I SA/Po 937/22

SENTENCJA Dnia 05 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 05 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia 18 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...], nr [...]; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 18 października 2022 r. nr [...] Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania M. P., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z 2 sierpnia 2022 r. nr [...] [...], w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości położonej w P., stanowiącej: - działkę nr [...] o pow. 93 m2 i [...] o pow. 573 m2, zapisane w KW nr [...] jako własność M. P., oznaczoną w ewidencji gruntów jako: obręb [...], arkusz mapy [...]; - działkę nr [...] cz. oraz działkę nr [...] cz., zapisane w KW nr [...], jako własność M. P., oznaczoną w ewidencji gruntów jako: obręb [...] arkusz mapy [...]. Skarga na powyższą decyzję została wniesiona przez I. B., P. S., J. K., E. K., A. S., K. S., W. S. oraz A. O., reprezentowanych przez pełnomocnika. Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. Skarżący zaskarżyli decyzję w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 28, art. 29, art. 30 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej: "K.p.a.") poprzez skierowanie decyzji m.in. do Z. S., który zmarł w dniu 17 maja 2022 r., co stanowi przypadek rażącego naruszenia prawa i jest podstawą do stwierdzenia nieważności takiej decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Wskazując na powyższe naruszenie skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów: a. odpisu skróconego aktu zgonu Z. S. na okoliczność ustalenia, że Z. S. zmarł w dniu 17 maja 2022 r., a tym samym nie żył w dacie wydawania decyzji przez organy obu instancji, b. aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 21 lipca 2022 r. na okoliczność ustalenia, że spadek po Z. S. nabyły skarżące W. S. i A. O.. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej uwzględnienie. Uczestnik postępowania [...] Inspektor Ochrony Środowiska [...], pismami procesowymi z 30 stycznia 2023 r. oraz 3 kwietnia 2023 r. wniósł o oddalenie skargi. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2023 r. WSA w Poznaniu przeprowadził dowód z dokumentów: odpisu skróconego aktu zgonu Z. S. ([...].) i aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym Z. S. ([...].). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Stosownie do art. 156 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie przyjmuje się, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Wskazuje się przy tym, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej jest uchybieniem, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego, jak również wydać decyzji. Decyzja taka rażąco naruszałaby prawo (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 1983 r., sygn. akt II SA 261/83, z glosą M. S., OSPiKA 1984/5/108, uchwała NSA z 22 września 1997 r., sygn. akt FPS 6/97, ONSA 1998/1/1, wyrok NSA z 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, wyrok NSA z 11 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 1959/06 LEX nr 505429 oraz wyrok NSA z 1 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 1261/10, LEX nr 1082605, wyrok NSA z 27 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1876/10). W niniejszej sprawie jak podali skarżący w skardze i co znalazło potwierdzenie w przedłożonych przez skarżących dokumentach, tj. odpisu skróconego aktu zgonu Z. S. ([...].) i aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłym Z. S. ([...].), z których Sąd, w trybie art. art. 106 § 3 P.p.s.a. przeprowadził dowód, bezspornie wynika, że w dacie wydania decyzji przez organy obu instancji, tj. odpowiednio 2 sierpnia 2022 r. oraz 18 października 2022 r. Z. S., będący stroną niniejszego postępowania, nie żył, a w jego miejsce wstąpili spadkobiercy: W. S. oraz A. O., którzy dotychczas nie brali udziału w prowadzonym postępowaniu. Skoro zatem doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że decyzja jest obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego, aby nie wywoływała skutków prawnych (np. wyroki NSA z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX 82653; z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 140/11, wyrok WSA w Warszawie z 20 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1973/05, LEX 258282). Obowiązkiem organów orzekających było więc ustalenie na każdym etapie postępowania kręgu stron postępowania. Ponadto wskazać należy, że skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Takie naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 829/11, wyrok NSA z 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09 oraz WSA w Warszawie z 23 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 532/07). Mając na uwadze, że w sprawie mamy do czynienia z kwalifikowaną wadą postępowania, Sąd uchylił się – uznając to za bezcelowe – od merytorycznej oceny wydanych w sprawie decyzji. W związku z powyższym Sąd na podstawie, art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 oraz art. 119 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w p. I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono, jak w p. II sentencji, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składa się równowartość uiszczonego wpisu [...] wynagrodzenie radcy prawnego [...] ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265) oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa (art. [...] zł).