II GW 70/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta P. z dnia 24 maja 2024 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta P. a Prezydentem Miasta W. w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta W. jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy. UZASADNIENIE Pismem z dnia 24 maja 2024 r. Prezydent Miasta Pabianice (dalej: wnioskodawca) wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy wnioskodawcą a Prezydentem Miasta Wrocław (dalej: strona przeciwna) w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla Pana R. P. (dalej: uprawniony). W dniu 8 lutego 2024 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu Zespołu do Spraw Osób w Kryzysie Bezdomności i Uchodźców wpłynął wniosek [...] Szpitala [...] we W. w sprawie potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych dla Pana R. P. MOPS we Wrocławiu ustalił, że uprawniony nie posiada aktualnego miejsca zamieszkania na terenie Wrocławia, natomiast ostatnie zameldowanie na pobyt stały posiadał pod adresem ul. W. [...] P. W oparciu o powyższe wniosek przekazano Prezydentowi Miasta Pabianice jako organowi właściwemu. W toku czynności ustalono, że uprawniony nie ma miejsca zamieszkania w Pabianicach. Pod adresem ostatniego miejsca zameldowania nie przebywa, a według informacji uzyskanej od sąsiadów stan ten trwa już od 12 lat. Z kolei według informacji uzyskanej z Ewidencji Ludności uprawniony nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały ani czasowy. Z informacji uzyskanych z Komendy Powiatowej Policji w Pabianicach wynika, że sąsiedzi nie znają i nie posiadają wiedzy o miejscu pobytu ww. osoby, natomiast w dostępnych systemach policyjnych ustalono, że aktualnym adresem zameldowania mężczyzny na pobyt stały jest W., u. Ś. [...]. Uprawniony nie korzysta ani nigdy nie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej w P. Wnioskodawca wskazał, że z informacji przekazanej przez [...] Szpital [...] we W. wraz z wnioskiem o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej wynika, iż świadczeniobiorca był zameldowany w P. w okresie od 28 grudnia 1987 r. do 30 października 2002 r. oraz od 10 czerwca 2008 r. do 10 stycznia 2011 r. We wniosku Szpitala uprawniony określony jest jako osoba bezdomna. Zdaniem wnioskodawcy nie sposób ustalić, że P. są miejscem zamieszkania uprawnionego, bowiem nie przebywa on w P. od co najmniej 12 lat, co potwierdzają zarówno data wymeldowania się z pobytu stałego (2011 rok) oraz oświadczenia sąsiadów z ostatniego znanego w P. miejsca zamieszkania. Brak też jakichkolwiek przesłanek pozwalających na stwierdzenie, że świadczeniobiorca w ogóle miał zamiar pobytu w P. po 2011 roku. Nie jest on z pewnością zameldowany na terenie miasta, nie korzysta z pomocy społecznej i brak jest jakichkolwiek śladów jego obecności na tym terenie. Niewątpliwym jest zaś, że od 2011 r., czyli ostatniej daty, w której jego pobyt w P. był w jakikolwiek sposób potwierdzony, musiał on gdzieś mieszkać czy przebywać. Z pisma przekazanego przez Komendę Powiatową Policji w Pabianicach wynika, że uprawniony mógł być zameldowany we W., a tym samym mógł tam przebywać. Za możliwością przebywania we W. przemawia również sam fakt trafienia do Szpitala w tym mieście. Zdaniem wnioskodawcy trudno przyjąć, że osoba uznana przez Szpital za bezdomną ma miejsce zamieszkania w P., ale w stanie nagłym trafia do szpitala w mieście oddalonym o ponad 150 km. Reasumując wnioskodawca stwierdził, że skoro P. nie są miejscem zamieszkania uprawnionego, nie mogą być również uznane za jego ostatnie miejsce zamieszkania. Jednocześnie w toku czynności prowadzonych przez MOPS we Wrocławiu ustalono, że W. również nie jest miejscem jego zamieszkania. Wobec powyższego, zdaniem organu, właściwość należy ustalić na podstawie art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; powoływanej dalej jako: k.p.a.). Pismem z dnia 9 października 2024 r. Prezydent Miasta Wrocław (działając przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu) złożył odpowiedź na wniosek Prezydenta Miasta Pabianice, w której wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Pabianice jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej dla uprawnionego, wskazując na ustalone ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. W uzasadnieniu odpowiedzi organ podał, że w treści wniosku [...] Szpitala [...] we W. wskazano, iż świadczeniobiorca jest osobą bezdomną i został przyjęty w trybie nagłym na hospitalizację w owej placówce. Zasadne jest przyjęcie, że pobyt nie obejmował planowego leczenia, które mogłoby potwierdzać regularność przebywania uprawnionego na terenie miasta Wrocław. Organ wskazał, że wniosek placówki został przekazany przez MOPS we Wrocławiu do Prezydenta Miasta Pabianice z uwagi na uznanie się za organ niewłaściwy. Strony postępowania wymieniały korespondencję w sprawie, gdyż powstał spór w zakresie ustalenia, który organ jest właściwy miejscowo do przeprowadzenia postępowania administracyjnego. W wyniku czynności przeprowadzonych przez MOPS we Wrocławiu ustalono, że świadczeniobiorca nie korzystał z pomocy MOPS we Wrocławiu, a ostatnim adresem zameldowania na pobyt stały była ul. W. [...] w P. Pracownicy MOPS we Wrocławiu ustalili również, iż świadczeniobiorca nie przebywa w żadnej placówce pomocowej na terenie W. Ponadto z żadnych dostępnych ewidencji nie wynika, aby uprawniony koncentrował swoje czynności życiowe we W. Co więcej, wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które uprawdopodobniałyby fakt zamieszkiwania świadczeniobiorcy na terenie W. W ocenie organu, ustalając jego ostatnie miejsce zamieszkania zasadne jest przyjęcie m.in., że fakt meldunku na pobyt stały w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa lub przebywała w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu. Organ podkreślił, że wobec braku miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, właściwość miejscową organu właściwego do wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej ustala się według jego ostatniego miejsca zamieszkania, dlatego też organem właściwym do rozpatrzenia niniejszej sprawy jest Prezydent Miasta Pabianice. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 146; powoływanej dalej jako: ustawa o świadczeniach lub u.s.u.z.), sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienia NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; z 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.), co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (fakt przebywania), lecz także wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienia NSA z 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; z 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na pobyt stały w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GW 14/24- publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy wynika, że świadczeniobiorca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach, jest osobą bezdomną. Jednocześnie na podstawie systemów policyjnych ustalono, że miejsce zamieszkania ww. osoby mieści się we W., ul. Ś. [...] (zob. pismo Komendy Powiatowej Policji w Pabianicach z dnia 22 marca 2024 r., nr: [...] – zamieszczone w aktach administracyjnych - k. 25). Wobec ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, w przedmiotowej sprawie nie zachodziła konieczność odwoływania się do ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (ul. W. [...] P.), albowiem domniemanie wzruszalne istnienia wynikającej z zameldowania okoliczności faktycznej dotyczącej miejsca zamieszkania osoby fizycznej zostało obalone przeciwdowodem w postaci dokumentów potwierdzających ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy (por. postanowienie NSA z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GW 112/22). Mając na uwadze powyższe ustalenia i argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie, której dotyczy spór, organem właściwym do potwierdzenia prawa świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Prezydent Miasta Wrocław jako organ gminy właściwej ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.