II SA/Ke 689/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej SKO) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wnioskiem z dnia 9 marca 2021 r. J. K. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią - J. K. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że J. K. jest wdową i legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5 lutego 2021 r., zaliczającego ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, iż daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 29 grudnia 2020 r. Mając na uwadze powyższe decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił przyznania J. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na J. K., na okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 1830,00 zł i na okres od 1 stycznia 2021 r. do bezterminowo w kwocie 1971,00 zł – ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.". W odwołaniu od ww. decyzji J. K. wskazała, że rozstrzygnięcie to jest dla niej krzywdzące. Wyjaśniła, że jej matka E. K. (jedyne dziecko J. K.) leczy się onkologicznie w szpitalu i jej stan zdrowia nie pozwala na zajmowanie się schorowaną matką. Powołała się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym przy wydawaniu decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie powinien być brany pod uwagę moment powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej. SKO w opisanej na wstępie decyzji podzieliło stanowisko odwołującej się co do ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego wskazując, że zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym nie ma znaczenia wiek, w którym niepełnosprawność powstała, istotne zaś jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Natomiast organ odwoławczy, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, rozważył – przytaczając art. 17 ust. 1a u.ś.r. – możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez wnuczkę, w sytuacji gdy jest osoba, tj. córka E. K., na której ciąży obowiązek alimentacyjny w bliższej kolejności i nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne jako pomoc świadczona przez Państwo jest bowiem przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny – który powstaje z mocy prawa, nie zaś z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). W tym zakresie SKO wskazało, że z oświadczenia złożonego przez córkę osoby niepełnosprawnej – Ewę K. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań z dnia 4 marca 2021 r. wynika, że jest jedynym dzieckiem J. K. – która ma 91 lat i wymaga stałej opieki i pomocy w samodzielnej egzystencji. E. K. wskazała, że nie może i nie jest w stanie pomóc i zająć się mamą, ponieważ cierpi na schorzenia kręgosłupa, rwę kulszową z porażeniem nerwu w nodze. Nie może dźwigać, schylać się i dużo chodzić, dlatego też opiekę nad J. K. przejęła jej córka J. K.. Do przedmiotowego oświadczenia E. K. załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 8 marca 2021 r., w którym lekarz neurolog wskazał, że z uwagi na chorobę narządu ruchu (dyskopatię) i wynikającą z tego niesprawność lewej kończyny dolnej pacjentka ma bezwzględne przeciwskazania do pracy fizycznej i dźwigania. Z kolei z treści wywiadu środowiskowego z dnia 18 marca 2021 r. wynika, że E. K. nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Uwzględniając powyższe organ odwoławczy stwierdził, że zobowiązaną do alimentacji względem matki - J. K., w pierwszej kolejności jest jej córka E. K. – która nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Brak jest zatem okoliczności pozwalających zaktualizować obowiązek alimentacyjny odwołującej względem obowiązku alimentacyjnego córki J. K. – będącej w pierwszej kolejności zobowiązaną do sprawowania opieki nad swoją matką. Co prawda odwołująca przedłożyła ww. zaświadczenie lekarskie, jednak na jego podstawie, zdaniem SKO, trudno ocenić, czy faktycznie dolegliwości, na które cierpi E. K., uniemożliwiają sprawowanie opieki nad jej matką. W tym zakresie zwrócono uwagę, że w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że z uwagi na to, iż problemy z oceną stanu zdrowia osoby zobowiązanej do sprawowania opieki mogą pojawić się w każdej sprawie dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, odmienna niż literalna wykładnia art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinna mieć miejsca. Sztywne przyjęcie, że tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zwolniona ze sprawowania opieki, jest jasne, nie sprawia trudności interpretacyjnych, a przez to nie doprowadzi do sytuacji, że w dwóch różnych sprawach administracyjnych podobne stany faktyczne, będą inaczej oceniane (wyrok WSA w Kielcach z dnia 17 lutego 2021 r. o sygn. akt II SA/Ke 144/21). Skoro zatem obowiązek alimentacyjny względem J. K. ciąży obecnie na jej córce, jako osobie zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności, to obowiązek ten - wymagany w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - nie ciąży na wnuczce, która jest zobowiązana do alimentacji względem babci dopiero w dalszej kolejności. Tym samym, wobec niespełnienia przez odwołującą podstawowej przesłanki uprawniającej do świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17 ust. 1a u.ś.r. SKO wskazało na brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła J. K. Z treści skargi oraz kolejnych pism uzupełniających z 15 lipca 2021 r. i 25 sierpnia 2021 r. wynika, że zdaniem skarżącej powinno jej zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad babcią J. K. począwszy od 1 grudnia 2020 r. U jej mamy E. K. stwierdzono bowiem nowotwór, co spowodowało, że sama była jedyną osobą, która sprawowała opiekę nie tylko nad babcią, ale i nad mamą, która poruszała się na wózku. Choroba onkologiczna mamy postępowała bardzo szybko i uniemożliwiła jakąkolwiek pomoc w zakresie opieki nad babcią. Jednocześnie szybko postępująca choroba uniemożliwiła nawet złożenie wniosku "o niepełnosprawność mamy", gdyż sytuacja wymagała częstych pobytów w szpitalu i ratowania życia. Od momentu zdiagnozowania choroby na początku 2021 r. w niecałe 4-5 miesięcy mamie nie udało się przezwyciężyć choroby i zmarła w dniu 2 lipca 2021 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Odnosząc się do przedłożonego odpisu skróconego aktu zgonu E. K. Kolegium wskazało, że ta okoliczność ma zapewne znaczenie w niniejszej sprawie, ale na przyszłość, tj. od dnia śmierci E. K. Tym samym organ nie może w całości uwzględnić skargi J. K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego co do tego, że – zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, odwołującym się do treści i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 – nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, z powodu której wnioskodawczyni rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2017r., sygn. I OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017r., sygn. I OSK 1600/16, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2018r., sygn. III SA/Gd 413/18, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 czerwca 2018r., sygn. II SA/Go 274/18). Przechodząc do oceny dalszych kwestii będących przedmiotem oceny organu odwoławczego trzeba podnieść, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi jednak na stanowisku, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni językowej, ale konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenie wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinno mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym – tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak stanowi art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Sąd podziela ten nurt orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (por. m.in. wyroki NSA z 5 listopada 2015 r. I OSK 1062/14, 13 listopada 2015 r. I OSK 1286/14, 12 maja 2017 r. I OSK 328/16 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17, z 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19, z 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1939/18 oraz z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16). Oznacza to, że konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) mogą wskazywać, że celowe będzie przyjęcie, iż uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna - niż wymieniona wprost w ustawie – kategoria członków szeroko rozumianej rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Mając na uwadze powyższe Sąd stoi na stanowisku, że możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad inną osobą, a jej sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych (por. m.in. wyroki WSA w Łodzi z 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 799/20, z 22 września 2021 r., sygn. II SA/Łd 453/21). Przede wszystkim należy podnieść, że J. K. – babcia skarżącej – ukończyła 90 lat i została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Córka J. K. E. K. (jej jedyne dziecko) w okresie objętym postępowaniem, tj. począwszy od 1 grudnia 2020 r., nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W postępowaniu przed organem I instancji ustalono, że ze względu na chorobę narządu ruchu (dyskopatię) i wynikającą z tego niesprawność prawej kończyny dolnej miała bezwzględne przeciwskazanie do pracy fizycznej i dźwigania. Co jednak bardziej istotne, do złożonego odwołania od decyzji organu I instancji J. K. dołączyła zaświadczenie lekarskie z 14 kwietnia 2021 r., z którego wynikało, że E. K. od 8 kwietnia 2021 r. przebywa w Klinice Onkologii Klinicznej Centrum Onkologii. Z treści odwołania wynikało, że E. K. jest poważnie chora, leczy się onkologicznie i jej stan zdrowia nie pozwala na zajmowanie się schorowaną matką. W dodatkowym piśmie z 16 czerwca 2021 r. J. K. podniosła, że E. K. przebywała w szpitalu, jest leczona "chemią", ma niedowład nogi i porusza się na wózku inwalidzkim. Organ odwoławczy, opierając się na literalnej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r., stwierdził jednak, że zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia E. K. nie pozwala ocenić, czy faktycznie dolegliwości, na które cierpi E. K., uniemożliwiają jej sprawowanie opieki nad matką. W ocenie Sądu jednak informacje wynikające ze wspomnianego zaświadczenia z 14 kwietnia 2021 r., treści odwołania oraz pisma z 16 czerwca 2021 r. stanowiły wyraźny sygnał, że E. K. może obiektywnie nie być zdolna do sprawowania opieki nad matką – przede wszystkim z powodu stwierdzonej u niej choroby onkologicznej, leczenia szpitalnego, podjętej chemioterapii, faktu poruszania się na wózku inwalidzkim. Potwierdzeniem złego stanu zdrowia E. K. i postępującej choroby jest fakt, że zmarła w dniu 2 lipca 2021 r., a jak wynika z pisma skarżącej z 15 lipca 2021 r. choroba onkologiczna jej mamy postępowała bardzo szybko i uniemożliwiła zarówno jakąkolwiek pomoc w zakresie opieki nad babcią, jak i złożenie wniosku o stwierdzenie znacznego stopnie niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej choroba została zdiagnozowana na początku 2021 r. i wymagała częstych pobytów jej mamy w szpitalu w celu ratowania życia. W tej sytuacji, uwzględniając dokonaną wyżej wykładnię przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., zaskarżona decyzja narusza nie tylko te przepisy prawa materialnego, ale także przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należało bowiem zweryfikować informacje dotyczące stanu zdrowia E. K., jej pobytów w szpitalu, możliwości samodzielnego poruszania się i w konsekwencji sprawowania opieki nad matką, a jeśli sprawowanie takiej opieki nie było możliwe, to od kiedy stan taki miał miejsce. Możliwym było przede wszystkim pozyskanie stosownej dokumentacji w tym zakresie. Należy zwrócić uwagę, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organy dotyczyła okresu od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. i od 1 stycznia 2021 r. bezterminowo, wynikająca z zaświadczenia datowanego na 14 kwietnia 2021 r. informacja o szpitalnym leczeniu onkologicznym E. K. dotyczyła okresu od 8 kwietnia 2021 r. (z pism składanych przed Sądem wynika, że chorobę zdiagnozowano na początku 2021 r.), a decyzja SKO została wydana w dniu 21 czerwca 2021 r. A zatem, w zależności od dokonanych ustaleń, przyznanie świadczenia mogło mieć miejsce jeśli nie od 1 grudnia 2020 r., to przynajmniej od daty późniejszej. Organy nie dokonały także ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej E. K., jej możliwości finansowych i związanej z tym ewentualnej możliwości wypełnienia ciążącego na niej obowiązku poprzez opłacenie opieki sprawowanej przez inną osobę. Zakres koniecznych ustaleń dowodowych determinuje zatem konieczność uchylenia – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. – decyzji organów obu instancji, w celu zachowania zasady dwuinstancyjności. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższą argumentację. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 2