II SA/Gl 861/21

TEZY W przepisie art. 68 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz.UE.L 166.1 z 30 kwietnia 2004 r.) jest mowa o kwocie „przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo”. O tym, jakie świadczenia należy uznać za przewidziane przez to „pierwsze” ustawodawstwo rozstrzygać należy przy uwzględnieniu okoliczności stanu faktycznego, od których zaistnienia to ustawodawstwo uzależnia przyznanie danego świadczenia. Wśród tych okoliczności uwzględnić należy również obowiązujący w danym ustawodawstwie termin na złożenie wniosku i skutki jego niedotrzymania. Tym samym, jeżeli to ustawodawstwo wyklucza przyznanie określonego świadczenia w przypadku złożenia spóźnionego wniosku, to na gruncie art. 68 ust. 2 Rozporządzenia jest to równoznaczne z tym, że po bezskutecznym upływie terminu na złożenie wniosku o świadczenie „pierwsze” ustawodawstwo nie przewiduje już tego świadczenia. SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...]. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2018 r. E. J. (dalej zwana "stroną" lub "skarżącą") zwróciła się o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę – E. J. Wniosek dotyczył okresu świadczeniowego 2018/2019. Wniosek strony został przekazany do Wojewody Śląskiego w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Wojewoda Śląski odmówił stronie prawa do dodatku dyferencyjnego (w postaci świadczenia wychowawczego) w okresie od 1 lutego 2019 r. do 30 września 2019 r. Uzasadniając odmowę Wojewoda wyjaśnił, że od 1 lutego 2019 r. państwem w pierwszej kolejności właściwym do rozpatrywania uprawnień do świadczeń wychowawczych w odniesieniu do córki strony jest [...]. Na terenie tego kraju ojciec dziecka wykonywał bowiem działalność zawodową, a strona, choć mieszkała w Polsce, to od 11 stycznia 2019 r. przestała być traktowana jako wykonująca działalność zawodową na terenie Polski. To ostatnie było skutkiem zakończenia pobierania przez stronę świadczenia rehabilitacyjnego. Organ I instancji ustalił jednocześnie, że córka skarżącej jest drugim dzieckiem w rodzinie i spełnia wymogi do przyznania świadczenia wychowawczego. Dlatego dokonano porównania miesięcznej wysokości świadczeń przysługujących w Polsce z wysokością świadczeń przewidzianych w [...]. Miało to na celu ustalenie, czy stronie przysługuje dodatek dyferencyjny w postaci świadczenia wychowawczego. W wyniku tego porównania ustalono, że wysokość świadczeń przysługujących na córkę strony według ustawodawstwa [...] była wyższa niż wysokość świadczeń w Polsce. W [...] była to kwota 163,11 EUR w okresie od 1 lutego 2019 r. do 30 czerwca 2019 r. oraz kwota 163,62 EUR w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. Z tego względu organ I instancji odmówił przyznania stronie dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego. Strona wniosła odwołanie. Zarzuciła, że w 2019 r. na córkę był pobierany tylko "[...]" w kwocie 221,49 EUR kwartalnie. Organ zaś błędnie przyjął, że na córkę był przyznany dodatek "[...]". Wniosek strony o przyznanie tego drugiego dodatku został bowiem odrzucony przez stronę [...]. Kopia pisma w tej sprawie (w języku [...]) została dołączona do odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] r. utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium obszernie opisało treść uzasadnienia przedstawionego przez organ I instancji. Stwierdziło przy tym, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Zaakcentowało, że według dokonanych obliczeń w omawianym okresie wysokość świadczeń w [...] na córkę strony przekroczyła wysokość świadczenia wychowawczego w Polsce. Tym samym w podanym okresie dodatek dyferencyjny w postaci świadczenia wychowawczego stronie nie przysługuje. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium stwierdziło, że aby dokument załączony przez stronę a sporządzony w języku [...] mógł stanowić dowód w sprawie, to powinien być przetłumaczony przez tłumacza przysięgłego na język polski. W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie dowodu z pisma z Urzędu w [...] z dnia [...] r, a ponadto naruszenie art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Zarzuciła również naruszenie art. 68 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego poprzez błędne zastosowanie tj. błędną kalkulację przysługującego skarżącej świadczenia. Zarzuciła także błędną wykładnię art. 68 ust. 2 tego Rozporządzenia. W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Do skargi załączono kopię tłumaczenia przysięgłego z języka [...] pisma z dnia [...] października 2020 r. dotyczącego [...] dodatku na dziecko. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów i wniosków. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Zaakcentowało, że [...] instytucja właściwa w sprawie świadczeń rodzinnych nie udzieliła informacji o wypłacie świadczeń na córkę skarżącej. Dlatego wysokość świadczeń została ustalona według ustawodawstwa [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, sprawowanej w oparciu o powyższe kryteria, była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Śląskiego o odmowie przyznania skarżącej dodatku dyferencyjnego na córkę (w postaci świadczenia wychowawczego). Na wstępie odnotować należy, że zasadniczo stan faktyczny sprawy nie stanowi przedmiotu sporu. Nie ma wątpliwości, że w odniesieniu do świadczeń stanowiących przedmiot kontrolowanej decyzji krajem pierwszeństwa jest [...]. W konsekwencji rozpatrując wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego polskie organy zasadnie przyjęły, że wniosek ten należy ocenić pod kątem przyznania dodatku dyferencyjnego w zakresie świadczenia wychowawczego. Spór dotyczy natomiast oceny, czy w odniesieniu do córki skarżącej spełnione zostały przesłanki, od których uzależnione jest przyznanie tego dodatku. Zdaniem Sądu dokonana przez organy ocena tych przesłanek jest, po pierwsze, przedwczesna. Nie ustalano bowiem wszystkich istotnych z punktu widzenia tych przesłanek okoliczności faktycznych. Po drugie, ocena ta, pomijając nawet brak ustaleń faktycznych, została dokonana w oparciu o nieprawidłową wykładnię przepisów, z których wynikają przesłanki przyznania dodatku dyferencyjnego. To drugie zostanie rozwinięte w dalszej części uzasadnienia. Odnosząc się najpierw do braków w zakresie ustaleń faktycznych stwierdzić należy, że organy nie ustaliły wysokości świadczeń, które w spornym okresie zostały przyznane na córkę skarżącej w [...]. W tym zakresie organ I instancji ograniczył się wyłącznie do ustalenia (w oparciu o dane publicznie dostępne i pozyskane z unijnego systemu informacji o ochronie socjalnej MISSOC) miesięcznej wysokości [...] świadczeń na córkę skarżącej. Na tej podstawie organ następnie przyjął, że wysokość świadczeń przysługujących w [...] przewyższa kwotę świadczenia wychowawczego w Polsce. Takie podejście zostało następnie zaaprobowane przez Kolegium. Jednak zdaniem Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy należało także ustalić wysokość świadczeń, które właściwy organ [...] przyznał skarżącej na córkę. Gdyby zaś okazało się, że tak jak twierdzi skarżąca, przyznane w [...] kwoty są niższe od kwot, wynikających z ustawodawstwa tego kraju (według ogólnie dostępnych informacji), to obowiązkiem organu było wyjaśnienie skąd wynika różnica. Następnie zaś należało rozstrzygnąć, czy przyczyny zaistnienia tej różnicy mają znaczenie dla oceny przesłanek, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie dodatku dyferencyjnego. W kontekście powyższych braków stwierdzić należy, że jak wynika z załączonej do skargi kopii tłumaczenia uwierzytelnionego z języka [...] dotyczącego pisma Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. mąż skarżącej ubiegał się w [...] o przyznanie dodatku na dziecko za rok 2019 r. Jednak wniosek ten wpłynął do właściwego [...] organu w dniu 2 września 2020 r. Natomiast termin na złożenie tego wniosku minął 1 września 2020 r. W związku z tym organ [...] wyjaśnił, że ze względu na wpływ wniosku po terminie dodatek na dziecko za rok 2019 r. nie przysługuje. Okoliczności te nie stanowiły przedmiotu ustaleń poczynionych przez Kolegium, a wcześniej przez organ I instancji. Tymczasem zdaniem Sądu miały one doniosłe znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania dodatku dyferencyjnego. Odnosząc się zaś do wykładni przepisów statuujących przesłanki przyznania dodatku dyferencyjnego zauważyć należy, że jak wynika z art. 68 ust 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz.UE.L 166.1 z 30 kwietnia 2004 r.), dalej "Rozporządzenie", w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych, kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i, w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę. W przepisie art. 68 ust. 2 Rozporządzenia jest mowa o kwocie "przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo". O tym, jakie świadczenia należy uznać za przewidziane przez to "pierwsze" ustawodawstwo rozstrzygać należy przy uwzględnieniu okoliczności stanu faktycznego, od których zaistnienia to ustawodawstwo uzależnia przyznanie danego świadczenia. Wśród tych okoliczności uwzględnić należy również obowiązujący w danym ustawodawstwie termin na złożenie wniosku i skutki jego niedotrzymania. Tym samym, jeżeli to ustawodawstwo wyklucza przyznanie określonego świadczenia w przypadku złożenia spóźnionego wniosku, to na gruncie art. 68 ust. 2 Rozporządzenia jest to równoznaczne z tym, że po bezskutecznym upływie terminu na złożenie wniosku o świadczenie "pierwsze" ustawodawstwo nie przewiduje już tego świadczenia. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że stosując art. 68 ust. 2 Rozporządzenia należało nie tylko poczynić ogóle ustalenie, że sporne świadczenie, równoważne ze świadczeniem wychowawczym jest przewidziane w [...], ale należało wyjaśnić w jakiej wysokości świadczenie to zostało przyznane w tym kraju. W przypadku zaś ustalenia, że - tak jak twierdzi skarżąca - przyznano to świadczenie w wysokości niższej, koniecznym było ustalenie, czy w dacie rozpatrywania wniosku przez polski organ przyznanie w [...] świadczenia w kwocie przewyższającej polskie świadczenie wychowawcze jest w dalszym ciągu możliwe. Negatywna odpowiedź na tak postawione pytanie oznaczałaby, że [...] świadczenie, którego dotychczas nie przyznano i którego przyznanie nie jest możliwe ze względu na upływ terminu na złożenie wniosku, nie może być traktowane jako świadczenie przewidziane przez "pierwsze ustawodawstwo", o którym mowa w art. 68 ust. 2 Rozporządzenia. Tymczasem powyższe okoliczności nie zostały dostrzeżone oraz wyjaśnione przez Kolegium i to pomimo tego, że strona w odwołaniu podniosła, że wysokość przyznanego na jej córkę świadczenia jest niższa od kwoty przyjętej przez organ I instancji. Złożenie zaś przez stronę dokumentu tylko w języku [...] obligowało Kolegium do tego, aby wezwać stronę do przedłożenia uwierzytelnionego tłumaczenia tego dokumentu. Wcześniej także organ I instancji nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych niezbędnych do właściwego określenia wysokości świadczeń, które w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej ustawodawca [...] przewidywał dla córki skarżącej w odniesieniu do okresu objętego rozpatrywanym przez organ I instancji wnioskiem o przyznanie świadczenia. W konsekwencji zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 § 1, przy czym naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy obu instancji naruszyły także art. 68 ust. 2 Rozporządzenia poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na wzięciu pod uwagę świadczeń ogólnie przewidzianych w [...] ustawodawstwie bez uwzględnienia okoliczności, które w odniesieniu do córki skarżącej powodowały, że wskazane powyżej dodatkowe świadczenie w dacie orzekania przez polskie organy nie mogło być już przyznane przez odpowiednie [...] organy. Nie można zaakceptować takiej wykładni art. 68 ust. 2 Rozporządzenia, która ze względu na spóźnione złożenie wniosku o świadczenie w państwie pierwszeństwa wyklucza w Polsce przyznanie dodatku dyferencyjnego pomimo, że wniosek do polskiego organu o przyznanie świadczenia, którego ten dodatek stanowi pochodną, został złożony w terminie przewidzianym przez polskiego ustawodawcę. Mając na względzie powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, gdyż wniósł o to organ odwoławczy, a strona w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy W ramach ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji określi wysokość świadczeń przewidzianych przez [...] ustawodawstwo, z pominięciem tych świadczeń, które ze względu na upływ terminu na złożenie wniosku do właściwego [...] organu nie mogą być już przyznane córce skarżącej i nie będzie je traktował jako przewidziane przez to ustawodawstwo. Wcześniej jednak organ ustali, czy stanowisko przedstawione w załączonym do odwołania piśmie [...] organu dotyczy córki skarżącej, gdyż nie wskazano w nim danych dziecka. Ponadto ustalenia wymaga, czy powyższe stanowisko [...] organu jest ostateczne, zwłaszcza, że według jego treści stronie przysługiwało prawo do wniesienia od niego odwołania. Ustalić zatem należy, czy takie odwołanie zostało wniesione, a jeżeli tak, to z jakim skutkiem. W przypadku zaś potwierdzenia, że - ze względu na upływ terminu na złożenie wniosku - świadczenie, o którym mowa w piśmie z dnia [...] października 2020 r. nie może być już przyznane, to jego wysokość nie będzie brana pod uwagę przy ustaleniu "kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo" w rozumieniu art. 68 ust. 2 Rozporządzenia.