II OSK 843/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 937/23 w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 28 lutego 2023 r. nr RdU-109-2/S/22 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 października 2023 r., IV SA/Wa 937/23 oddalił skargę R. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: RdSU) z 28 lutego 2023 r., nr RdU-109-2/S/2022, którą wskazany organ po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), dalej: k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Uchodźców (SUdSC) z 1 grudnia 2022 r., nr DPU.420.3007.2022 uznającą na podstawie art. 38 ust. 1, art. 38 ust. 2 pkt 3 i art. 38 ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1264 ze zm.), dalej: u.u.c.o., wniosek skarżącej cudzoziemki, obywatelki Federacji Rosyjskiej narodowości czeczeńskiej, z 1 czerwca 2022 r. o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny. R. M. złożyła skargę kasacyjną, którą zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez brak uchylenia decyzji organu odwoławczego, mimo że decyzja organu II instancji narusza art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 13 ust. 1 w zw. z art. 15 pkt 2 i 3 u.u.c.o. wskutek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji stwierdzającej niedopuszczalność wniosku skarżącej o udzielenie ochrony międzynarodowej, co skutkowało brakiem merytorycznego rozpoznania spełnienia przez skarżącą przesłanek do uzyskania statusu uchodźcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub ochrony uzupełniającej; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez brak uchylenia decyzji organu odwoławczego, mimo że decyzja organu II instancji narusza art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 2 pkt 3 u.u.c.o. wskutek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji stwierdzającej niedopuszczalność wniosku skarżącej o udzielenie ochrony międzynarodowej, pomimo iż organ nie jest związany podstawą faktyczną i prawną wniosku, a co za tym niewłaściwe jest przeprowadzenie oceny tożsamości spraw poprzez wyłącznie porównanie dwóch wniosków o nadanie statusu uchodźcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub ochrony uzupełniającej. Dla ustalenia tożsamości spraw niezbędne było w toku postępowania administracyjnego dokonanie przez organ odwoławczy prawidłowych ustaleń faktycznych oraz prawnych i ustalenie aktualnej sytuacji osobistej skarżącej oraz aktualnej sytuacji w jej kraju pochodzenia, co w konsekwencji skutkowało brakiem merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej o udzielenie ochrony międzynarodowej; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez brak uchylenia decyzji organu odwoławczego, mimo że decyzja organu II instancji narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 86 k.p.a. wskutek braku przeprowadzenia pełnego postępowania wyjaśniającego indywidualizującego i aktualizującego sytuację skarżącej, w tym braku przesłuchania strony skarżącej i dokonanie dowolnych ustaleń faktycznych co do przesłanek niedopuszczalności wniosku o ochronę międzynarodową na podstawie niepełnego materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało brakiem merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej o udzielenie ochrony międzynarodowej. Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącą na uzasadnionych podstawach. Istota sporu powstałego w kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości zastosowania przez RdSU art. 38 ust. 2 pkt 3 u.u.c.o. w stosunku do złożonego przez skarżącą 1 czerwca 2022 r. wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Nie ma charakteru spornego ustalenie, że wskazane żądanie było poprzedzone złożonym przez skarżącą w dniu 25 sierpnia 2021 r. wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej, który został rozpatrzony przez RdSU decyzją z 27 kwietnia 2022 r., nr RdU-109-1/S/22 utrzymującą w mocy decyzję SUdSC z 16 marca 2022 r., nr DPU.420.1747.2021 odmawiającą nadania cudzoziemce statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej. Stała się ona prawomocna wskutek oddalenia wniesionej na nią skargi cudzoziemki przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 grudnia 2022 r., IV SA/Wa 1005/22. Skarżąca, jako osoba małoletnia, była wcześniej również objęta czterokrotnie składanymi przez M. M. (ojciec skarżącej) wnioskami o udzielenie ochrony międzynarodowej, które zostały rozpatrzone odmownie albo stwierdzona została ich niedopuszczalność. Przypomnienia wymaga, że przepis art. 2 pkt 7a u.u.c.o. stanowi, że za kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej należy rozumieć taki wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który został złożony przez cudzoziemca lub w jego imieniu po tym, jak w odniesieniu do poprzedniego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, który go dotyczył, została wydana decyzja ostateczna, w tym także o umorzeniu postępowania. Postępowanie wszczęte tego rodzaju wnioskiem różni się od prowadzonego na zasadach ogólnych postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej tym, że w pierwszym etapie tego postępowania organ zobowiązany jest zbadać dopuszczalność złożenia kolejnego wniosku, a dopiero po jej potwierdzeniu w formie postanowienia wydanego na podstawie art. 38 ust. 5 u.u.c.o. przejść może do merytorycznego zbadania wniosku z zastosowaniem przesłanek przyznania ochrony międzynarodowej określonych w rozdziale 1 działu II u.u.c.o., tj. tych przepisów prawa materialnego, które skarżąca w następstwie nadania wadliwej kwalifikacji wnioskowi uznaje błędnie w skardze kasacyjnej za naruszone (art. 13 ust. 1 w zw. z art. 15 pkt 1 i 2 u.u.c.o.). Oddalając skargę na decyzję RdSU z 28 lutego 2023 r., Sąd I instancji nie naruszył art. 38 ust. 2 pkt 3 u.u.c.o., ponieważ w stanie faktycznym sprawy należało uznać, że sytuację prawną skarżącej kształtowała ww. decyzja RdSU z 27 kwietnia 2022 r. odmawiająca nadania jej statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej, a jednocześnie nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez skarżącą po jej wydaniu nowe dowody ani okoliczności faktyczne lub prawne znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia jej ochrony międzynarodowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek cudzoziemki z 1 czerwca 2022 r. nie spełniał przewidzianego w powołanych wyżej przepisach warunku umożliwiającego merytoryczne jego zbadanie z zastosowaniem przesłanek przyznania ochrony międzynarodowej i taka ocena, którą trafnie kierował się Sąd, nie uchybia przytoczonym w skardze kasacyjnej przepisom postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 86 k.p.a. Nie budzi jakichkolwiek wątpliwości to, że w nowym wniosku skarżąca nie przedstawiła tego rodzaju argumentacji, która wyłączałaby możliwość potraktowania zgłoszonego żądania jako niedopuszczalnego w związku z wykazaniem, iż cudzoziemka była lub będzie prześladowana w kraju pochodzenia albo że zagraża jej doznanie poważnej krzywdy w razie powrotu do niego. Treść żądania rozpatrzonego zaskarżoną decyzją RdSU pozwala stwierdzić, że stanowi ono ponowienie wniosku już wcześniej zgłoszonego przez skarżącą, niezależnie bowiem od tego, iż w odniesieniu do powodów ubiegania się o ochronę międzynarodową w rozpatrywanym wniosku skarżąca cały czas podnosi okoliczności rodzinne niemające wpływu na jej indywidualną sytuację, jego podstawę stanowiły okoliczności już rozpatrywane, tj. niestabilna sytuacja bezpieczeństwa w Czeczenii, której wyrazem miało być nachodzenie w domu rodzinnym ojca skarżącej przez zamaskowane osoby dopuszczające się względem niego przemocy, przy braku wiedzy cudzoziemki odnośnie do przyczyn powyższych zdarzeń. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, RdSU przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej była związana podstawą faktyczną i prawną tego wniosku, nie mogła bowiem rozpatrzyć innej sprawy, niż sprawa udzielenia cudzoziemce ochrony międzynarodowej kształtowana przepisami u.u.c.o., a ponadto przyjąć, że powodem złożenia nowego wniosku były inne okoliczności niż te, które cudzoziemka podała. Obowiązek dokonania przez organ z urzędu oceny tego, czy zaistniały nowe elementy lub ustalenia odnoszące się do rozpatrzenia, czy wnioskodawca kwalifikuje się jako beneficjent ochrony międzynarodowej, nie może abstrahować od sposobu uzasadnienia wniosku. Wobec prawidłowego stwierdzenia, że w kontrolowanym przypadku cudzoziemka swoje żądanie oparła na oświadczeniu pokrywającym się z już przedstawionym, niezmienione uwarunkowania sprawy, których elementem była m.in. analiza sytuacji w jej kraju pochodzenia, upoważniały Sąd I instancji do przyjęcia, że kierunek rozpatrzenia sprawy powinna kształtować zasada powagi rzeczy osądzonej. Zarzut skarżącej odwołujący się do bezpodstawności uznania tożsamości spraw jest pozbawiony rzeczowego uzasadnienia, nie towarzyszyła bowiem jego sformułowaniu nawet próba zidentyfikowania w skardze kasacyjnej tych nowych elementów sprawy zainicjowanej ponowionym wnioskiem, których znaczenie dla kwestii żywionej przez skarżącą obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia albo groźby doznania poważnej krzywdy w razie powrotu do niego jest niesporne, a pomimo tego zostały one przez organy pominięte, co wadliwie zaakceptował Sąd w wyroku oddalającym skargę cudzoziemki. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w skardze kasacyjnej, decyzja organów o odstąpieniu od przesłuchania skarżącej nie była działaniem bezpodstawnym i arbitralnym, skutkując niewyczerpującym zebraniem i rozpatrzeniem materiału dowodowego. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że skorzystanie ze wskazanego dowodu w postępowaniu zainicjowanym kolejnym wnioskiem cudzoziemca należy uznać za celowe wówczas, gdy podczas analizy treści ponownego wniosku pojawiłyby się wątpliwości lub niejasności odnośnie do okoliczności w nim wskazanych (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2023 r., II OSK 2708/21; wyrok NSA z 3 października 2022 r., II OSK 2409/21). Sprawa rozpatrzona zaskarżoną decyzją RdSU w żaden sposób nie może być traktowana jako zbieżna ze wskazanym przypadkiem. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika skarżącej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.