IX U 148/26

Sądy powszechne2026-04-29

Sygnatura

IX U 148/26

Data orzeczenia

2026-04-29

Rodzaj

REGULATION

Treść orzeczenia

sygn. akt IX U 148/26 <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> Decyzją z dnia 11 grudnia 2025 r. znak (...), nr sprawy (...) Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił E. C. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 17 września 2025 r. do 19 września 2025 r. oraz zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami w łącznej kwocie 1.106,61 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że odwołująca się w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim uczestniczyła zdalnie w posiedzeniu Rady (...) odbywającego się w dniu 18 września 2025 r. w W., w związku z czym podejmowała w tym dniu pracę zarobkową i wykorzystywała okres zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem, wobec czego uznano o utracie prawa do zasiłku za wskazany okres i o obowiązku zwrotu równowartości świadczenia. E. C. wniosła odwołanie od wymienionej decyzji, domagając się (po sprecyzowaniu żądania na rozprawie) zmiany zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 17 września 2025 r. do 19 września 2025 r. oraz ustalenia, iż odwołująca nie ma obowiązku zwrotu wypłaconego świadczenia. Odwołująca się wskazała, iż na dzień 18 września 2025 r. ustalony został termin posiedzenia Rady (...), a której odwołująca się pozostawała członkiem. Odwołująca miała w nim uczestniczyć stacjonarnie, jednak kilka dni przed posiedzeniem zachorowała i wystawiono jej zwolnienie lekarskie. Zdecydowała się na zdalny udział w posiedzeniu, jednak nie miała zaplanowanego żadnego wystąpienia. Jej udział był czysto techniczny i konieczny dla zapewnienia kworum Rady na potrzeby podejmowanych uchwał. Odwołująca wskazała przy tym, iż wynagrodzenie członka Rady jest należne niezależnie od ilości posiedzeń, w których dany członek uczestniczy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ powtórzył argumentację zawartą w decyzji, wskazując, iż wzięcie czynnego udziału w posiedzeniu Rady (...) w W.i otrzymanie wynagrodzenia stanowiło o niewłaściwym wykorzystaniu zwolnienia lekarskiego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: E. C. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w (...). w P.za wynagrodzeniem w wysokości 17.000 zł. Od 2023 r. E. C. pozostaje (na zasadzie powołania) członkiem Rady (...)(dalej: (...)), pełniąc przy tym funkcję Przewodniczącej Komisji do spraw programów strategicznych badań naukowych i prac rozwojowych.  Niesporne, a nadto dowód : przesłuchanie odwołującej się – k. 31-33. Posiedzenia (...) odbywały się raz w miesiącu w W. Jedno z posiedzeń przewidziano na dzień 18 września 2025 r. E. C. miała wziąć w nim udział stacjonarnie. W związku z planowanym posiedzeniem zaplanowana została podróż E. (...) do W. i dokonano zakupu biletów na pociąg w obie strony, a nadto został zarezerwowany pobyt w hotelu w W..  Niesporne, a nadto dowód: bilety – k. 10-11, potwierdzenie rezerwacji hotelowej – k. 18, przesłuchanie odwołującej się – k. 31-33. W dniu 14 września 2025 r. E. C. odwiedzała w szpitalu matkę, u której w późniejszym czasie stwierdzono M.-19. W związku z tym E. C. obserwowała swój stan zdrowia pod kątem wystąpienia ewentualnych objawów tej choroby. W dniu 16 września 2025 r. w związku z objawami przeziębienia, E. C. odbyła wizytę lekarską w ramach konsultacji. Następnego dnia w związku z zaostrzeniem objawów chorobowych, po kontakcie telefonicznym z lekarzem, wystawiono jej zwolnienie lekarskie na okres od 17 września 2025 r. do 19 września 2025 r. W związku z zaleceniami lekarskimi E. C. miała pozostać w domu w ramach izolacji celem uniknięcia kontaktu z innymi ludźmi, zaś w przypadku zaostrzenia się objawów miała skontaktować się z lekarzem.  Dowód: wydruk w zakresie zrealizowanej usługi lekarskiej (...) – k. 19, zaświadczenie lekarskie (...) – k. 1 akt organu, przesłuchanie odwołującej się – k. 31-33. Z uwagi na zaistniałą sytuację E. C. dokonała zwrotu biletów na pociąg do W.. Ponadto E. C. poinformowała w dniu 16 września 2025 r. Przewodniczącego Rady (...) o swojej nieobecności w dniu zaplanowanego posiedzenia oraz poprosiła o anulowanie rezerwacji noclegu w hotelu. Jednocześnie E. C. poinformowała o możliwości swojej obecności na posiedzeniu Rady w trybie zdalnym.  Dowód: noty księgowe oraz faktury korygujące – k. 12-15, korespondencja e-mail z dnia 16 września 2025 r. – k. 20-21, przesłuchanie odwołującej się – k. 31-33. W ramach ustalonego porządku posiedzenia Rady (...) mającego odbyć się 18 września 2025 r. miała być procedowana m.in. opinia Rady w sprawie projektu aktualizacji Rządowego Programu Strategicznego (...) „Innowacje dla gospodarki wodnej i żeglugi śródlądowej”. Dzień przed posiedzeniem E. C. otrzymała od innego członka Rady informację o tym, że poza porządkiem obrad, na posiedzeniu w dniu 18 września 2025 r. odbędzie się głosowanie nad uchwałą w sprawie zmiany Przewodniczącego Rady (...). Dla skuteczności uchwały wymagało to zapewnienia kworum.   Dowód: porządek posiedzenia – k. 16-17, przesłuchanie odwołującej się – k. 31-33. Przed posiedzeniem Rady odbywają się komisje dotyczące spraw, które będą omawiane na Radzie. Na komisji, w której uczestniczyła E. C. (około tydzień przed posiedzeniem Rady) nie ustalono, że będzie ona składać sprawozdanie, czy prezentować inne wystąpienie na posiedzeniu w dniu 18 września 2025 r. E. C. wzięła udział w tym posiedzeniu w trybie zdalnym z miejsca swojego zamieszkania. Zdecydowała się na to, ponieważ nie miała możliwości wyznaczenia zastępcy, który oddałby w jej imieniu głos w ramach planowanych głosowań. Istotne było zwłaszcza głosowanie w sprawie wyboru nowego Przewodniczącego Rady. Ponadto, nie posiadała ona zastępcy w pełnionej funkcji Przewodniczącej komisji do spraw programów strategicznych badań naukowych i prac rozwojowych. Jej udział w posiedzeniu nie był aktywny. Sprowadził się do kilkukrotnego zabrania głosu poprzez wypowiedzenie pojedynczych zdań. Posiedzenie trwało od godz. 9.00 do 12.30.  Dowód: przesłuchanie odwołującej się – k. 31-33. (...) działa w oparciu o ustawę z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym C. R. oraz o uchwalony dlań Regulamin. (...) zarządza strategicznymi programami badań naukowych i prac rozwojowych oraz finansuje lub współfinansuje te programy . Programy te określone są w polityce naukowej państwa. Środki przekazywane na te programy są środkami publicznymi i liczone są w kwotach rzędu kilkuset milionów złotych. (...) liczy 32 osoby, w tym 20 stałych członków (m.in. odwołująca) ze środowisk naukowych i społeczno - gospodarczych oraz finansowych a także 12 członków ministerialnych. Członkowie ministerialni, w odróżnieniu od członków stałych Rady, często się zmieniają. W ramach posiedzeń nie zawsze uczestniczą wszyscy członkowie Rady, a ich obecność jest wymagana do zachowania kworum. Wybór Przewodniczącego Rady (...) odbywa się w drodze uchwały na posiedzeniu w drodze głosowania bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy członków Rady. Kworum w obradach Rady jest zapewniane, gdy w jej posiedzeniu uczestniczy co najmniej połowa jej członków.  Dowód: przesłuchanie odwołującej się – k. 31-33. Na mocy rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 września 2010 r. Przewodniczącemu oraz członkom Rady (...) w związku z pełnionymi funkcjami przysługuje wynagrodzenie miesięczne niezależnie od obecności na posiedzeniach (dla członka Rady wynosi 4.000 zł). Wynagrodzenie ulega jednak obniżeniu w związku z ewentualną nieobecnością na posiedzeniu o 500 zł.  Niesporne E. C. powróciła do pracy po zakończeniu okresu zwolnienia 17-19 września 2025 r.  Niesporne , a nadto dowód: przesłuchanie odwołującej się – k. 31-33. Za okres od 17 września 2025 r. do 19 września 2025 r. płatnik składek E. C., tj. (...) w P., wypłacił E. C. zasiłek chorobowy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie celem kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień chorobowych przez E. C. m.in. za okres od 17 września 2025 r. do 19 września 2025 r.  Niesporne, a nadto dowód: zawiadomienie o wszczęciu kontroli z dnia 26 września 2025 r. – k. 2 akt organu, wyjaśnienia ubezpieczonej – k. 9 akt organ. Sąd zważył, co następuje: Odwołanie podlegało uwzględnieniu. Ustaleń faktycznych w sprawie Sąd dokonał w oparciu o korespondujące ze sobą dowody - z zeznań odwołującej E. C. i z dokumentów zgromadzonych w sprawie w postaci m.in. porządku posiedzenia Rady (...) w dniu 18 września 2025 r., korespondencji mailowej związanej z odwołaniem stacjonarnego udziału odwołującej w posiedzeniu, faktury VAT, dotyczącej zakupu biletów na pociąg i noty księgowej dotyczącej ich anulowania. Zeznania E. C. Sąd ocenił jako wiarygodne nie tylko z uwagi na korelację z ww. dokumentami, ale i z uwagi na ich spójność. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19990600636" title="Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz. U. z 1999 r. Nr 60, poz. 636 (art. 17;art. 17 ust. 1)">art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa</a> (Dz. U. z 2025 r. poz. 501 z późn. zm; dalej: ustawa zasiłkowa) ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Zgodnie z art. 68 ustawy zasiłkowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz płatnicy składek są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem oraz są upoważnieni do formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich. Świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia stanowią świadczenia nienależnie pobrane i jako takie podlegają zwrotowi z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego; odsetki, co do zasady są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty (stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 84;art. 84 ust. 1;art. 84 ust. 2)">art. 84 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a>, Dz.U. z 2026 r. poz. 199). Organ przeprowadził taką kontrolę w zakresie prawidłowości wykorzystywania zwolnienia przez E. C. i ocenił, że nieprawidłowo je wykorzystała, uczestnicząc w posiedzeniu Rady (...) w dniu 18 września 2025 r., skutkiem czego odmówił jej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 17 września 2025 r. do 19 września 2025 r. i zobowiązał do zwrotu wypłaconego świadczenia za ten okres. Na kanwie niniejszej sprawy nie sposób jednak uznać, aby odwołująca się w okresie spornym wykonywała pracę zarobkową czy podejmowała aktywność niezgodną z celem zwolnienia, stosownie do przesłanek określonych w art. 17 ustawy zasiłkowej. Zasadą jest, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy jakąkolwiek pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego. Przez pracę zarobkową należy rozumieć każdą aktywność ludzką zmierzającą do osiągnięcia zarobku (por. uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2007 r. II UK 223/06 OSNP 2008/15 – 16/231, z dnia 9 października 2006 r. II UK 44/06, OSNP 2007/19 – 20/295, z dnia 20 stycznia 2005 r. I UK 154/04 OSNP 2005/19/307, z dnia 5 kwietnia 2005 r. I UK 370/04 OSNP 2005/21/342, z dnia 5 października 2005 r. I UK 44/05 OSNP 2006/17 – 18/279). E. C. w okresie spornym posiadała stałe zatrudnienie w (...) w P., z którego to tytułu uzyskiwała comiesięcznie wynagrodzenie w wysokości 17.000 zł. Jako członek Rady (...), E. C. w okresie spornym uzyskiwała wynagrodzenie ustalone w drodze rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 września 2010 r. na kwotę 4.000 zł. Wypłata tego wynagrodzenia była zależna od uczestnictwa w posiedzeniach Rady, o ile odwołująca nie opuściła więcej niż 4 posiedzenia w miesiącu. Zgodnie bowiem z § 1 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia, wysokość miesięcznego wynagrodzenia obniża się każdorazowo o 500 zł w przypadku nieobecności na posiedzeniu Rady, łącznie jednak nie więcej niż o 2.000 zł. Mimo, iż powódka osiągała dochód z tytułu uczestnictwa w D. (...), to mając na uwadze jej kwalifikacje zawodowe, dzięki którym została wybrana do tego nielicznego grona specjalistów i naukowców, miał on wymiar jedynie symboliczny. Pełniła ona w Radzie bardziej funkcję publiczną i społeczną w zamian za niewielki ekwiwalent pieniężny. Praca jest niezarobkowa w sytuacji, kiedy dana aktywność jest podejmowana dla dobra ogółu, uwarunkowana np. potrzebą publiczną i wykonywana poza zajęciami zawodowymi mającymi cechy stałego, regularnego dostarczania środków utrzymania – nawet gdy ubezpieczony otrzymuje z tego tytułu pewną rekompensatę za poświęcony czas lub poniesione wydatki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2016 r., II UK 171/15 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2022 r., III USK 522/21). W okolicznościach niniejszej sprawy zdaniem Sądu należy przyjąć, iż pełnienie funkcji członka Rady (...) z racji misji, do jakiej owa agencja rządowa została powołana, posiada charakter realizacji potrzeby publicznej – chociażby przez wzgląd na przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20100960616" title="Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju - Dz. U. z 2010 r. Nr 96, poz. 616 (art. 27)">art. 27 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju</a> (Dz.U. z 2024 r. poz. 1170), zgodnie z którym Centrum zarządza strategicznymi programami badań naukowych i prac rozwojowych. Za strategiczny pogram badań naukowych i prac rozwojowych, zgodnie z definicją wskazaną w art. 2 przywoływanej ustawy, należy rozumieć program określony w ramach jednego ze strategicznych kierunków badań naukowych lub prac rozwojowych, określonego w polityce naukowej państwa. Jednocześnie w świetle ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, wyłączeniu z kategorii pracy zarobkowej podlega incydentalna aktywność ubezpieczonego (np. wyrok z dnia 15 czerwca 2007 r. II UK 223/06 OSNP 2008/15 – 16/231, z dnia 9 października 2006 r. II UK 44/06, OSNP 2007/19 – 20/295, z dnia 6 maja 2009 r. II UK 359/08 OSNP 2011/1-2/16). Nawet gdyby uznać działalność E. C. w Radzie (...) za zarobkową, to jej udział w posiedzeniu w dniu 18 września 2025 r. miał charakter incydentalnej aktywności wymuszonej okolicznościami, uzasadnioną potrzebą publiczną i społeczną. Zgodnie z zeznaniami odwołującej, jej udział w posiedzeniu Rady w dniu 18 września 2025 r. miał co do zasady charakter formalny, nie merytoryczny. Miał on przede wszystkim zabezpieczyć konieczność udzielenia ewentualnych odpowiedzi przez E. C. w zakresie omawianego w tym dniu na posiedzeniu projektu strategicznego (...) „Innowacje dla gospodarki wodnej i żeglugi śródlądowej”. Jednocześnie nie miała ona zaplanowanego na ten dzień żadnego wystąpienia czy sprawozdania. Ponieważ jednak, jako Przewodnicząca Komisji do spraw programów strategicznych badań naukowych i prac rozwojowych, nie miała swojego zastępcy, a przebieg wydarzeń związanych z koniecznością izolacji i przeziębieniem miał charakter nagły, nie miała ona możliwości przekazać spraw innej osobie z Rady i w ten sposób właściwie zabezpieczyć prawidłowości przebiegu posiedzenia. Zaznaczyć należy, że przedmiotem posiedzeń Rady (...) są projekty strategiczne dla Państwa o wartości kilkuset milionów złotych każdy. W dniu 18 września 2025 r. projektem takim był (...) „Innowacje dla gospodarki wodnej i żeglugi śródlądowej”. Dodatkowo udział E. C. w posiedzeniu mógł być kluczowy z uwagi na zaplanowane poza porządkiem obrad głosowanie nad wyborem nowego Przewodniczącego Rady (...), o czym powódka powzięła wiedzę dzień przed posiedzeniem od innego członka Rady. Skuteczność wyboru Przewodniczącego Rady, stosownie do obowiązującego Regulaminu (...), wymaga kworum i nie było wiadomym, czy zostałoby ono zachowane w przypadku nieobecności E. C.. Jak wynika z przepisów statuujących Radę (...) i jak wyjaśniła odwołująca, (...) liczy 32 osoby, w tym 20 stałych członków (takim członkiem jest odwołująca) ze środowisk naukowych i społeczno - gospodarczych oraz finansowych a także 12 członków ministerialnych. Członkowie ministerialni, w odróżnieniu od członków stałych Rady, często się zmieniają, co ma swoje konsekwencje w ich niskiej frekwencji na posiedzeniach Rady. Udział E. C. w posiedzeniu Rady (...) w dniu 18 września 2025 r. był zatem bardzo ważny w świetle interesów społecznych i interesów Państwa. Jej faktyczna aktywność na posiedzeniu była ograniczona do minimum i miała charakter zabezpieczający. Jak podkreśliła odwołująca, udział w tym posiedzeniu nie miał na celu zachowania przez nią prawa do pełnego wynagrodzenia, a jedynie zabezpieczenie posiedzenia w związku z piastowaną funkcją Przewodniczącej komisji do spraw programów strategicznych badań naukowych i prac rozwojowych (w przypadku konieczności udzielenia odpowiedzi z zakresu działań prowadzonej przez nią komisji) i koniecznością zebrania kworum niezbędnego do przegłosowania uchwały w sprawie wyboru nowego Przewodniczącego Rady. Okoliczność niekwestionowana przez organ, a więc powrót do pracy przezE. C. zaraz po spornym okresie zwolnienia, pozwala także na przyjęcie, iż udział w posiedzeniu Rady (...) nie przedłużył okresu jej niezdolności do pracy, wobec czego także z tej przyczyny nie można uznać, iż wykorzystanie zwolnienia lekarskiego nastąpiło wbrew jego celowi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2009 r., I UK 140/09). Organ, na którym spoczywał ciężar dowodu w zakresie wykazania tej okoliczności, nie powołał żadnego dowodu, mogącego wykazać, że udział E. C.w posiedzeniu Rady (...) w dniu 18 września 2025 r. przedłużył okres jej rekonwalescencji. Mając na uwadze wszystko powyższe, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477 ( 14) § 2 k.p.c.</a>, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznał E. C. prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 17 września 2025 r. do 19 września 2025 r. oraz uznał że nie musi zwracać pobranego zasiłku chorobowego za ten okres wraz z odsetkami, bowiem nie jest to świadczenie nienależne. </div> <div> <h2>ZARZĄDZENIE</h2> 1. (...), 2. (...), 3. (...), 4. (...) 29.04.2026 r. Sędzia Justyna Olechnowicz </div>