II GZ 50/25

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców na zarządzenie Przewodniczącego VI Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 1066/24 w zakresie wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w sprawie skargi P. C. Sp. z o.o. w B. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 21 lutego 2024 r., nr 1401-IOC.48.38.2022.12 w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych przepisami ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zarządzeniem z dnia 19 grudnia 2024 r. Przewodnicząca VI Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na podstawie art. 234 § 2 ustawy z. dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1090, dalej: rozporządzenie w sprawie opłat), wezwała Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za odpis wydanego w dniu 22 listopada 2024 r. wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie ze skargi P. C. Sp. z o.o. z siedzibą w B. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 21 lutego 2024 r., w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych przepisami ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, zażaleniem zaskarżył powołane zarządzenie w całości zarzucając mu naruszenie: 1) art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że Rzecznik MŚP nie mieści się w katalogu podmiotów, które nie mają obowiązku uiszczenia kosztów, skutkiem czego Przewodniczący VI Wydziału WSA w Warszawie błędnie wezwał Rzecznika MŚP do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym i doręczanym na wniosek, pomimo że Rzecznik MŚP jest zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych; 2) § 2 rozporządzenia w sprawie opłat poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wezwanie Rzecznika MŚP do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, podczas gdy Rzecznik MŚP, podobnie jak prokurator. Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka, ze względu na pełnioną funkcję w demokratycznym państwie prawnym związanym z ochroną praworządności zwolniony jest z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, a tym samym wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej należy uznać za nietrafne. Podnosząc te zarzuty Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, że analogiczne zagadnienie prawne było już przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniach NSA z: 22 lutego 2024 r., sygn. akt II GZ 28/24; 29 lutego 2024 r., sygn. akt II GZ 39/24, 7 marca 2024 r., II GZ 51/24; z 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GZ 114//24, 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GZ 149/24 (powołane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA w składzie orzekający w tej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w przywołanych orzeczeniach. Zgodnie z przepisem art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Regulacja zawarta w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określa zakres podmiotowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i stanowi, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka. Biorąc pod uwagę, że jest to przepis szczególny, jako właściwą dla jego interpretacji należy wskazać wykładnię zawężającą. Dla uznania zwolnienia danego podmiotu od kosztów postępowania dany przepis szczególny musi wprost ten podmiot wskazywać. Dotyczy to również przepisów ustaw szczególnych. Za taki przepis nie może zostać uznany art. 9 ust. 1 pkt 8 z dnia 6 marca 2018 r. o Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorców (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1668, dalej: u.r.m.ś.p.), na który wskazywał Rzecznik. Zgodnie z nim, w zakresie ochrony praw przedsiębiorców Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców może zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi i skargi kasacyjne do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących prokuratorowi. Z przepisu tego nie wynika jednak zwolnienie Rzecznika od ponoszenia kosztów sądowych. Określone w art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.ś.p. uprawnienia Rzecznika, nie stanową więc wystarczającej podstawy do uznania, że Rzecznik jest objęty zakresem art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy podkreślić, że analogicznie jak w art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.ś.p. zostały uregulowane w art. 8 § 1 i § 2 p.p.s.a. uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Prawa Dziecka, uczestniczących w postępowaniu na prawach strony. Jednak mimo to, te podmioty zostały wymienione wprost w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako zwolnione od kosztów sądowych z mocy ustawy. Takiego uregulowania w stosunku do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców natomiast brak. Wskazać także należy, że postanowieniem z 2 grudnia 2024 r., sygn. akt II GPS 1/24, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów odmówił podjęcia uchwały abstrakcyjnej, w przedmiocie wniosku Rzecznika w celu wyjaśnienie: "Czy w świetle art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, który wniósł skargę w trybie art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku w związku z art. 8 § 3 p.p.s.a. może zostać obciążony kosztami postępowania sądowoadministracyjnego wywołanego tą skargą?". W uzasadnieniu postanowienia NSA ocenił, że rozbieżności w orzecznictwie dotyczące ponoszenia kosztów postępowania przez Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców nie są trwałe, utrzymujące się i aktualne oraz stwierdził, że linia orzecznicza, zgodnie z którą Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców nie należy do kręgu podmiotów zwolnionych z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wyraźnie dominuje w orzecznictwie, a przy tym wyraża aktualne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej kwestii. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z 197 § 2 i art. 198 oraz art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.