II SA/Gl 1142/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. M. (M.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/892/2023/7833/ w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Rozstrzygana sprawa dotyczy wniosku M.M. z dnia 24 listopada 2021 r. o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. [...] Burmistrz S. odmówił żądaniu strony podnosząc, że strona nie spełniła wymaganych przesłanek uprawniających do wnioskowanego świadczenia wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jako negatywną przesłankę wskazano pozostawanie wnioskującej w zatrudnieniu do 8 listopada 2021r. oraz niespełnianie przez osobę wymagającą opieki wymogu powstania niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18 roku życia łub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Na skutek odwołania adresatki tego rozstrzygnięcia sprawę rozpatrywało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, które decyzją z dnia 5 stycznia 2022 r. utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy nr SKO.PSŚ/41.5/3951/2021/18115/LZ. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że strona nie spełnia przesłanek formalnoprawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, bowiem matka strony żyje i nie posiada orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Decyzja ta została zaskarżona do tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia 20 lipca 2022 r. (sygn. II SA/Gl 382/22) uchylił zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzającą je decyzję organu I instancji. Skład orzekający zwrócił uwagę na dwa uchybienia organów administracji. Pierwsze to brak ustalenia, czy matka strony jest w stanie opiekować się swoim mężem. Druga to kwestia zakresu pomocy, jakiej ojcu skarżącej udziela jego brat. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz S. decyzją z 3 marca 2023 roku nr [...] odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Wskazał, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem 18, tudzież 25 roku życia. Powołał się tu na okoliczność, że zgodnie z dostępnym w aktach orzeczeniem o niepełnosprawności ojca strony. Ponadto wskazał, że niepełnosprawny pozostawał w związku małżeńskim a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym u niej znaczny stopień niepełnosprawności, co tym samym wyklucza przyznanie stronie jako córce prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ dodatkowo uznał, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że w związku z okolicznością, że strona miała wsparcie w opiece nad ojcem, w osobie swojego brata, to byłaby w stanie podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Od ww. decyzji odwołanie wniosła jej adresatka. Zarzuciła w nim błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto podniosła, że w sprawie pominięto uzyskanie wyjaśnień od żony osoby, która wymaga opieki i tym samym nie zweryfikowano prawidłowo jej faktycznej sytuacji zdrowotnej w kontekście obiektywnej możliwości rzeczywistego sprawowania przez nią opieki nad mężem. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że nie budzi większych wątpliwości okoliczność, że strona jako córka sprawowała nad swoim ojcem deklarowaną opiekę. Była to opieka stała i długotrwała. Jednakże jej ojciec (nieżyjący już w momencie rozstrzygania) cały czas pozostawał w związku małżeńskim a jego żona nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił, że dnia 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści: 1) "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z póżn. zm.; dalej; u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. la u.ś.r.); 2) Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.)" - [sygn. I OPS2/22). W ocenie organu treść przedmiotowej uchwały w sposób jednoznaczny przesądza, że stronie świadczenie pielęgnacyjne, w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, nie może zostać przyznane. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalną pełnomocnik. Podniosła, że organy administracji publicznej nie zrealizowały wskazań udzielonych przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 20 lipca 2022 roku, sygn. akt II SA/Gl 382/22. Sąd wskazał tam jednoznacznie, że w realiach sprawy rozstrzygnięcie o zasadności wniosku odwołującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotowa opiekę zdolna jest sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, czy niepełnosprawny pozostałe w związku małżeńskim, a współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalenia te zaś nie zostały dokonane. Odpowiadając na skargę organ administracji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r.") "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli [...] osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Należy tu wskazać, że problem "legitymowania się orzeczeniem..." budził w orzecznictwie spore wątpliwości. Zostały one jednak rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r. (sygn. I OPS 2/22), podjętej na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w celu wyjaśnienia przepisów, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z tą uchwałą: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.", osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)". Już po podjęciu powyższej uchwały zapadły wyroki wskazujące wyraźnie, że warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności jest posiadanie przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o niepełnosprawności. Można tu przytoczyć wyrok NSA z dnia 23 listopada 2022 r. (sygn. I OSK 28/22 – wszystkie orzeczenia za CBOSA), gdzie skład orzekający stwierdził wyraźnie "pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej". Podobnie skład tego samego Sądu w wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r. (I OSK 354/22) uznał, iż "fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności". Skład Sądu orzekający w rozpatrywanej obecnie sprawie jest związany tą uchwałą i ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie ze stanowiskiem w niej wyrażonym. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala bowiem na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Skarżąca wnioskująca o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem nie może tego świadczenia otrzymać. Na przeszkodzie stoi fakt, że ojciec był żonaty a jego żona nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle wspomnianej wyżej uchwały nie ma tu znaczenia faktyczny stan zdrowia żony ojca. Jedynym kryterium oceny przez organy może tu być odpowiednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Biorąc powyższe pod uwagę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.