IV SAB/Wr 409/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędziowie: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi K.O. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie ustalenia, czy w sprawie świadczenia wychowawczego za okres 2023/2024 mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się bezczynności w sprawie, oraz, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; II. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy. UZASADNIENIE Pismem z dnia 22 sierpnia 2023 r. (z odnotowanym wpływem do organu w dniu 25 sierpnia 2023 r.) K. O. (dalej: strona, skarżąca) wniosła skargę na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego (dalej: organ, Wojewoda) w wydaniu decyzji w przedmiocie świadczenia wychowawczego (500+) za okres zasiłkowy 2023/2024. Podkreślając, że organ powinien załatwić sprawę w terminie trzech miesięcy od wszczęcia postępowania strona wniosła o stwierdzenie bezczynności Wojewody Dolnośląskiego oraz "o podjęcie stosowanych działań [...] celem załatwienia [..] sprawy w najszybszym terminie." W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej odrzucenie podnosząc, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r. (sygn. akt II OPS 5/19) skarga na bezczynność wniesiona po zakończeniu postępowania administracyjnego jest niedopuszczalna. Jak argumentował Wojewoda, w dniu 8 lutego 2023 r. strona wystąpiła z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci – A. O. i K. O. na okres zasiłkowy 2023/2024. W dniu 27 lutego 2023 r. ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin wydał dwie informacje o numerze: 010070/680/1027407/20, którymi przyznano świadczenie wychowawcze na wspomniane dzieci, na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Tym samym, postępowanie z wniosku strony zostało zakończone. W związku jednak z tym, że ojciec dzieci – A. O. jest zatrudniony na terenie W., w dniu 2 marca 2023 r. wniosek strony na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 810 z późn. zm.) został przekazany Wojewodzie celem ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pismem z dnia 28 sierpnia 2023 r. (nr ZP-KŚ.7060.2800/13.026631) organ powiadomił ZUS, że w sprawie z wniosku strony przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Pierwszeństwo zastosowania ma ustawodawstwo polskie ze względu na aktywność zawodową rodzica dzieci w Polsce. Ponadto, w dniu 29 sierpnia 2023 r. za pomocą systemu EESSI do właściwej instytucji w L. został przekazany druk F001- wniosek o ustalenie właściwości. Poinformowano w nim, że Polska jest krajem pierwszym do wypłaty świadczenia wychowawczego oraz wskazano wysokość świadczenia przyznanego na dwoje dzieci, zgodnie z polskim ustawodawstwem. Końcowo zaznaczono, że wniosek strony został rozpoznany w dniu 27 lutego 2023 r., natomiast świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 1.000 zł ZUS przekazuje co miesiąc – od czerwca 2023 r. na wskazany we wniosku numer rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga na bezczynność Wojewody okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1705 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uznał, że przedmiot skargi strony skarżącej należy zakwalifikować jako bezczynność dotycząca ustalenia, czy w sprawie świadczenia wychowawczego za okres 2022/2023 mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pojęcie "bezczynność" zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. ("nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1"). Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.). Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia, czy i w jakim stopniu do nieterminowości działania organu przyczyniła się sama strona. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, winny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie ww. zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga zaakcentowania, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Podkreślić trzeba, że - w myśl art. 35 § 5 k.p.a. - do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony lub przyczyn niezależnych od organu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że organ przekroczył termin do załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2022 r., w sprawach, w których mają albo mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby albo dziecka, Zakład Ubezpieczeń Społecznych i wojewoda wymieniają się informacjami niezbędnymi do realizacji tych przepisów, w szczególności danymi określonymi w art. 13 ust. 3 i 3a oraz informacjami dotyczącymi rozstrzygnięcia w sprawie. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 10 (ust. 2). Po ustaleniu, że w sprawie mają lub mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazuje wojewodzie informacje w zakresie wskazanym w ust. 1. Przekazanie informacji wojewodzie nie wstrzymuje załatwienia sprawy zgodnie z art. 10 (ust. 3). Wojewoda wykonuje obowiązki instytucji właściwej przewidziane w przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z wyjątkiem obowiązków, o których mowa w ust. 2 (ust. 4). Wojewoda, na podstawie informacji pozyskanych w wyniku zastosowania ust. 1 i 4, a także informacji znanych mu z urzędu oraz uzyskanych bezpośrednio od osób, o których mowa w ust. 1, ustala, czy i w jakim okresie w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także wyznacza ustawodawstwo mające pierwszeństwo zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 5). Wojewoda niezwłocznie przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informacje o ustaleniach, o których mowa w ust. 5 (ust. 6). Informacje przekazane przez wojewodę, zgodnie z ust. 6, stanowią dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podstawę do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia wychowawczego, jeżeli mają wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego lub jego wysokość (ust. 7). Jak wynika z okoliczności podnoszonych przez sam organ, w dniu 2 marca 2023 r. ZUS przekazał wniosek strony skarżącej z 8 lutego 2023 r. wraz z akt sprawy Wojewodzie celem oceny, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z niespornych również okoliczności faktycznych sprawy wynika, że Wojewoda, działając na podstawie art. 16 ust. 5 u.p.p.w.d. (Dz. U. z 2023 r. poz. 810), przesłał ZUS odpowiedź zwrotną (informację) dopiero 28 sierpnia 2023 r. Tym samym nie sposób uznać, że Wojewoda przekazał ZUS informacje niezwłocznie, do czego zobowiązywał go art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. W aktach sprawy brak jest przy tym dowodów uzasadniających tak długi okres załatwienia sprawy przez Wojewodę. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Sąd uznał (pkt I sentencji wyroku), że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie, co - w ocenie Sądu - w sprawie nie miało miejsca. Z uwagi na załatwienie sprawy w dniu 28 sierpnia 2023 r. przez przekazanie ZUS stosownych informacji, co miało miejsce po wniesieniu rozpoznawanej skargi, Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt II sentencji). Z przedstawionych wyżej względów Sąd orzekł jak w pkt l-II sentencji wyroku. Sąd orzekł w sprawie na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.