III SA/Gl 873/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. I. na zarządzenie Wojewody Śląskiego z dnia 17 sierpnia 2023 r. nr 284/23 w przedmiocie przeprowadzenia wyborów uzupełniających do organu stanowiącego gminy postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. UZASADNIENIE Wojewoda Śląski (dalej: Wojewoda) zarządzeniem nr 284/23 z 17 sierpnia 2023 r. zarządził przeprowadzenie wyborów uzupełniających do Rady Gminy Istebna (dalej: Rada Gminy) w okręgu wyborczym nr 1. W podstawie prawnej zarządzenia przywołał art. art. 385 ustawy z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1277 i 2418 oraz z 2023 r. poz. 497, dalej też jako: K.w.). Z akt administracyjnych wynika, że zarządzeniem zastępczym z 11 października 2019 r. Wojewoda na podstawie art. 98a ust. 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2019 r., poz. 506 ze zm., zwanej dalej: u.s.g.) stwierdził wygaśnięcie mandatu radnego Rady Gminy Istebna – M. I. (dalej: strona, skarżący) w związku z zaistnieniem przesłanki określonej przepisem art. 383 § 1 pkt 5 ustawy z 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2019 r., poz. 684). Na to zarządzenie do sądu administracyjnego zostały wniesione dwie skargi - jedna przez stronę, a druga przez Radę Gminy. W części dotyczącej postępowania ze skargi wniesionej przez stronę, wyrokiem z 3 marca 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 1137/19 WSA w Gliwicach oddalił skargę na zarządzenie zastępcze z 11 października 2019 r. Od wyroku tego skargę kasacyjną wniósł skarżący oraz Rada Gminy. Wyrokiem z 7 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 3641/21, NSA oddalił obie skargi kasacyjne. Z kolei wyrokiem z 17 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 520/20 WSA oddalił skargę Rady Gminy na zarządzenie zastępcze Wojewody z 11 października 2019 r. Na to orzeczenie skargę kasacyjną złożyła Rada Gminy. WSA w Gliwicach wyrokiem z 10 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 520/20, dokonał autokontroli wyroku i uchylił uprzednio wydany wyrok oraz umorzył postępowanie sądowoadministracyjne. Wyrok ten jest nieprawomocny. Wojewoda zaskarżonym zarządzeniem nr 284/23 z 17 sierpnia 2023 r. na podstawie art. 385 K.w., w zw. z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 3641/21, zarządził, że: w związku z wygaśnięciem mandatu radnego M. I. przeprowadzone zostaną wybory uzupełniające do Rady Gminy Istebna w jednomandatowym okręgu wyborczym nr 1; wybierany będzie 1 radny; wybory przeprowadzone zostaną w dniu 29 października 2023 r.; czynności wyborcze realizowane będą zgodnie z Kalendarzem wyborczym, stanowiącym załącznik do niniejszego zarządzenia; zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego. Zarządzenie zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego 18 sierpnia 2023 r. pod pozycją 6271. Strona 4 września 2023 r. złożyła skargę do sądu administracyjnego na to zarządzenie, wnosząc o stwierdzenie jego nieważności, bądź też o jego uchylenie. Zarzuciła przy tym naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: 1) art. 385 § 1 w zw. z art. 386 § 1 oraz art. 388 § 1 i § 2 K.w., poprzez ich rażąco błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: a) zarządzenie wyborów uzupełniających do Rady Gminy, w sytuacji gdy zarządzenie zastępcze Wojewody z 11 października 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego Gminy, tj. skarżącego, zostało skutecznie zaskarżone skargą Rady Gminy z 14 listopada 2019 r., oddaloną nieprawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z 17 stycznia 2023 r., a tym samym stwierdzenie Wojewody, że doszło do wygaśnięcia mandatu radnego strony jest przedwczesne i sprzeczne z aktualnym stanem prawnym; b) rażące przekroczenie 3-miesięcznego terminu na przeprowadzenie wyborów uzupełniających przewidzianego w art. 386 § 1 oraz art. 388 § 1 i § 2 K.w., jak bowiem należy domniemać z treści zaskarżonego Zarządzenia, Wojewoda uznaje, że do wygaśnięcia mandatu radnego doszło 7 czerwca 2022 r., a tym samym wybory uzupełniające Wojewoda był zobowiązany zarządzić najpóźniej do 7 września 2022 r., a nie ze zwłoką 11 miesięcy; 2) art. 98 ust. 5 w zw. z art. 98a ust. 3 u.s.g. oraz w zw. z art. 384 § 3 K.w., poprzez ich rażąco błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. zarządzenie wyborów uzupełniających do Rady Gminy, zanim skarga Rady Gminy z 14 listopada 2019 r. została prawomocnie osądzona w dwuinstancyjnym postępowaniu sądowoadministracyjnym, zanim prawomocne, a tym samym wykonalne stało się zarządzenie zastępcze Wojewody z 11 października 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu Radnego Gminy; 3) art. 383 § 2 K.w. w zw. z art. 98a u.s.g., a także art. 6 K.p.a. poprzez naruszenie zasady legalności i wydanie zarządzenia sprzecznego ze stanem prawnym z chwili jego wydania, bezprawne stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego, w trybie nieznanym przepisom prawa i z obejściem w/w przepisów, tj. stwierdzenie tego faktu w zaskarżonym zarządzeniu nr 284/23, podczas gdy jedynym aktem prawnym, który może wywołać skutek w postaci wygaśnięcia mandatu radnego jest uchwała Rady Gminy, a zarządzenie zastępcze Wojewody może wywołać skutek dopiero z chwilą jego uprawomocnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ zaakcentował, że jak wynika z obwieszczenia nr 128/2023 Komisarza Wyborczego w Bielsku-Białej z 5 września 2023 r. o nieprzeprowadzeniu wyborów uzupełniających do Rady Gminy Istebna zarządzonych na dzień 29 października 2023 r., wybory uzupełniające do Rady Gminy Istebna w okręgu wyborczym nr 1 zarządzone na dzień 29 października 2023 r. nie zostaną przeprowadzone, ponieważ w wyznaczonym terminie do Komisarza Wyborczego w Bielsku-Białej nie wpłynęło żadne zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego w celu zgłoszenia kandydata na radnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się bezprzedmiotowa. Zaskarżone zarządzenie Wojewody wydane zostało w trybie art. 385 K.w. w związku z wygaśnięciem mandatu radnego – strony skarżącej i zobowiązało Gminę do przeprowadzenia wyborów uzupełniających do Rady Gminy w okręgu wyborczym nr 1 w dniu 29 października 2023 r. Wskazało też, że czynności wyborcze realizowane będą zgodnie z Kalendarzem wyborczym. Skutek prawny zaskarżonego zarządzenia Wojewody nie wystąpił. Świadczy o tym fakt, że po złożeniu skargi, tj. 4 września 2023 r., Komisarz Wyborczy w Bielsku-Białej 5 września 2023 r. wydał obwieszczenie nr 128/2023 o nieprzeprowadzeniu wyborów uzupełniających do Rady Gminy Istebna zarządzonych na dzień 29 października 2023 r. stwierdzając, że wybory uzupełniające do Rady Gminy Istebna w okręgu wyborczym nr 1 zarządzone na dzień 29 października 2023 r. nie zostaną przeprowadzone, ponieważ w wyznaczonym terminie do Komisarza Wyborczego w Bielsku-Białej nie wpłynęło żadne zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego w celu zgłoszenia kandydata na radnego. W dniu 5 września 2023 r. obwieszczenie to zostało przesłane do Wójta Gminny Istebna, z prośbą o rozplakatowanie na obszarze Gminy. (Pismo Dyrektora Delegatury Krajowego Biura Wyborczego w Bielsku-Białej-karta 97akt administracyjnych). Oznacza to, że zaskarżone zarządzenie z 17 sierpnia 2023 nr 284/23 nie wywołało i nie wywoła w przyszłości żadnych skutków prawnych. Na żadnym etapie jego obowiązywania nie kształtowało sytuacji faktycznej i prawnej wyborców. Zgodnie z art. art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd umarza postępowanie, gdy postępowanie stało się z innych przyczyn bezprzedmiotowe. W judykaturze ugruntował się pogląd, który skład orzekający aprobuje, że zwrot normatywny: "stało się bezprzedmiotowe" użyty w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oznacza, że: "chodzi o przyczynę, która zaistniała dopiero w toku postępowania sądowego po wniesieniu skargi. Innymi słowy postępowanie przed sądem staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie." (wyrok NSA z 21 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 2798/15). Odnosząc te spostrzeżenia do rozpoznawanej sprawy, stwierdzić przyjdzie, że obwieszczenie Komisarza Wyborczego z 5 września 2023 r. wywołuje skutek na przyszłość (ex nunc) i co do zasady niweczy skutki prawne zaskarżonego zarządzenia. Skoro zaskarżone zarządzenie Wojewody nie wywołało żadnych skutków prawnych, należy uznać kontrolę jego legalności przez sąd administracyjny za bezprzedmiotową. Skutkuje to koniecznością umorzenia postępowania w tej sprawie. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.