II SA/Wr 44/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Protokolant: Aleksandra Bartczak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 23 listopada 2022 r. nr SOC-OP.621.1.58.2022.AKu w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata M. W. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) podwyższoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług w wysokości 110,40 zł (słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu jest postępowanie administracyjne dotyczące wymeldowania M. D. (dalej jako skarżący) sfinalizowane decyzją Wojewody Dolnośląskiego (dalej jako Wojewoda, organ II instancji) z dnia 23 listopada 2022 r. (nr SOC-OP.621.1.58.2022.AKu). Zaskarżoną decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 11 maja 2022 r. (nr WSO-DDA-5343.1.1378.2021) orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] we W. Postępowanie w przedmiotowej sprawie wszczęto dnia 14 grudnia 2021 r. wskutek wniosku właścicielki lokalu K. C. (dalej jako właścicielka, wnioskodawczyni). Wnioskodawczyni oświadczyła, że skarżący od dnia 9 listopada 2021 r. faktycznie nie zamieszkuje w lokalu, przedstawiła dokumenty poświadczające prawo własności do lokalu oraz dokumenty stanowiące prawny zakaz zbliżania się skarżącego do niej, podkreśliła, że skarżący dysponuje prawem do lokalu socjalnego, a jako adres korespondencyjny wskazuje lokal przy ul. [...] we W. W toku postępowania wyjaśniającego właścicielka doprecyzowała, że skarżący jest dla niej osobą obcą, był zameldowany w lokalu w czasie jego nabycia przez wnioskodawczynię, został wydany wyrok orzekający o eksmisji skarżącego z przedmiotowego lokalu, skarżący nie przebywa w lokalu od 9 listopada 2021 r., kiedy to nastąpił między nimi konflikt, wskutek którego skarżący został zatrzymany przez Policję, rzeczy skarżącego zostały spakowane i wyniesione do piwnicy, a zamki do lokalu zostały wymienione. Organ I instancji zgromadził dokumentacją dotyczącą związków prawnych skarżącego z przedmiotowym lokalem, w tym wyrok Sądu Rejonowego z 22 lutego 2018 r. ustalający dla skarżącego prawo do lokalu socjalnego, wyrok sądu odwoławczego z 8 maja 2019 r. nakazujący wstrzymać eksmisję skarżącego do czasu złożenia mu oferty zawarcia umowy lokalu socjalnego, postanowienie komornika sądowego z 20 grudnia 2021 r. wskazujące, że dłużnik (skarżący) opuścił przedmiotowy lokal, a co za tym idzie dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest zbyteczne, i należy je umorzyć. W dniu 11 lutego 2022 r. wyjaśnienia w sprawie złożył skarżący. Potwierdził, że nie zamieszkuje w lokalu od 9 listopada 2021 r., co wynika ze konfliktu ze skarżącą, chciał do lokalu powrócić, ale było to niemożliwe wskutek wymienionych zamków. Dalej skarżący podkreślił, że nie zabrał z lokalu swoich rzeczy, nie reguluje opłat za lokal od czasu jego opuszczenia, a do lokalu socjalnego przeprowadzi się, gdy otrzyma lokal odpowiedniej jakości, wtedy też dokona wymeldowania. Dodatkowo pismem z dnia 16 marca 2022 r. skarżący oświadczył, że przedmiotowy lokal jest jego centrum stałego zamieszkania. Skarżący oświadczył, że lokalu nie opuścił dobrowolnie, wystąpił do sądu z pozwem o przywrócenie posiadania, a ponadto oczekuje przyznania odpowiednego lokalu socjalnego. Organ I instancji orzekł o wymeldowaniu skarżącego odnajdując przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Od decyzji Prezydenta odwołał się skarżący. Wskazał, że lokalu nie opuścił dobrowolnie, nie zabrał z niego swoich rzeczy, zamki wymieniono bezprawnie, i złożył w sądzie powszechnym pozew o ochronę naruszonego posiadania. W toku postępowania Wojewoda uzyskał informacje, że sąd utrzymał w mocy postanowienie prokuratora o zastosowaniu wobec skarżącego środków zapobiegawczych. Skarżący przedłożył orzeczenie sądu z dnia 28 września 2022 r. nakazujące właścicielce lokalu przywrócenie posiadania lokalu poprzez wydane kluczy skarżącemu, opuszczenie lokalu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda stwierdził, że nie budzi wątpliwości fakt obecnego niezamieszkiwania w lokalu przez skarżącego. W zakresie dobrowolności opuszczenia lokalu nie wystarczy samo podejmowanie środków prawnych zmierzających do przywrócenia zamieszkiwania, ale muszą to być działania skuteczne. Samo wydanie wyroku sądowego nie oznacza, że skarżący faktycznie zamieszkuje w nieruchomości, a z akt sprawy nie wynika, aby wyrok był wyegzekwowany. Organ II instancji wywiódł, że zamiarem skarżącego nie jest trwałe zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu, skoro ubiega się o inny lokal. Wobec tego deklaracja skarżącego powrotu do lokalu jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym. Zdaniem Wojewody opuszczenie lokalu nie musi być połączone z opróżnieniem ze wszystkich rzeczy należących do skarżącego. Ponadto skarżący nie realizuje w przedmiotowym lokalu żadnych podstawowych funkcji życiowych związanych z miejscem pobytu stałego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucono organom działania niezgodne z prawem. Skarżący podkreślił, że został usunięty z lokalu, w którym zamieszkiwał od dziecka, wbrew jego woli. Wskazał na wyrok Sądu Rejonowego we W. z dnia 28 września 2022 r. (Sygn. [...]) nakazujący przywrócenie posiadania lokalu na jego rzecz. Zarzuca organom, że nie zachowały się rzetelnie w analizie jego sytuacji prawnej, bowiem nie uwzględniły, że nie opuścił lokalu dobrowolnie (został usunięty wbrew jego woli), pozostawił w lokalu dobytek. Skarżący zwrócił się o uchylenie oskarżonej decyzji w całości, i zwrócił się o przyznanie pełnomocnika z urzędu, podnosząc że jest osobą niepełnosprawną i ubogą. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując uprzednią argumentację. W piśmie pełnomocnika skarżącego skierowanym do Sąd w dniu 10 maja 2023 r. poproszono o rozważenie uchylenia także decyzji organu I instancji, i zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Uzupełniająco pełnomocnik zwrócił uwagę na konieczność ustalenia kwestii istotnych dla sprawy, to znaczy czy wystąpiły przesłanki wymeldowania w postaci faktycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego, a także oceny jego dobrowolności i trwałości. Podkreślił, że skarżący konsekwentnie deklaruje wolę powrotu do lokalu, i podejmuje w tym kierunku kroki prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Podstawy prawne i zakres kognicji sądu administracyjnego wyznacza Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., która w art. 175 sytuuje sądy administracyjne w systemie wymiaru sprawiedliwości, a poprzez art. 184 nakazuje sądom administracyjnym, w zakresie określonym w ustawie, sprawować kontrolę działalności administracji publicznej. Ustawą, o której mowa w Konstytucji jest przede wszystkim ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej także jako p.p.s.a.). Jak stanowi art. 1 §1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a. sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku braku zajścia wskazanych wyżej przesłanek sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddala skargę. Przedmiotem kontroli sądowej jest skarga na decyzję Wojewody Dolnośląskiego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego. Dotyczący obywatela polskiego obowiązek meldunkowy wypływający z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2021 r. poz. 510, dalej także jako ustawa) polega na zameldowaniu w miejscu pobytu stałego lub czasowego oraz na wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego lub czasowego (art. 24 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy). Obowiązek meldunkowy stanowi część systemu ewidencji ludności, polegającej zgodnie z art. 2 ustawy, na rejestracji określonych w ustawie danych identyfikujących tożsamość oraz status administracyjnoprawny osób fizycznych. Płaszczyznę prawną sporu wyznacza zastosowanie przez organ art. 35 ustawy o ewidencji ludności umieszczonego w rozdziale 4 tego aktu zatytułowanego Obowiązek meldunkowy obywateli polskich. Pobytem stałym, jak wskazuje w art. 25 ust. 1 ustawy prawodawca, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Pobytem czasowym, co definiuje art. 25 ust. 2 ustawy, jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Obowiązek wymeldowania się wynika z art. 33 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dotyczy obywatela polskiego, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu. Zgodnie z art. 35 ustawy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego czasu pobytu, i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z przywołanych przepisów można wyprowadzić zasadę – obowiązek, dla realizacji którego osoba opuszczająca swoje stałe miejsce pobytu powinna dokonać wymeldowania się, co zasadniczo następuje poprzez wypełnienie formularza określonego przepisem art. 34 ustawy o ewidencji ludności. Odstępstwo o tej zasady stanowi sytuacja, gdy zobowiązany do wymeldowania się nie realizuje swojego obowiązku. Wówczas organ gminy wszczyna postępowanie w celu wydania decyzji w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, i czyni to z urzędu, lub na wniosek osoby dysponującej tytułem prawnym do lokalu. Zdaniem Sądu jest trafny zarzut skargi w zakresie naruszenia art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Skarżący zasadnie twierdzi, że organy administracji błędnie przyjęły, że zaistniały przesłanki wskazane w przepisie, rozwinięte następnie w judykaturze. Należy wyjaśnić, że w ujęciu przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności przesłanką wymeldowania jest opuszczenie miejsca pobytu stałego, i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Ustawodawca nie wskazuje żadnych dodatkowych przesłanek. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2021 r. sygn. II OSK 147/10, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach, CBOIS). Przez dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu rozumieć przy tym należy zarówno najbardziej typową sytuację, gdy osoba zameldowana faktycznie dobrowolnie opuszcza miejsce stałego pobytu, jak i sytuację, gdy została ona w jakiś sposób przymuszona do wyprowadzki, a następnie z zamiarem stałego przebywania zamieszkała pod innym adresem (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2022 r., sygn. II OSK 1927/19, CBOIS). Brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2022 r. , sygn. II OSK 169/19, CBOIS). W ocenie Sądu nie sposób przyjąć, że skarżący opuścił lokal dobrowolnie, czyli z własnej woli, działając bez przymusu. Wskazuje na to fakt przymusowego zabrania go przez Policję z przedmiotowego lokalu w dniu 9 listopada 2021 r. Ponadto, w czasie przymusowej nieobecności skarżącego wnioskodawczyni wymieniła w lokalu zamki, co uniemożliwiło mu powrót do lokalu po zwolnieniu z aresztu. Skarżący w toku postępowania jednoznacznie oświadczył, że nie opuścił lokalu dobrowolnie, na którą to okoliczność podparł się pozwem o przywrócenie posiadania. Podnoszona przez Wojewodę argumentacja w zakresie ostrożnego podejścia do przesłanki dobrowolności nie jest adekwatna do okoliczności sprawy, ponieważ skarżący podejmował kroki prawne umożliwiające powrót do lokalu (złożenie powództwa o przywrócenia posiadania), a ponadto powództwo to zostało uwzględnione przez sąd powszechny (wyrok Sądu Rejonowego dla W. – [...] z dnia 28 września 2022 r. sygn. [...] nakazujący przywrócić posiadanie skarżącemu, wydać mu klucze). Są to zatem skuteczne kroki prawne, co pominął organ II instancji. Akta sprawy nie przekonują również, że skarżący trwale związał swoje centrum życiowe z innym adresem. Pokazują to ustalenia, wedle których skarżący dopiero stara się o odpowiedni lokal socjalny, zaś fakt posiadania adresu korespondencyjnego przy ul. [...] we W. wcale nie oznacza, że skarżący tam skoncentrował swoje centrum egzystencji. Nie można nadto zlekceważyć sukcesywnie powtarzanych oświadczeń skarżącego (np. z dnia 16 marca 2022 r.), że jego centrum stałego zamieszkania jest lokal przy ul. [...]. Sąd nie odnalazł także w materiale dowodowym podstaw, by opuszczenie lokalu przez skarżącego potraktować jako trwałe. Nie jest trafne podparcie się przez organ I instancji pobranym z orzecznictwa przykładem, jakoby w przypadku eksmisji przesłanka dobrowolności traciła znaczenie, bowiem w przypadku skarżącego eksmisja z lokalu nie miała faktycznie miejsca (nie została wykonana). Sąd przyjął, że opuścić lokal trwale oznacza opuścić lokal na dłuższy czas, zamieszkać na dłużej gdzie indziej, mieć wolę zamieszkania w innym miejscu. Organy nie zdołały wykazać, aby skarżący opuścił lokal przy ul. [...], i skupił swoje czynności życiowe indziej. Nie świadczy o tym fakt tymczasowego przebywania pod innym adresem, czy odbierania pod innym adresem korespondencji. Ponadto organ I instancji przedwcześnie wskazuje, jakoby "charakter popełnionego przestępstwa w sposób oczywisty wykluczał zamieszkiwanie sprawcy z ofiarami przestępstwa" ponieważ, pomimo ewidentnego sporu między wnioskodawczynią a skarżącym, akta nie zawierają prawnego stwierdzenia, że skarżący popełnił przestępstwo. Sąd odmiennie niż Wojewoda ocenia oświadczenie skarżącego, że "z lokalu wymelduje się jedynie wówczas, gdy otrzyma stosowny lokal socjalny". Skoro skarżący ubiega się o ów lokal od wielu lat (od 2007 r.), i zaproponowany mu lokal nie został dotychczas zaakceptowany, to wynika z tego wniosek, że skarżący nie wyklucza ewentualności wyprowadzenia się, niemniej do czasu uzyskania lokalu socjalnego ma zamiar trwale zamieszkiwać w dotychczasowym lokalu, przy ul. [...]. Dowolna jest interpretacja Wojewody, że deklaracja skarżącego powrotu do lokalu przy ul. [...] jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym, ponieważ z akt sprawy i podejmowanym przez skarżącego działań prawnych, w tym wskazanego wcześniej uwzględnionego przez sąd powszechny powództwa o przywrócenia posiadania, niezbicie wynika, że deklaracje powrotu skarżącego są realne, wiarygodne, i dla ich zrealizowania poszukuje on skutecznie ochrony prawnej. Tylko na marginesie należy odnieść się do kwestii rzeczy skarżącego, które częściowo znajdują się w lokalu przy ul. [...] (wyniesione przez wnioskodawczynię do piwnicy), są świadomie przez niego pozostawione, co także nie potwierdza wolicjonalnego, trwałego opuszczenia lokalu. W ponownie prowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami Sądu, organy, opierając się na zebranym materialne dowodowym, raz jeszcze skontrolują, czy okoliczności sprawy potwierdzają trwałe i dobrowolne opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. [...] we W. W świetle powyższych ustaleń oraz rozważań Sąd dostrzegł w postępowaniu organów uchybienia procesowe, dotyczące należytego ustalenia stanu faktycznego, związane z błędnie ocenionym materiałem dowodowym, co mieści się w zakresie wyznaczonym art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. stanowiącym o naruszeniu przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Następnie przełożyło się to na nieprawidłową interpretację przepisów ustawy o ewidencji ludności, co z kolei wypełnia znamiona określone w art. 145§1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., czyli naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd uwzględnił skargę i uchylił wydane w sprawie decyzje. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 §2 p.p.s.a.