I GSK 426/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1301/19 w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1301/19 oddalił skargę W. M.(dalej "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Dyrektor III Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku M. W. na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia 27.11.2018r. obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 01/2012 do 06/2016 oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01/2012 do 11/2016, w łącznej kwocie należności głównej 51.854,20 zł, plus należne odsetki za zwłokę. W celu realizacji należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia 27.11.2018 r., nr [...] i nr [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, które skierował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie. Zawiadomienie o zajęciu dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono w dniu 29.11.2018 r., zaś skarżący zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych odebrała w dniu 20.12.2018 r. Skarżący wniósł skargę na ww. czynność egzekucyjną. W uzasadnieniu zarzucił brak upoważnienia dla pracownika A. C. do wystawienia zawiadomienia o zajęciu oraz brak rozliczeń kwot potrącanych w związku z decyzją o waloryzacji emerytury z dnia 01.03.2018r. oraz decyzją o waloryzacji renty rodzinnej z dnia 01.03.2017r. oraz przedawnienie należności. Postanowieniem z dnia 1.02.2019 r., Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu stwierdził, że zawiadomienie zawiera wszystkie wymagane ustawowo informacje i sporządzone zostało w formie zgodnej z obowiązującym wzorem określonym przez przepisy wykonawcze. Wyjaśnił przy tym, że w postępowaniu tym nie bada się okoliczności na które przysługuje odrębny środek prawny w postaci zarzutów takich jak przedawnienia należności, czy poprawność rozliczenia należności. Nie godząc się z treścią powyższego rozstrzygnięcia, skarżący złożył zażalenie. Postanowieniem z 8.05.2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie z dnia 1.02.2019r. nr [...]. Organ podniósł, że zajęcia dokonano zgodnie z art. 79 § 1 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.), dalej "ustawa egzekucyjna", "u.p.e.a." poprzez doręczenie do organu rentowego - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej skarżącego. Ponadto wezwano organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Podniósł, że organ egzekucyjny, działając zgodnie z art. 79 § 1 u.p.e.a. przesłał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej z dnia 27.11.2018 r. zawierające informację o wysokości kwoty podlegającej zajęciu. Wyjaśnił, iż organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie o zajęciu w trzech egzemplarzach, a następnie przesłał egzemplarz do organu rentowego, do zobowiązanego, natomiast kolejny pozostawił w aktach sprawy. Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono na adres strony w dniu 20.12.2018 r., zaś organowi rentowemu w dniu 29.11.2018 r. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia dochodzonego obowiązku mającego odzwierciedlenie w zarzutach określonych w art. 33 § 1 ustawy egzekucyjnej, wskazał, że skarżący wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podkreślił, że postępowanie zarzutowe jest w toku. Skarżący nie może w ramach skargi na czynności egzekucyjne oczekiwać rozpoznania zarzutów, które mogą stanowić przedmiot odrębnych postępowań administracyjnych uruchamianych na podstawie art. 33 § 1 ustawy egzekucyjnej. Skarżący zaskarżył tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 24 stycznia 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1301/19 ją oddalił. Sąd I instancji wskazał, organ prawidłowo dokonał zajęcia zgodnie z art. 79 § 1, 2 i 4 u.p.e.a. Organ egzekucyjny przesłał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej z dnia 27.11.2018 r. zawierające informację o wysokości kwoty podlegającej zajęciu. Ww. zawiadomienie zostało sporządzone w trzech egzemplarzach. Zawiadomienia zostały doręczone skarżącemu oraz organowi rentowemu, a ostanie pozostawiono w aktach sprawy. Podkreślił również, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował druk "Zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej", który odpowiadał wzorowi określonemu dla druków tego rodzaju w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 12.09.2018r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1804) i zawierał elementy określone w art. 67 § 2 ww. ustawy egzekucyjnej. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie może w ramach skargi na czynności egzekucyjne oczekiwać rozpoznania zarzutów, które mogą stanowić przedmiot odrębnych postępowań administracyjnych uruchamianych na podstawie art. 33 § 1 ustawy egzekucyjnej. Powyższe oznacza, że zarzut przedawnienia będzie badany ww. postępowaniu. Sąd nie stwierdził również naruszenia art. 10 k.p.a. Uzasadniając wskazał na brzmienie art. 18 u.p.e.a. zwierający zasadę jedynie pomocniczego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które należy stosować nie wprost, lecz odpowiednio. Z uwagi na specyfikę postępowania egzekucyjnego, znacznie ograniczone zastosowanie ma wynikająca z art. 10 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, gdyż całe postępowanie toczy się wyłącznie w oparciu o dokumenty urzędowe zgromadzone w postępowaniu egzekucyjnym oraz o dokumenty i inne dowody przedłożone przez zobowiązanego do wykonania ciążącego na nim obowiązku. Odnosząc się do braku upoważnienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie dla urzędnika E. K., Sąd I instancji uznał, że jest on niezasadny. Zgodnie z zakresem obowiązków, odpowiedzialności i uprawnień pracownika z dnia 7.09.2018 r., nadanym przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie – E. K. jest kierownikiem Pierwszego Działu Egzekucji Administracyjnej upoważnionym do podejmowania rozstrzygnięć. Następnie skarżący, na podstawie przepisu art. 173 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2020 (sygn. akt V SA/Wa 1301/19). Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj.: art. 54 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. oraz art. 54 § 4 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na czynność egzekucyjną pomimo istnienia przesłanek z art. 54 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Mając powyższe zarzuty na uwadze wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w trybie art. 185 § 1 p.p.s.a. względnie rozpoznanie skargi w trybie art. 188 p.p.s.a. poprzez uchylenie w całości orzeczeń organów obu instancji przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji; 2) zasądzenie na rzecz r.pr. Karola Miłkowskiego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu według norm przepisanych prawem. Pełnomocnik oświadcza, że jest płatnikiem podatku VAT a koszty zastępstwa procesowego nie zostały uiszczone w najmniejszej części. Pismami procesowymi z dnia 19 listopada 2020 r. i z dnia 18 stycznia 2021 pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Dodatkowo podniósł nowe zarzuty nie objęte skargą kasacyjną z dnia 12 listopada 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. W związku z treścią skargi kasacyjnej podkreślenia wymaga, że w świetle art. 176 p.p.s.a skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności formalizm ów wiąże się z powinnością prawidłowego skonstruowania podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Aby skarga kasacyjna mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania, ma wskazywać konkretny przepis prawa materialnego naruszonego przez sąd ze wskazaniem, na czym, zdaniem strony skarżącej, polegała niewłaściwa wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez sąd, jaka powinna być wykładnia właściwa lub jaki inny przepis powinien być zastosowany, a także na czym polegało naruszenie przepisów postępowania sądowego i jaki istotny wpływ na wynik sprawy (treść orzeczenia) mogło ono mieć (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie analizuje tejże sprawy po raz kolejny w jej całokształcie, związany jest natomiast wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, gdyż to one nadają kierunek kontroli i badania zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wymaga to zatem prawidłowego i precyzyjnego określenia podstaw kasacyjnych, wyraźnego wskazania na przepisy, których naruszenia strona upatruje w kwestionowanym orzeczeniu sądu I instancji, z uwzględnieniem konkretnych jednostek redakcyjnych (artykułu, paragrafu, ustępu itd.) przepisów prawa (por. wyroki NSA z: 29 marca 2018 r. sygn. akt I FSK 13/18, 19 września 2017 r., sygn. akt I FSK 126/16; 29 września 2017 r., sygn. akt I FSK 868/16; 19 października 2017 r., sygn. akt II GSK 1701/17; te orzeczenia oraz powoływane dalej dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno natomiast szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno wskazywać na trafność sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, a zatem nawiązywać do przepisów prawa, których naruszenie strona skarżąca zarzuca Sądowi I instancji. Powinno także zawierać argumentację na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu lub uzasadnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 2005 r., sygn. akt I FSK 155/05, także por. J. Drachal, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera, Warszawa 2011). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w petitum skargi wskazano w sposób enigmatyczny zarzuty jako naruszenie art. 54 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. oraz art. 54 § 4 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na czynność egzekucyjną pomimo istnienia przesłanek z art. 54 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Taka konstrukcja zarzutów skargi kasacyjnej nie jest znana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu i nie mieści się w ramach art. 174 p.p.s.a. Ponad wszelką wątpliwość w skardze kasacyjnej jaj autor stara się zakwestionować przepisy procesowe, a konkretnie przepisy regulujące postępowanie egzekucyjne w administracji. Oznacza to, że niezależnie od powyższych uwag zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje każde im uchybienie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Zaznaczenia wymaga, że nie każde naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną, wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a., jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z wykazaniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w takim stopniu, że gdyby do nich nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny (por. wyrok NSA z 11 marca 2014r., II GSK 2103/12, wyrok NSA z 20 lutego 2014r., II GSK 1933/12, tamże). W skardze kasacyjnej w tej sprawie jej autor nawet jednego zdania nie poświecił wykazaniu, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okoliczność ta w powiązaniu z zaniechaniem wykazania przez skarżącego wpływu naruszenia przez Sąd I instancji wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania na wynik sprawy uniemożliwia merytoryczną ocenę omawianego zarzutu. W wykazaniu tej okoliczności nie może zastąpić autora skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (patrz np. wyroki NSA: z 16 listopada 2011 r., o sygn. akt II FSK 861/10; z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 22/18, tamże). Enumeratywne wyliczenie przepisów powszechnie obowiązujących, które w ocenie kasatora naruszył Sąd I instancji rozpoznając skargę, nie jest bowiem równoznaczne ze spełnieniem obowiązków stawianych wobec autora skargi kasacyjnej przez przepis art. 174 p.p.s.a., a o których była mowa wyżej. Na marginesie niniejszych rozważań nadmienić jedynie należy, że skarga w rozumieniu 54 § 1 u.p.e.a. jest środkiem prawnym subsydiarnym, bo jej zakres jest ograniczony zakresem stosowania innych środków zaskarżenia w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podstawą do uwzględnienia takiej skargi nie mogą być zatem okoliczności stanowiące podstawę do korzystania z innych środków prawnych, a w tym okoliczności przewidziane jako podstawa do korzystania ze środka prawnego w postaci zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd I instancji trafnie przyjął za organem, że przedmiotem oceny w ramach skargi na czynności egzekucyjne jest jedynie kwestia prawidłowego stosowania środka egzekucyjnego i w tej sprawie jest to zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej dokonane zawiadomieniem z dnia 27.11.2018 r. Sąd I instancji trafnie przychylił się do stanowiska organu egzekucyjnego, który zastosował ww. środek egzekucyjny zgodnie z wymogami przewidzianymi w obowiązujących przepisach prawa i podkreślił, że podjęte czynności były prowadzone zgodnie z wymogami art. 79 § 1 u.p.e.a. Zajęcia zostały wypełnione zgodnie z dyspozycją art. 79 § 1 u.p.e.a. oraz przesłane do organu właściwego do wypłaty zobowiązanemu świadczeń. Organ egzekucyjny dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 79 § 1-4 u.p.e.a. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zawiadomienie zawiera wszystkie niezbędne elementy, określone w art. 67 § 2 pkt 1-8 u.p.e.a. oraz § 2a pkt 1-2 tej ustawy. Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że kwestie podnoszone przez skarżącego w pismach procesowych z dnia 19 listopada 2020 r. i 18 stycznia 2021, w zakresie, w jakim nie stanowiły one uzupełnienia uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze kasacyjnej, nie mogły podlegać ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie. W sprawie niniejszej bezspornym jest, że pełnomocnik skarżącego został powiadommy o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu w dniu 13 października 2020 r., zatem termin do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 12 listopada 2020 r. Każde z pism z dnia 19 listopada 2020 r. i 18 stycznia 2021 r. zatytułowanych "skarga kasacyjna" zostały wniesione po terminie. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 i 3 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania autor skargi kasacyjnej we wskazanych pismach procesowych złożonych po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, przedstawił nowe podstawy skargi kasacyjnej, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest niedopuszczalne w świetle brzmienia art. 177 § 1 i 3 p.p.s.a., w związku z czym odnoszące się do nich twierdzenia pozostawały poza zakresem merytorycznej kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co również jest istotne, żadne z tych pism nie spełnia wymogów, o których była wyżej mowa, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, stosownie do art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy przed tym Sądem, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną udzieloną z urzędu należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.