II OZ 382/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. P. reprezentowanego przez kuratora J. K. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 19 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Op 101/24 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi M. P. reprezentowanego przez kuratora J. K. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 16 października 2023 r. nr SO.III.626.29.2023.KŻ w przedmiocie unieważnienia paszportu postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie. UZASADNIENIE Postanowieniem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt III RNs 454/23 ustanowiono adwokat J. K. kuratorem dla nieobecnego w miejscu pobytu M. P. celem reprezentowania nieobecnego w prowadzonym przez Wojewodę Opolskiego postępowaniu administracyjnym o unieważnienie paszportu. Wojewoda Opolski decyzją z 16 października 2023 r. nr SO.III.626.29.2023.KŻ unieważnił paszport wydany na rzecz M. P. Powyższą decyzję doręczono adwokat J. K. jako ustanowionemu kuratorowi dla nieobecnego M. P. Działając w imieniu M. P. kurator wniosła następnie skargę na ww. decyzję Wojewody Opolskiego z 16 października 2023 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 19 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Op 101/24 wezwano stronę skarżącą: M. P. reprezentowanego przez kuratora adwokat J. K. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi – w kwocie 300 zł, stosownie do § 2 ust. 3 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 535). W odpowiedzi na powyższe kurator pismem z 26 lutego 2024 r. wniosła zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału w przedmiocie wpisu sądowego. W piśmie tym podniosła, że działając w niniejszym postępowaniu jako kurator dla nieobecnego w miejscu pobytu M. P. jest ona zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych na mocy "art. 239 pkt 3 p.p.s.a.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 230 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) od skargi pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Stosownie do treści art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Stosownie zaś do § 2 ust. 3 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535) w sprawach skarg, nieobjętych wpisem stosunkowym, z zakresu cudzoziemców, paszportów i wiz wpis stały wynosi 300 zł. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Opolskiego z 16 października 2023 r. nr SO.III.626.29.2023.KŻ, którą, na podstawie 70 ust. 2 pkt 11 lit. b i art. 72 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1302), unieważniono paszport wydany na rzecz M. P. Sprawa, w której wniesiono skargę, jest niewątpliwie sprawą z zakresu paszportów, od której wpis sądowy od skargi należny jest w wysokości 300 zł, stosownie do § 2 ust. 3 pkt 8 powołanego rozporządzenia. W niniejszej sprawie zasadniczą kwestią mającą wpływ na ocenę prawidłowości zaskarżonego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi jest jednak to, kto wniósł tę skargę. Zgodnie z generalną zasadą odpłatności wymiaru sprawiedliwości strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Od tej zasady ustawodawca wprowadził wyjątki dwojakiego rodzaju. Pierwszym wyjątkiem, mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, jest ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych o charakterze podmiotowo-przedmiotowym, określone w art. 239 p.p.s.a. W art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wśród podmiotów objętych ustawowym zwolnieniem z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, bez względu na przedmiot sprawy, wymieniono kuratora strony wyznaczonego przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Skoro adwokat J. K. złożyła skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z 16 października 2023 r. jako ustanowiony postanowieniem sądu opiekuńczego kurator dla nieobecnego w miejscu pobytu M. P., to w tej sprawie jest ona zwolniona od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie powinien budzić wątpliwości status adwokat J. K. jako kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu M. P. i wynikające z tego statusu ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz umocowanie do reprezentacji skarżącego w toku niniejszego postępowania sądowego. Postanowienie Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt III RNs 454/23 zapadło na wniosek Wojewody Opolskiego złożony w trybie art. 34 § 1 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej: k.p.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego określenie przez sąd opiekuńczy celu ustanowienia kuratora do reprezentowania M. P. w postępowaniu administracyjnym o unieważnienie paszportu rozciąga się również na prawo poddania przez kuratora dla osoby nieobecnej, jako jej przedstawiciela, sądowej weryfikacji zapadłych w sprawie decyzji. W doktrynie podkreśla się bowiem (tak: B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 78; T. M. Niemiec, Właściwość sądu w postępowaniu o ustanowienie przedstawiciela (kuratora), PPP 2013, nr 6, s. 31-43), że kurator z art. 34 § 1 k.p.a. ustanawiany jest dla potrzeb toczącego się postępowania administracyjnego, które może zakończyć się na etapie postępowania przed organem administracyjnym (decyzja ostateczna) lub też szeroko rozumianego postępowania administracyjnego znajdującego finał w sądzie administracyjnym (prawomocny wyrok). Takie ujęcie służy realizacji określonego w art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego celu ustanowienia kuratora, jakim jest ochrona praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich praw. Nie można wszak uznać, iż ochrona tych praw zamykać się będzie jedynie w postępowaniu administracyjnym, bez prawa poddania kontroli zapadłych w nim rozstrzygnięć przez sąd administracyjny, co naruszałoby wprost gwarantowane konstytucyjnie (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) prawo do sądu osobie nieobecnej (por. postanowienie NSA z 11.03.2015 r., I GZ 89/15; CBOSA). Z przyczyn wyżej wskazanych zaskarżone zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 19 lutego 2024 r. o wezwaniu kuratora do uiszczenia wpisu sądowego od skargi podlega uchyleniu jako sprzeczne z prawem, naruszające przepis art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.