III SA/Po 276/24

SENTENCJA Dnia 21 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2024 roku sprawy ze skargi K. R. na postanowienie Wojewody z dnia 12 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę. UZASADNIENIE Wojewoda postanowieniem z dnia 12 marca 2024 r. utrzymał w mocy własne postanowienie z 26 stycznia 2024 r. oddalające zarzut braku wymagalności obowiązku wniesiony przez skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej. W dniu 20 października 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] zwrócił się do Wojewody o przeprowadzenie wobec skarżącego egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym z uwagi na brak realizacji obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletniej córki zobowiązanego. Załączono tytuł wykonawczy w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym z dnia 17 października 2022 r. nr [...]. Postanowieniem z dnia 10 maja 2023 r. Wojewoda zastosował środek egzekucyjny w postaci grzywny w celu przymuszenia strony do realizacji nałożonego obowiązku szczepień. Na postanowienie wniesiono zażalenie oraz zgłoszono zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a w dniu 3 sierpnia 2023 roku W. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydał postanowienie w sprawie zarzutów dotyczących obowiązku o charakterze niepieniężnym. Z uwagi na fakt ,że w terminie nie wykonano obowiązku niepieniężnego oraz nie uiszczono grzywny w celu przymuszenia i wobec tego Wojewoda wystawił w dniu 21 czerwca 2023 r. tytuł wykonawczy o Nr [...] obejmujący należność pieniężną. Skarżący wniósł pismem z dnia 04 lipca 2023 r. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] zarzut w sprawie egzekucji na podstawie w/w tytułu wykonawczego r. Podniesiono zarzut braku wymagalności obowiązku, albowiem wniesiono zarzuty i skargę do sądu administracyjnego. Wskazano ponadto na wyrok TK z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19. Obowiązek wykonania szczepień w danych terminach był nałożony na podstawie niekonstytucyjnych przepisów. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2024 r. Wojewoda oddalił zarzut braku wymagalności obowiązku. Wskazano, że zarzuty dotyczące wykonania zobowiązania niepieniężnego zostały oddalone przez W. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wojewoda postanowieniem z dnia 12 marca 2024 roku utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Wskazał na art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z nim : § 1. Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. § 2. Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Organ wskazał, że przedmiotowe postępowanie dotyczy egzekucji obowiązku o charakterze pieniężnym – uiszczenie grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym ( przymusowe szczepienie ). Zgodnie z postanowieniem z 10 maja 2023 r. zobowiązany miał wykonać obowiązek niepieniężny do 30 września 2023 r. i go nie wykonał, nie uiścił też kwoty pieniężnej. Grzywna w celu przymuszenia stała się wobec tego wymagalna i podlega odrębnej egzekucji – obowiązku o charakterze pieniężnym. Dlatego Wojewoda mógł wystawić przedmiotowy tytuł wykonawczy. Zarzut braku wymagalności był wobec tego niezasadny. W skardze do WSA w Poznaniu strona zarzuciła naruszenie : 1. wyjście poza zakres zaskarżenia przez wojewódzkiego inspektora sanitarnego i rozpoznanie postanowienia powiatowego inspektora sanitarnego w zakresie zarzutu niespełnienia tytułu wykonawczego, podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienia wierzyciela nie było zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne; 2. naruszenie art. 87 Konstytucji w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi przez zaliczenie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną liczbą dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z 9 maja 2023 r.; 3. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych przez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo że nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek; 4. naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych przez uznanie że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżący może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r.; 5. naruszenie art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ i dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej; 6. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji przez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego i prawa do ochrony zdrowia. Skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania; 2. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania; 3. zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności z Konstytucją art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań, braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe i rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy, a ewentualnie o 4. zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia powyższego przepisu Konwencji o Ochronie Praw Człowieka; 5. zawieszenie postępowania do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny bądź Europejski Trybunał Praw Człowieka. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z dnia 1 sierpnia 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodu z treści wyroku TK z 9 maja 2023 r. sygn. SK 81/19. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Rozpoznając w pierwszej kolejności zarzut stawiany organowi o wyjściu poza zakres zaskarżenia należy podnieść, że wbrew twierdzeniu skarżącego Wojewoda nie dopuścił się takiego uchybienia , bowiem rozpoznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie , który strona sama wyznaczyła tj. w całości. Dotyczył on postanowienia z dnia 26 stycznia 2024 roku, które wbrew twierdzeniu pełnomocnika zawartym w pkt 2 skargi było rozstrzygnięciem całościowym i obejmującym cały przedmiot postępowania. Organ nie wyszedł też poza granice orzekania determinującego niniejszą sprawę administracyjną tj. zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze pieniężnym. Organem egzekucyjnym obowiązku o charakterze niepieniężnym i jednocześnie wierzycielem obowiązku o charakterze pieniężnym jest wprawdzie ten sam organ tj. Wojewoda , ale w zakresie przymusowego wykonania obowiązku uiszczenia egzekucyjnych grzywien przymuszających toczy się odrębna egzekucja. Taka sprawa , taka egzekucja ma charakter odrębny i ona jest przedmiotem niniejszego rozpoznania ,co wskazywano w uzasadnieniu zaskarżonych orzeczeń. Obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma zatem charakter wtórny i akcesoryjny względem obowiązku niepieniężnego, którego niewykonanie stanowi podstawę do zastosowania powyższego środka egzekucyjnego. W praktyce więc nie powstał w niniejszym postępowaniu obowiązek ponownego badania wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym. Istnieje wprawdzie instrumentalny związek między sprawą nałożenia grzywny w celu przymuszenia i sprawą egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym, dla którego realizacji grzywna ta stanowi środek egzekucyjny, ale obie te sprawy pozostają formalnie odrębne. Wystawiony na podstawie postanowienia z dnia 10 maja 2023 roku tytuł wykonawczy o Nr [...] jest tytułem odrębnym , kierowanym z urzędu lub na podstawie wniosku wierzyciela do egzekucji administracyjnej, a z akt sprawy nie wynika i strona nie wykazała, aby wyeliminowano z obrotu prawnego postanowienie z dnia 10 maja 2023 roku o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia ani postanowienie w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym związanych z egzekucją świadczenia niepieniężnego . Strona w toku postępowania sądowego nadesłała stanowisko ostateczne wierzyciela w tej sprawie z dnia 3 sierpnia 2023 roku.Ono również jest ostateczne i pozostaje w obrocie prawnym. Tym samym ocenie podlega wyłącznie zarzut w postępowaniu egzekucyjnym obowiązku o charakterze pieniężnym zainicjowanym postanowieniem z dnia 10 maja 2023 roku ,a nie okoliczność czy obowiązek niepieniężny został na zobowiązanego nałożony zasadnie, czy też nie i czy nadal jest wymagalny. Postanowienie z dnia 10 maja 2023 roku zapadło m.in. na podstawie art. 119 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2019.1438; dalej u.p.e.a.). Zgodnie z tym przepisem grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Obowiązek poddawania szczepieniom obowiązkowym spełnia te kryteria. Jeśli szczepieniom nie zostaje poddane dziecko, to obowiązek wykonania zobowiązania obciąża jego rodzica. Zanim ono zapadło organy podjęły wszelkie wymagane prawem czynności. Skarżąca była upomniana o konieczności wykonania obowiązku, a organ zastosował się do obowiązków wynikających z art. 122 § 2 u.p.e.a. Zarzut z dnia 04 lipca 2023 roku strona oparła o przesłanki braku wymagalności obowiązku objętego tytułem o Nr [...] z dnia 21 czerwca 2023 roku. W tym miejscu należy podkreślić, że w judykaturze po nowelizacji ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku - O postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2023 poz.2505 ze zm) dokonanej z dniem 30 lipca 2020 roku (DZ.U. 2019r,poz. 2070) przyjmuje się ,że wymagalność obowiązku należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Brak wymagalności obowiązku występuje wówczas, gdy obowiązek istnieje, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie. W niniejszym postępowaniu brak jest podstaw do przyjęcia takich przesłanek w świetle prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego Nr [...] dot. obowiązku o charakterze pieniężnym , bowiem strona podniosła wobec niego tylko zarzuty związane z obowiązkiem o charakterze niepieniężnym tj. kwestie obowiązku szczepień, a nie obowiązku uiszczenia grzywny. Strona powieliła ten błąd w skardze podnosząc zarzut naruszenia art. 33 §1 pkt 2 błędnie zresztą, bo w brzmieniu sprzed w/w nowelizacji ustawy , co skutkuje brakiem jego uwzględnienia. Strona zdaje się utożsamiać kwestię braku wymagalności zobowiązania w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.( w dacie wydania zaskarżonych postanowień) z utratą bytu zobowiązania na skutek wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 roku o nr SK 81/19 , a jest to kwestia związana z obowiązkiem o charakterze niepieniężnym. Jak wyżej wskazano stanowisko ostateczne w tej sprawie zawarto w orzeczeniu Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 3 sierpnia 2023 roku , które strona załączyła w toku postępowania sądowego ,a kwestia ewentualnego wpływu przedmiotowego wyroku TK mogła być treścią rozważań w odniesieniu do obowiązku o charakterze niepieniężnym. Treść podlegającego egzekucji obowiązku i podstawa prawna tego obowiązku w tytule wykonawczym nie opiera się na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 roku w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych , co wynika wprost z sekcji D pkt 1 tego tytułu i co w konsekwencji czyni nieuzasadnionym zarzut wskazany w pkt 2 i 3 skargi. Wbrew też zarzutowi wskazanemu w pkt 5 skargi organy wyjaśniły w uzasadnieniu, że obowiązek uiszczenia należności kwocie 870 zł wynika z zastosowanego w postępowaniu egzekucyjnym środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 marca 2023 roku podstawy prawne obowiązku będącego przedmiotem prowadzonego postępowania z przytoczeniem konkretnych przepisów prawa. Wyjaśniono, że niepodważalnym jest fakt niewykonania u małoletniej M. R. obowiązkowych szczepień , jak i nie uiszczenia nałożonej na stronę grzywny w celu przymuszenia , stąd koniecznym było wydanie tytułu wykonawczego i jego realizacja. Nie można także podzielić argumentacji, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego Skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia, bowiem odniesiono je do przymusu dla wykonania obowiązku szczepień nakazanego przepisami ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych ludzi , a nie do obowiązku uiszczenia należności pieniężnej. Z kolei odnośnie wniosku o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wskazanym w skardze ,sąd stwierdza ,że nie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy odpowiedzią Trybunału Konstytucyjnego na projektowane przez stronę pytanie a rozstrzygnięciem niniejszej sprawy tj. dotyczącej egzekucji o charakterze pieniężnym. . Tym bardziej nie można zgodzić się ze skarżącym, że wydane postanowienie godzi w przepisy Konstytucji i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W tak zakreślonych ramach sprawy Sąd nie znalazł więc podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prawnymi o treści wskazanej w skardze. Na marginesie wskazać należy, że prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania strony na temat dobrowolności szczepień w innych państwach, zasadności wprowadzenie obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego, jak również rejestracji niepożądanych odczynów poszczepiennych. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.