I OZ 288/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Po 640/22 o odrzuceniu skargi E.S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 30 czerwca 2022 r., nr SN-III.7534.84.2019.14 w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Pismem z 4 sierpnia 2022 r. A.S. działający w imieniu własnym oraz E.S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 30 czerwca 2022 r. nr SN-III.7534.84.2019.14 w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 14 października 2022 r. wezwano A.S. jako skarżącego oraz jako pełnomocnika skarżącej E.S. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi oraz nadesłania 3 odpisów skargi. Przesyłka z powyższym wezwaniem w dniu 15 listopada 2022 r. została zwrócona z adnotacją "nie podjęto w terminie". Powyższe zarządzenie zostało ponownie przesłane na adres A.S. Przesyłkę pozostawiono w aktach sprawy ze skutkiem jej doręczenia pełnomocnikowi skarżącej z dniem 7 grudnia 2022 r. Do dnia orzekania przez Sąd I instancji, wpis sądowy od skargi E.S. nie został uiszczony. Postanowieniem z 28 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Po 640/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę E.S. na wskazaną na wstępie decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 30 czerwca 2022 r. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że zgodnie z art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a.") od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami tymi są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Natomiast art. 220 § 1 P.p.s.a. stanowi, że sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku opłatą sądową jest m.in. wpis od skargi (art. 212 § 1 P.p.s.a.). Jednocześnie stosownie do treści art. 220 § 3 P.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Stosownie do art. 73 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających (tj. do rąk adresata lub dorosłego domownika), pismo składa się na okres 14 dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy (§ 1), a zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (§ 2). W przypadku niepodjęcia pisma w powyższym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (§ 4), tj. po upływie 14 dniowego terminu od pierwszego dnia złożenia pisma w placówce pocztowej. Sąd wskazał, że z treści art. 73 § 1 i § 4 P.p.s.a. wynika zatem, że doręczenie w trybie zastępczym uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu, liczonego od dnia pierwszej nieudanej próby doręczenia, o której adresat dowiaduje się ze stosownego zawiadomienia - awizo. Od tej daty należy liczyć czternastodniowy termin do przyjęcia domniemania doręczenia pisma. Domniemanie to polega na założeniu, że adresat przesyłki zapoznał się z jej treścią ostatniego dnia tego terminu, a zatem z tą datą wiążą się również odpowiednie skutki procesowe, jak chociażby bieg terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Sąd wskazał, że w rozpatrywanej sprawie przesyłka zawierająca odpis zarządzenia wzywającego skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi, została przesłana na podany adres pełnomocnika i wobec jego nieobecności w tym miejscu była dwukrotnie awizowana (tj. w dniach: 23 listopada 2022 r. i 1 grudnia 2022 r.). Na skutek niepodjęcia przesyłki w terminie 14 dni od daty pierwszego awiza została ona zwrócona do Sądu. Stanowiło to podstawę do uznania, że doręczenie wezwania z 14 października 2022 r. do uiszczenia wpisu sądowego było skuteczne i zostało dokonane w dniu 7 grudnia 2022 r. Tym samym zakreślony siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu sądowego bezskutecznie upłynął z dniem 14 grudnia 2022 r. Skarżąca, mimo stosownego wezwania, nie uiściła wpisu od skargi w określonym terminie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła E.S. reprezentowana przez A.S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 214 § 1 P.p.s.a. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 P.p.s.a.). Pismem, o którym mowa w art. 230 § 1 P.p.s.a. jest m.in. skarga (art. 230 § 2 P.p.s.a.). Wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały (art. 231 P.p.s.a.). Podnieść należy, że wedle z art. 220 § 1 P.p.s.a. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, w tym opłata, o której mowa w art. 235a. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skargę do Sądu I instancji złożył A.S. działający w imieniu własnym oraz w imieniu E.S. (pełnomocnictwo k. 13 akt sądowych). W związku z faktem, iż skarga zawierała m.in. brak fiskalny, zasadnie Przewodniczący Wydziału wezwał A.S. jako skarżącego oraz pełnomocnika E.S. do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 30 czerwca 2022 r. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości z uwagi na trudną sytuację finansową. Postanowieniem z 16 lutego 2023 r., sygn. akt I SPP/Po 174/22 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zwolnił skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, natomiast postanowieniem z 28 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę E.S. Zauważyć w tym miejscu należy, że formularz PPF składa się we własnym imieniu. Istnieje również możliwość złożenia takiego wniosku przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika. W takim przypadku należy we wniosku podać dane osoby, którą się reprezentuje. Przypomnieć trzeba, że w myśl art. 252 § 1 i 2 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru i powinien on zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Przy tym, jak wynika z brzmienia art. 246 § 1 P.p.s.a., to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym przepisie. Tym samym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania (uprawdopodobnienia), że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W rozpatrywanej sprawie, ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wniósł on o przyznanie tego prawa jedynie we własnym imieniu, nie w imieniu E.S. W aktach sprawy znajduje się co prawda wniosek E.S. o przyznanie prawa pomocy złożony przez A.S. jednakże dopiero w dniu 30 listopada 2023 r., tj. po odrzuceniu skargi skarżącej. Na mocy postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 8 grudnia 2023 r., sygn. akt I SPP/Po 166/23 skarżąca, dopiero na tym etapie postępowania, została zwolniona od kosztów sądowych oraz ustanowiono dla niej pełnomocnika z urzędu. Z tego też względu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie, postanowieniem z 28 lutego 2023 r. odrzucił skargę E.S. z uwagi na nieuzupełnienie przez nią braku fiskalnego od złożonej skargi. Na tamtym etapie postępowania jedynie A.S. był zwolniony od kosztów sądowych i jedynie jego skarga może zostać rozpatrzona przez Sąd I instancji. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, zgodnie z przepisami art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.