I OSK 20/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marian Wolanin Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 286/23 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 7 lutego 2023 r. nr PS-III.8640.9.2023.PB w przedmiocie statusu bezrobotnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 13 czerwca 2023 r. II SA/Ol 286/23, oddalił skargę R. P. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z 7 lutego 2023 r. nr PS-III.8640.9.2023.PB, w przedmiocie statusu bezrobotnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł R. Pi. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie: I. prawa materialnego: 1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 149 ze zm., dalej: ustawa lub u.p.z.), przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że otrzymywane przez skarżącego odszkodowanie z tytułu zakazu konkurencji stanowi osiąganie przez niego miesięcznego przychodu przekraczającego połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a co za tym idzie że skarżący nie spełnia przewidzianych w tym przepisie przesłanek do uznania go za osobę bezrobotną, podczas gdy przychód osiągany przez skarżącego nie wypełnia definicji ustawowej przychodu w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 24 ustawy, co winno prowadzić do uznania, że skarżący nie uzyskuje miesięcznie przychodu, o którym mowa w przedmiotowym przepisie; 2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 24 ustawy przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wszelkie przychody otrzymywane przez osobę starającą się uzyskać status osoby bezrobotnej (z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych), w tym przychody związane bezpośrednio ze stosunkiem pracy lub innej pracy zarobkowej, muszą być brane pod uwagę przez organ, który orzeka o przyznaniu określonej osobie statusu osoby bezrobotnej, podczas gdy przychód zdefiniowany w przedmiotowym przepisie oznacza wyłącznie m. in. przychody z innego tytułu niż zatrudnienie, inna praca zarobkowa, działalność gospodarcza, a zatem nie obejmuje swoim zakresem definicyjnym przychodu z tytułu odszkodowania od zakazu działalności konkurencyjnej dla zatrudnienia, które będąc ściśle i nierozerwalnie złączone z zatrudnieniem, jest przychodem z tytułu zatrudnienia i które na dzień wydania decyzji o odmowie przyznania statusu osoby bezrobotnej już ustało; II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że przychód uzyskiwany przez skarżącego kasacyjnie z tytułu zatrudnienia, które ustało, jest osiągany regularnie, podczas gdy zgodnie z treścią umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania, odszkodowanie z tytułu przestrzegania zakazu konkurencji przysługuje w łącznej wysokości 6-krotności miesięcznego wynagrodzenia stałego, a wypłata odszkodowania w ratach stanowi wyłącznie sposób wypłaty odszkodowania w jednej, łącznej wysokości. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez uchylenie zaskarżonych decyzji, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. W tej sprawie niezbędne będzie jednak przedstawienie istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W niniejszej sprawie natomiast zarzuty postawione w ramach obydwu podstaw kasacyjnych pozostają ze sobą w związku, wobec czego zostaną rozpoznane łącznie. Istota sprawy sprowadza się do właściwej wykładni, a następnie zastosowania w okolicznościach tej sprawy przepisów powołanych w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h) u.p.z. bezrobotnym jest osoba, która nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Odwołując się do definicji przychodu zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 24 u.p.z. (przychody z innego tytułu niż zatrudnienie, inna praca zarobkowa, działalność gospodarcza, zasiłek lub inne świadczenie wypłacane z Funduszu Pracy, podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych) skarżący kasacyjnie próbuje dowieść, że odszkodowanie z tytułu zakazu działalności konkurencyjnej jest przychodem z tytułu zatrudnienia (nierozerwalnie związanym z zatrudnieniem), a zatem nie stanowi przychodu, który pozbawiałby go możliwości uzyskania statusu bezrobotnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to założenie błędne. W orzecznictwie słusznie podnosi się, że "już z samej definicji bezrobotnego [zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.] wynika, iż "nieuzyskiwanie miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę wynagrodzenia za pracę (...)" nie odnosi się do przychodów z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zarówno bowiem zatrudnienie, jak i wykonywanie innej pracy zarobkowej (świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia) wyklucza posiadanie statusu osoby bezrobotnej" (wyrok NSA z 24.07.2007 r. I OSK 1749/06, LEX nr 2215794). Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, odszkodowanie z tytułu zakazu działalności konkurencyjnej nie jest przychodem z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż jest to przychód z tytułu niewykonywania działalności konkurencyjnej (§ 12 umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania). Odszkodowanie przysługuje więc nie za wykonywanie działalności zarządczej, ale za jej zaniechanie. To, że źródłem odszkodowania jest umowa o świadczenie usług w zakresie zarządzania, nie oznacza, że przychód z tytułu odszkodowania wynikającego z zakazu działalności konkurencyjnej jest przychodem związanym z wykonywaniem innej pracy zarobkowej, skoro zakaz będący podstawą odszkodowania dotyczy właśnie niewykonywania działalności zarobkowej. Zakaz konkurencji dotyczący byłego pracownika jest uregulowany w art. 1012 kodeksu pracy (k.p.). "Jest to umowa znajdująca się na granicy między prawem pracy a prawem cywilnym. (...) Oceniając charakter tej umowy, SN stwierdził, że jest ona umową prawa pracy, odrębną od umowy o pracę (tak np. wyrok z 2.10.2003 r., I PK 453/02, OSNP 2004/19, poz. 331 i powołane niżej wyroki w uw. 2 – I PK 80/04, w uw. 8.5 – I PK 591/02 oraz w uw. 15 – II PK 345/04). Komentowana umowa mogłaby zatem być uznana za klauzulę autonomiczną stosunku pracy (zob. uw. 13 do art. 29), gdyby wykazywała wystarczającą więź z zasadniczą treścią stosunku pracy, czyli z wykonywaniem przez pracownika pracy za wynagrodzeniem pod kierunkiem i na rzecz pracodawcy. Jednakże umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy ma z tym stosunkiem powiązania jedynie personalne oraz genetyczne i nie ma znaczenia dla wykonywania przez strony obowiązków ze stosunku pracy" (K. Jaśkowski [w:] E. Maniewska, K. Jaśkowski, Kodeks pracy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 101(2). Szczególną regulację dotyczącą umów o zakazie konkurencji przewiduje art. 8 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1907) i w tej sprawie mamy do czynienia z tym przypadkiem. "Orzecznictwo SN jednolicie przyjmuje dopuszczalność umownego ustanowienia zakazu konkurencji po rozwiązaniu umowy cywilnej o świadczenie usług (...). "Natomiast w odniesieniu do zagadnienia, czy dopuszczalne jest ustanowienie zakazu konkurencji po rozwiązaniu umowy bez wynagrodzenia dla osoby nim objętej, orzecznictwo podlegało ewolucji. Początkowo – w wyroku z 11.09.2003 r., III CKN 579/01, OSNC 2004/10, poz. 167 – SN uznał to za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i przez to nieważne na mocy art. 58 § 2 k.c. Uzasadniając ten pogląd, SN odwołał się do art. 101(2) k.p. przewidującego możliwość zawarcia umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy tylko za zapłatą odszkodowania. W okresie późniejszym przeważył jednak pogląd przeciwny. W wyroku V CSK 30/13 Sąd Najwyższy uznał za możliwe ustanowienie na podstawie art. 353(1) k.c. zakazu konkurencji po rozwiązaniu umowy bez wynagrodzenia i nawet z obowiązkiem zapłaty kary umownej w razie jego nieprzestrzegania przez osobę objętą zakazem. Stwierdził przy tym, że brak regulacji tego zagadnienia w Kodeksie cywilnym świadczy o woli ustawodawcy dopuszczenia szerokiego zakresu swobody kontraktowej, która umożliwia ukształtowanie umowy w sposób odpowiadający celowi gospodarczemu i indywidualnym interesom stron" (K. Jaśkowski, j.w.). Nie jest zatem prawdą, że odszkodowanie z tytułu zakazu konkurencji ustanowione umownie na gruncie art. 8 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. jest nierozerwalnie związane z inną pracą zarobkową. Przeciwnie, jak podkreślono wyżej, jest to odszkodowanie za niewykonywanie pracy zarobkowej i nie ma powodu, aby przychody z tego tytułu traktować inaczej, jak każdy inny przychód podlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 2 ust. 1 pkt 24 u.p.z.). Bez znaczenia jest przy tym, że odszkodowanie jest z góry kwotowo oznaczone (to w odniesieniu do zarzutu postawionego w ramach drugiej podstawy kasacyjnej – art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), skoro wypłacane jest w miesięcznych ratach (§ 12 ust. 2 umowy), a każda rata stanowi miesięczny przychód w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h u.p.z.), co jest okolicznością bezsporną. Powoduje to brak możliwości uzyskania statusu bezrobotnego przez osobę otrzymującą tego rodzaju przychody. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.