II OZ 743/23

SENTENCJA Dnia 10 stycznia 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 368/21 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów: sędziego WSA Jerzego Bortkiewicza, sędziego WSA Anny Klotz, sędziego WSA Katarzyny Koryckiej w sprawie ze skargi M.G. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 627/12 w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 10 kwietnia 2012 r. nr WI-II.ZRiD.7821.3.2012.ZD w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Bydgoszczy postanowieniem z 27 września 2023 r., II SA/Bd 368/21, oddalił wniosek o wyłączenie sędziów tego sądu – Jerzego Bortkiewicza, Anny Klotz i Katarzyny Koryckiej – od orzekania w sprawie ze skargi M.G. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem WSA w Bydgoszczy z 4 grudnia 2012 r., II SA/Bd 627/12, w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 10 kwietnia 2012 r. nr WI-II.ZRiD.7821.3.2012.ZD, w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że M.G. wniósł do WSA w Bydgoszczy skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 4 grudnia 2012 r. II SA/Bd 627/12, z uwagi na pozbawienie prawa do sądu i rzetelnego procesu, powołał się na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (ETPCZ) nr 66546/13 i art. 272 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Ppsa). Podał, że o wydaniu tego wyroku dowiedział się 4 grudnia 2020 r. Zwrócił się również o przyznanie pomocy prawnej z urzędu, podając, że w postępowaniu o sygn. II SA/Bd 627/12, którego dotyczy skarga o wznowienie, był nierzetelnie reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z 7 kwietnia 2021 r., II SPP/Bd 58/21, starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że prawo pomocy przyznane w toku postępowania w sprawie o sygn. II SA/Bd 627/12 obejmuje również postępowanie wznowieniowe. W dniu 8 kwietnia 2021 r. wysłano do skarżącego wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi poprzez wskazanie ustawowej podstawy wznowienia i uprawdopodobnienie zachowania terminu do wniesienia skargi. W odpowiedzi na to wezwanie (która wpłynęła do sądu 7 maja 2021 r.), skarżący ponownie powołał się na art. 272 § 3 Ppsa i wyrok ETPCz, wskazał, że był nienależycie reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu oraz podał, że o wyroku Trybunału dowiedział się 4 grudnia 2020 r., gdy doręczono mu jego odpis. WSA w Bydgoszczy wezwał skarżącego do uprawdopodobnienia, że w podanej dacie został mu doręczony ww. wyrok Trybunału, w odpowiedzi skarżący powiadomił, że przesyłka z Trybunału zawierająca odpis wyroku została mu doręczona listem zwykłym (nierejestrowanym), odebrał ją 4 grudnia 2020 r. Dnia 25 sierpnia 2021 r. wysłano do skarżącego wezwanie do udzielenia odpowiedzi, czy wypowiedział pełnomocnictwo pełnomocnikowi przyznanemu mu z urzędu w sprawie o sygn. II SA/Bd 672/12. Jednocześnie pouczono skarżącego, że organem właściwym w sprawie zmiany pełnomocnika jest Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Bydgoszczy. Odpowiedź wpłynęła do sądu w dniu 16 września 2021 r. Skarżący wskazał, że "r.pr. M.W. nie jest już jego pełnomocnikiem". Zwrócił się o "przyznanie innego prawnika, aby mu pomógł". W dniu 15 października 2021 r. skierowano do skarżącego kolejne wezwanie – do jednoznacznego wskazania, czy pismo z 16 września 2021 r. stanowi oświadczenie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa r. pr. M.W. Zarządzeniem z 9 grudnia 2021 r. Przewodniczący Wydziału II WSA w Bydgoszczy uwzględnił wypowiedzenie pełnomocnictwa, a wniosek o przyznanie prawa pomocy przekazał do rozpoznania. Postanowieniem z 3 stycznia 2021 r. starszy referendarz sądowy ponownie umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Dnia 4 września 2023 r. wpłynął wniosek skarżącego o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego WSA Jerzego Bortkiewicza, sędziego WSA Anny Klotz, sędziego WSA Katarzyny Koryckiej. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał w szczególności, że sędzia sprawozdawca, tj. sędzia WSA Katarzyna Korycka, utrudnia niniejsze postępowanie "fałszując akta sprawy, manipulując informacjami i dowodami" oraz próbując zmusić go do prawnika M.W. Natomiast pozostali sędziowie objęci przedmiotowym wnioskiem z obojętnością godzą się na bezprawne zachowanie wobec niego, w związku z czym w ocenie skarżącego również nie powinni być w składzie orzekającym. Sędziowie, których dotyczy wniosek o wyłączenie złożyli oświadczenia, z których wynika, że między nimi, a skarżącym nie zachodzi żaden stosunek osobisty, ani okoliczność, o której mowa w art. 19 Ppsa. Podkreślili także, że nie zachodzą także przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania przedmiotowej sprawy określone w art. 18 wskazanej ustawy. Wskazując na powyższe sąd pierwszej instancji stwierdził, że argumentacja wniosku skarżącego nie wskazywała na istnienie po stronie sędziów: sędziego WSA Jerzego Bortkiewicza, sędziego WSA Anny Klotz oraz sędziego WSA Katarzyny Koryckiej, okoliczności mogącej budzić uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności w tej konkretnej sprawie i w rozumieniu wyżej przedstawionym. Podkreślono przede wszystkim, że zarzuty sformułowane przez skarżącego są gołosłowne. Podniesienie zarzutów niczym niepopartych, a będących wyłącznie subiektywnym odczuciem strony skarżącej o stronniczości sędziego - nie może być natomiast podstawą do przyjęcia, że mamy do czynienia z iudex suspectus. Sąd wojewódzki nie stwierdził również z urzędu w kontrolowanym postępowaniu okoliczności ustawowych uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1-7 Ppsa (iudex inhabilis). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M.G., wnosząc również o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu skarżący m.in. podważa oświadczenia złożone przez sędziów podlegających – jego zdaniem – wyłączeniu i ocenia je jako fałszywe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania pozaprawnych przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa zawartymi w art. 18 § 1 Ppsa (aktualny tekst jednol. Dz. U. 2023, poz. 1634 ze zm.) wyłączenie sędziego następuje na wniosek strony, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do jego bezstronności (art. 19 Ppsa). Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi więc być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Skarżący, ani we wniosku o wyłączenie sędziów, ani w zażaleniu, które w istocie powiela argumentację zawartą we wniosku, nie przedstawił żadnych zindywidualizowanych przesłanek do wyłączenia sędziów. Samo tylko przekonanie skarżącego o stronniczości sędziów, nie ma doniosłości tego rodzaju, by w każdej sprawie skutkować wyłączeniem sędziów od rozpoznania konkretnej sprawy. Brak jest podstaw do stosowania automatyzmu w tego rodzaju sytuacjach, jeżeli nie istnieją żadne obiektywne przesłanki wskazujące na możliwy brak bezstronności lub niezawisłości sędziego w danej sprawie. W kontekście każdej sprawy należy przeanalizować, czy sędzia objęty wnioskiem spełnia wymogi bezstronności i niezawisłości. W przypadku braku argumentacji w tym zakresie - jak w niniejszej sprawie - nie ma możliwości zastosowania instytucji wyłączenia sędziego także z uwagi na przeświadczenie skarżącego co do wadliwości "procedury" w sprawie złożonego wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziów powołanych do rozpoznania sprawy. Skoro skarżący nie powołał we wniosku ani w zażaleniu żadnych okoliczności, które mieściłyby się w granicach przesłanek wskazanych w art. 18 lub art. 19 Ppsa, a przy tym sędziowie, których żądanie strony dotyczyło, w złożonych przez nich oświadczeniach (k. 593, 595-596 akt sądowych) nie dopatrzyli się podstaw do wyłączenia, a także Sąd orzekający przesłanek takich nie dostrzegł - ani w granicach wniosku, ani z urzędu - to wniosek skarżącego należało oddalić, co słusznie uczynił WSA w Bydgoszczy. Skoro zatem postanowienie WSA w Bydgoszczy z 27 września 2023 r. jest zgodne z prawem, to mając te względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.