II OZ 424/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. E. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 51/23 w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi A. E. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 9 listopada 2022r. nr DL.WIPO.412.768.2022/MO w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 marca 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 51/23 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. E. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 9 listopada 2022r. nr DL.WIPO.412.768.2022/MO w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w skardze zawarto wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W jego uzasadnieniu skarżący podniósł, że obawia się powrotu do kraju pochodzenia – [...] ze względu na grożące mu ryzyko zaciągnięcia go do służby wojskowej, a także ze względu na systemowe naruszenia praw człowieka w [...]. Skarżący wskazał, iż ocena jego sytuacji dokonana przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców jest nieprawidłowa i nie uwzględnia w wystarczającym stopniu zagrożenia grożącego mu w przypadku powrotu. Dodatkowo wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje, że skarżący będzie musiał opuścić terytorium RP, a tym samym ograniczone zostanie jego prawo do sądu. W ocenie Sądu wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Odnośnie do ryzyka zaciągnięcia do służby wojskowej Sąd wyjaśnił, że okoliczność prawdopodobnego powołania do obowiązkowej służby wojskowej w sytuacji zagrożenia kraju, którego jest się obywatelem i gdzie istnieje obowiązek obrony, czy ewentualna odpowiedzialność karna za uchylanie się od służby wojskowej, nie może przemawiać za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji, nawet jeśli jest to obowiązek niewygodny, budzący uzasadnione obawy o zdrowie i życie tak samego zobowiązanego, jak i jego rodziny. Zdaniem Sądu obowiązek obrony nie może być traktowany jako znaczna szkoda czy trudne do odwrócenia skutki. Jest to instytucja powszechna na świecie, regulowana prawem danego kraju, która nie świadczy o naruszeniu przez władze kraju praw człowiek czy podstawowych wolności. Zagrożenia służbą wojskową nie należy zatem rozpatrywać w kategoriach przesłanek wstrzymania z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Odnosząc się natomiast do argumentu skarżącego, iż wobec wykonania zaskarżonej decyzji nie będzie mógł aktywnie uczestniczyć w rozprawie, Sąd wyjaśnił, że specyfika prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego nie wymaga osobistego udziału strony na rozprawie i wiąże się z zasadą orzekania na podstawie akt sprawy (art. 107 i art. 133 § 1 p.p.s.a.). Wyklucza to przyjęcie, że do zapewnienia stronie prawa do sądu konieczne jest orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. A. E. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, iż skarżący nie wykazał okoliczności świadczących o tym, że wykonanie decyzji może spowodować powstanie znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, a tym samym brak jest podstaw do zastosowania ochrony w postepowaniu sądowoadministracyjnym przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w skardze skarżący jasno wskazał, jakie konsekwencje mogą wystąpić w przypadku braku wstrzymania decyzji. Wskazano w tym zakresie, jako na koronny argument, na fakt systemowego naruszenia praw człowieka w [...], a ponadto na grożące mu ryzyko zaciągnięcia do służby wojskowej. Zdaniem strony Sąd rozpoznając wniosek skarżącego nie odniósł się do żadnej ze wskazanych przez skarżącego kwestii, stwierdzając odgórnie, że skarżący nie wskazał wymaganych ustawą przesłanek. Tym samym Sąd naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wyżej wymieniony przepis, choć przewiduje możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu na wniosek strony, to uzależnia skorzystanie z takiego środka prawnego w sytuacji, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Możliwość udzielenia ochrony tymczasowej została zatem ograniczona od wystąpienia jednej z dwóch przesłanek zawartych w omawianym przepisie. Trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że obowiązkiem strony jest wskazanie we wniosku okoliczności na poparcie spełnienia przynajmniej jednej z tychże przesłanek. Innymi słowy, uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku, poprzez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Argumentacja wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi w sposób przekonywujący pokazać konkretne relacje między brakiem wstrzymania zaskarżonej decyzji a wystąpieniem zagrożeń z art. 61 § 3 p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. W przypadku decyzji zobowiązującej do powrotu przyjąć należałoby, że wstrzymanie jej wykonania byłoby możliwe, jeśli cudzoziemiec wykazałby, że zmiana w jego życiu osobistym, jaka nastąpi wskutek powrotu do kraju pochodzenia i zakazu ponownego wjazdu na terytorium RP oraz innych państw obszaru Schengen, spowoduje wystąpienie zagrożeń, o których mowa w art. 61 § 3 cyt. ustawy. Wbrew zarzutom przedstawionym w zażaleniu Sąd Wojewódzki rozpoznając wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji uwzględnił w sposób właściwy wszystkie okoliczności wskazane przez stronę, odnoszące się do skutków nakazanego powrotu do kraju pochodzenia. Skarżący, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie uprawdopodobnił, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje zaistnienie ustawowych przesłanek uzasadniających zastosowanie ochrony tymczasowej. Odnosząc się do ryzyka, że wojska [...] będą wspierały działania zbrojne Federacji Rosyjskiej na terenie Ukrainy oraz do kwestii zagrożenia życia i zdrowia skarżącego na skutek możliwego wcielenia go do wojska i skierowania w rejon tych działań zbrojnych, należy wskazać, że trafna jest ocena Sądu Wojewódzkiego, iż zagrożenia służbą wojskową nie należy rozpatrywać w kategoriach przesłanek wstrzymania wykonania decyzji z art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 16 kwietnia 2021 r., II OZ 163/21; z 5 kwietnia 2022 r, II OZ 301/22). Sam obowiązek obrony jest instytucją powszechną na świecie, regulowaną prawem danego kraju, która nie świadczy o naruszeniu przez władze kraju praw człowiek czy podstawowych wolności. Nawet wezwanie na komisję wojskową (na co skarżący nie powoływał się) nie przesądza o wcieleniu określonej osoby do wojska, gdyż potencjalny poborowy może z uwagi na stan zdrowia bądź inne czynniki nie kwalifikować się do służby wojskowej. Dalej, w przypadku zakwalifikowania do czynnej służby wojskowej i wcielenia do wojska nie można też z góry przesądzić, że skarżący zostanie skierowany do służby liniowej w rejonie objętym działaniami zbrojnymi, tym bardziej poza granicami jego kraju pochodzenia, w konflikcie, którego [...] nie jest formalnie stroną. Tym samym argumentację tę należy uznać za wskazującą jedynie na możliwość zaistnienia takiej sytuacji, w związku z czym nie sposób jednoznacznie połączyć jej z osobą skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentację skarżącego w tym zakresie cechuje dosyć wysoki poziom ogólności. Skarżący w istocie nie powołał się na żadną okoliczność ani dowód bezpośrednio wskazujący, że ryzyko zaciągnięcia do służby wojskowej odnosi się bezpośrednio do jego osoby. Konieczność uprawdopodobnienia wystąpienia tego rodzaju skutków ściśle w odniesieniu do indywidualnej sytuacji skarżącego jest w okolicznościach niniejszej sprawy szczególnie istotna i w zasadzie niezbędna dla wykazania zasadności rozpoznawanego wniosku. Przy ocenie argumentacji zawartej we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji pominąć bowiem nie można deklaracji składanych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. W toku postępowania przed organami administracji skarżący nie przedstawił żadnych informacji ani okoliczności mogących wskazywać na istnienie zagrożeń wymienionych w art. 348 ustawy o cudzoziemcach, względnie art. 351 tej ustawy. Cudzoziemiec wprost deklarował chęć jak najszybszego powrotu do [...]. Zeznał ponadto, że nic mu nie grozi na terytorium [...] i nie był prześladowany w kraju pochodzenia. Stwierdził także, że nie będzie starał się o udzielenie ochrony humanitarnej ani ochrony międzynarodowej w Polsce. Jego pobyt w Polsce miał mieć charakter wyłącznie tranzytowy – wjechał na terytorium RP jedynie, aby dostać się do Niemiec, a stamtąd powrócić do [...]. Dopiero w skardze cudzoziemiec powołał się na zagrożenie życia, zdrowia i praw podstawowych w przypadku powrotu do kraju pochodzenia z uwagi na działania autorytarnego reżimu sprawującego władzę w [...]. W świetle powyższego brak wyjaśnienia przyczyn, dla których w krótkim czasie nastąpiła tak drastyczna zmiana oceny skarżącego w zakresie zagrożenia jego zdrowia i życia w przypadku powrotu do kraju pochodzenia, uniemożliwia uznanie podnoszonych obaw za wiarygodne. Zwrócić należy uwagę dodatkowo na fakt, że do wniosku ani rozpoznawanego zażalenia strona nie załączyła żadnych dowodów na okoliczność sytuacji osób powołanych do odbycia służby woskowej w [...]. Z uwagi na brak deklarowania tego rodzaju obaw w toku postępowania administracyjnego również akta sprawy nie zawierają materiału źródłowego odnoszącego się do tej kwestii. Z tego względu nie było nawet możliwe dokonanie przez Sąd oceny prawdopodobieństwa wystąpienia opisywanego przez skarżącego ryzyka, wyczerpującego przesłanki udzielenia ochrony tymczasowej. Okolicznością przemawiającą za koniecznością przyznania skarżącemu ochrony tymczasowej z całą pewnością nie może być podnoszona kwestia zapewnienia mu realizacji prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela w tym względzie stanowisko Sądu pierwszej instancji oraz argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Specyfika postępowania sądowego, które nie wymaga osobistego udziału strony na rozprawie i zasada orzekania na podstawie akt sprawy, wyklucza przyjęcie, że do zapewnienia stronie prawa do sądu konieczne jest orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Dodatkowo skarżący w niniejszej sprawie jest reprezentowany profesjonalnego pełnomocnika, dlatego prawo do sądu skarżącego będzie zagwarantowane ze względu na właściwą jego reprezentację. Wskazać również należy, że aktualnie w jednolitym w zasadzie w tym zakresie orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że przyjęcie odmiennego stanowiska doprowadziłoby niejako na zasadzie automatyzmu do niedopuszczalnej sytuacji, że w każdym przypadku, bez względu na przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a., zasadne byłoby wstrzymywanie wykonania zaskarżonej decyzji, z uwagi na jej skutek w postaci zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Tymczasem możliwości takiej ustawodawca nie przewidział stawiając wymóg, by to strona uprawdopodobniła przesłanki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.