II GSK 1293/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Cudna po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Rzecznika Praw Pacjenta od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 1232/20 w sprawie ze skargi P. W. na rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 20 kwietnia 2020 r. nr RzPP-DPW-WPII.431.281.2019.JBA w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta do świadczeń zdrowotnych postanawia: zawiesić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 1232/20, po rozpoznaniu skargi P. W. na rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 20 kwietnia 2020 r., w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta do świadczeń zdrowotnych, uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Rzecznik Praw Pacjenta, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i oddalenie skargi na zaskarżone rozstrzygnięcie organu. Ewentualnie, z ostrożności procesowej, organ skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wniósł o jej oddalenie jako całkowicie bezzasadnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych. Pismem z dnia 24 października 2024 r. uczestnik postępowania – [...] w G. poinformował o śmierci skarżącego P. W. Następnie, w wykonaniu Zarządzenia z dnia 7 listopada 2024 r., Urząd Stanu Cywilnego w G. przesłał do Naczelnego Sądu Administracyjnego odpis skróconego aktu zgonu P. W., z którego wynika, że zgon skarżącego nastąpił w dniu [...] października 2023 r. Pismem procesowym z dnia 2 grudnia 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniosła o umorzenie postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości z uwagi na śmierć strony. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 5 grudnia 2024 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu przychylił się do wniosku pełnomocnika skarżącego o umorzenie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadministracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, określone w art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r, - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.). W obu przypadkach działanie sądu następuje z urzędu. Uregulowanie to ma także zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. art. 193 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego /.../. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 p.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W sytuacji takiej nie dochodzi do następstwa procesowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, będącego skutkiem następstwa prawnego wynikłego ze śmierci strony. W przypadku tym zastosowanie znajduje zatem art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Sukcesja procesowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym może mieć bowiem miejsce wyjątkowo, gdy przedmiotem postępowania są prawa i obowiązki, które mogą przechodzić i przeszły na inne osoby w związku ze śmiercią strony. Zasadą na gruncie prawa administracyjnego jest zaś brak klasycznej sukcesji pod tytułem ogólnym, charakterystycznej dla prawa cywilnego. Przejście praw i obowiązków publicznoprawnych jest możliwe wyłącznie albo gdy prawo materialne wprost wskazuje podmioty, na które przechodzą prawa i obowiązki będące przedmiotem konkretnej sprawy administracyjnej, albo gdy podmioty te uda się ustalić na podstawie charakteru konkretnej sprawy, tj. gdy sprawa nie dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowego jest rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta do świadczeń zdrowotnych. Rozpoznawana sprawa dotyczy więc kwestii związanych z ewentualnym naruszeniem dóbr chronionych ustawą z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1127 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.p.p.) i na tej podstawie posiadania przez skarżącego przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzeniu bądź niestwierdzeniu rozstrzygnięciem Rzecznika Praw Pacjenta naruszenia określonych ustawą praw. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p. w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego. Jak z kolei stanowi art. 448 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.c.), w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę albo zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia, przy czym § 3 art. 448 k.c. wskazuje, że do roszczeń, o których mowa /.../ stosuje się przepis art. 445 § 3 k.c. W przepisie tym ustawodawca wprowadził zasadę, iż roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie albo gdy powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego. Mając na uwadze powyższe regulacje stwierdzić należy, że postępowanie w przedmiocie naruszenia praw pacjenta ma swój skutek również w sferze majątkowej podmiotu inicjującego skargą postępowanie sądowoadministracyjne, a w konsekwencji – z uwagi na możliwość dziedziczenia roszczenia o zadośćuczynienie pieniężne – także w sferze majątkowej jego spadkobierców. Celem regulacji z art. 4 u.p.p. jest zapewnienie pacjentom, w przypadku których stwierdzono naruszenie ich praw, uzyskania zadośćuczynienia pieniężnego, które to świadczenie ma charakter typowo majątkowy. W przedmiotowej sprawie jednym z motywów zaskarżenia rozstrzygnięcia Rzecznika Praw Pacjenta do sądu administracyjnego, niewątpliwie mógł być również interes majątkowy strony postępowania, co w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego świadczy także o majątkowym charakterze danego prawa (vide np. postanowienie SN z dnia 28 marca 2017, sygn. akt II CZ 172/16). Zadośćuczynienie pieniężne przyznawane na podstawie art. 4 ust. 1 u.p.p. będzie zatem prawem majątkowym, gdyż jest uwarunkowane ekonomicznym interesem podmiotu, którego prawa pacjenta zostały naruszone. Majątkowy charakter zadośćuczynienia pieniężnego, należnego podmiotowi w razie stwierdzenia zawinionego naruszenia praw pacjenta, przesądza zaś o tym, że podlega ono dziedziczeniu. Jak wynika z przepisów prawa cywilnego odczytywanych w związku z regulacją zawartą w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, z chwilą śmierci osoby uprawnionej do otrzymania zadośćuczynienia pieniężnego roszczenie to - pod pewnymi warunkami - przechodzi na spadkobierców (por. art. 922 § 1 k.c., art. 448 k.c. w zw. z art. 445 § 3 k.c.). Zwrotu użytego w art. 4 ust. 1 u.p.p. "/.../ sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego /.../", w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zatem wykładać literalnie i wywodzić z tego wyłącznej reguły, iż przedmiotowe postępowanie dotyczy praw ściśle związanych z osobą zmarłego, a po śmierci pacjenta, którego prawa naruszono, nie może już być przyznane zadośćuczynienie pieniężne, pomimo zaistnienia przesłanek określonych w tym przepisie. Trzeba bowiem mieć na uwadze dopuszczalną możliwość dziedziczenia tego rodzaju praw majątkowych, przy czym Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do przesądzania kwestii zasadności i dopuszczalności tego roszczenia, które ze swej istoty procedowane jest w postępowaniu cywilnym. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że postępowanie w sprawie stwierdzenia naruszenia praw pacjenta do świadczeń zdrowotnych może w swej istocie dotyczyć również praw majątkowych, a zatem dziedzicznych, wobec czego spadkobierca, który wykaże następstwo prawne po zmarłym skarżącym, może wziąć udział we wszczętym już postępowaniu sądowoadministracyjnym (vide: postanowienia WSA w Warszawie z 28 lipca 2023 r. oraz z 6 listopada 2023 r., a także powiązany z nimi wyrok WSA z dnia 15 grudnia 2023 r. – wszystkie o sygn. akt V SA/Wa 113/23). Tym samym przedmiot niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego nie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, co wykluczało na obecnym etapie postępowania jego umorzenie na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle powyższych rozważań poczynionych na tle przywołanych regulacji prawnych, tj. art. 4 ust. 1 u.p.p. w zw. z art. 448 k.c., zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie miało charakter obligatoryjny, a jego ewentualne podjęcie nastąpi od dnia zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego /.../, albo od dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku (art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.