ojciec skarżącej będzie w stanie sprawować rzeczywistą opiekę nad żoną. Uwaga ta jest o tyle istotna, że z uwagi na wiek korzysta on już z dodatku lub zasiłku pielęgnacyjnego i w świetle obowiązujących regulacji prawnych sam wymaga opieki ze strony innych osób. Występujące trudności w ustaleniu jego miejsca zamieszkania i stanu zdrowia nie mogą być przenoszone w negatywny sposób na sytuację prawną skarżącej. W tej sytuacji uznać należy, że organy administracji publicznej przeprowadzające postępowanie wyjaśniające w sprawie nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W szczególności organy te nie wyjaśniły tego, czy ojciec skarżącej jest w stanie sprawować opiekę nad żoną. W konsekwencji przyjdzie podzielić zarzut skargi, że organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi uzupełniające postępowanie wyjaśniające stosownie do podniesionych powyżej naprowadzeń i wskazań co do dostrzeżonych uchybień. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący organ pierwszej instancji podejmie stosowne rozstrzygnięcie, uwzględniające interpretację norm prawnych oraz występujący stan faktyczny. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z postanowieniami art. 200 w związku z art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c wyżej wymienionej ustawy, uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.