I SAB/Wa 250/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (zawiadomienie nr [...]) oddala skargę. UZASADNIENIE Pismem z 27 września 2023 r. A. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w 21 postępowaniach w sprawie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, w tym postępowania dotyczącego zwrotu zasiłku celowego w wysokości 50 zł na zakup żywności przyznanego decyzją Prezydenta z 3 sierpnia 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102.006376.2016. W uzasadnieniu skargi wskazała, że w dniu 12 sierpnia 2023 r. otrzymała pismo Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy z 7 sierpnia 2023 r., z którego dowiedziała się o toczących się postępowaniach wszczętych zawiadomieniami z 25 maja 2023 r. i 5 czerwca 2023 r., oraz, że istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Podkreśliła, że nie zawierało ono informacji jakich postępowań dotyczą (jedynie że sprawy toczą się od maja i czerwca 2023 r.) oraz dokładnie czego dotyczy konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Wskazała, że podano w nim tylko termin załatwienia spraw do 31 października 2023 r. Stwierdziła, że w sierpniu 2023 r. złożyła ponaglenie, które zostało uwzględnione. Podkreślając, że do tej pory nie otrzymała informacji w sprawie, ani żadnego innego rozstrzygnięcia, w tym wskazania okoliczności wymienionych w art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775) dalej: "k.p.a.", uzasadniających ten stan rzeczy. Podniosła jednocześnie, że nie wydano decyzji i nie podjęto żadnych czynności, oraz że nie otrzymała żadnego innego właściwego dla procedury administracyjnej rozstrzygnięcia. Jak również, że nie była poinformowana o realnych przyczynach zwłoki. W tym stanie rzeczy wnosiła o zobowiązanie organu do zakończenia postępowań; stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania wedle norm przepisanych; wymierzenie organowi grzywny, a także przyznanie od organu na jej rzecz sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634). W odpowiedzi na skargę Prezydent m.st. Warszawy wniósł o jej oddalenie. W obszernym uzasadnieniu przedstawił ogólny zarys całego stanu faktycznego i wszystkich spraw skarżącej prowadzonych przez organ. Wskazał, że postępowania wszczęte zawiadomieniami z 25 maja 2023 r. i 5 czerwca 2023 r. dotyczą 21 decyzji przyznających pomoc materialną w okresie od lutego 2016 r. do grudnia 2016 r., w tym przedmiotowej decyzji z 3 sierpnia 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102.006376.2016. Na skutek wznowionych 19 lutego 2021 r. postępowań w powyższych sprawach, zgodnie z art. 146 § 1 k.p.a. organ wydał 11 decyzji, utrzymanych w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, stwierdzających wydanie decyzji ostatecznych z naruszeniem prawa bowiem uchylenie decyzji ostatecznej z przyczyny wymienionej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie mogło nastąpić, gdyż od jej doręczenia minęło pięć lat. Ponadto Prezydent wydał 10 decyzji uchylających decyzje (w tym przedmiotową decyzję z 3 sierpnia 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102.006376.2016.) przyznające pomoc w okresie od lipca 2016 r. do grudnia 2016 r. i odmawiających przyznania wnioskowanej pomocy. Na skutek odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło te decyzje i stwierdziło, że pierwotne decyzje (w tym przedmiotowa) zostały wydane z naruszeniem prawa (wg art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji ostatecznej z przyczyny wymienionej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie mogło nastąpić, ponieważ od doręczenia decyzji minęło pięć lat). Prezydent podał, że wszystkie 21 decyzji Kolegium zostało zaskarżonych do tutejszego Sądu. W związku z otrzymanymi (w okresie od grudnia 2022 r. do maja 2023 r.) prawomocnymi wyrokami Sądu, oddalającymi skargę A. B., organ wszczął postępowania w sprawie uznania wypłaconych w okresie od lutego 2016 r. do grudnia 2016 r. świadczeń w formie zasiłków okresowych i celowych za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi. Wskazał, że 26 maja 2023 r. (dot. 19 decyzji) oraz 5 czerwca 2023 r. (dot. 2 decyzji, w tym przedmiotowej), na podstawie art. 61 § 4 k.p.a., zostały wysłane do skarżącej zawiadomienia o wszczęciu postępowań. Jednocześnie, w celu zbadania jej aktualnej sytuacji została ona wezwana do ustalenia terminu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przesyłki zawierające ww. zawiadomienia wróciły jako przesyłki nieodebrane i zgodnie z art. 44 § 1 i 4 k.p.a. uznane za doręczone odpowiednio z dniem 19 czerwca 2023 r. i 25 czerwca 2023 r. Jednocześnie podkreślił, że A. B. nie zgłosiła się w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W związku z tym, tj. w celu ustalenia jej bieżącej sytuacji rodziny, oraz czy w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901), organ przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające z urzędu. Wskazał, że pismem z 2 sierpnia 2023 r. skarżąca została poinformowana o postępowaniu wyjaśniającym oraz, że został wyznaczony nowy termin załatwienia sprawy - do 31 października 2023 r. Podał, że w toku gromadzenia materiału dowodowego, w celu ustalenia obecnej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącej wystąpił z wnioskami o udostępnienie danych do następujących instytucji: Referatu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy; Urząd Dzielnicy Praga-Południe m. st. Warszawy Wydział Zasobów Lokalowych; Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; Urzędu Pracy m.st. Warszawy; Komendy Rejonowej Policji Warszawa; Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej [...]; Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie, Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności; Urzędu Skarbowego Warszawa-Praga. Wskazał, że w okresie od 7 sierpnia do 20 września 2023 r. otrzymał odpowiedzi na wnioski z ww. instytucji. Jak również, że w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia bieżącej sytuacji skarżącej, tj. m.in. miejsca zamieszkania, aktualnego składu rodziny i aktualnych dochodów - pracownik socjalny podjął ponowną próbę nawiązania kontaktu osobistego i telefonicznego ze skarżącą w dniach 4 i 7 września 2023 r. udając się w środowisko, zarówno do lokalu przy ul. [...] jak i [...] w Warszawie. Jednakże w lokalach nikogo nie zastano. Podkreślił, że skarżąca do dziś nie nawiązała kontaktu z Ośrodkiem. Zwracał przy tym uwagę, że wydał łącznie 66 decyzji w sprawie decyzji przyznających skarżącej pomoc materialną w okresie od 2016 r. do stycznia 2021 r. Podając, że część tych postępowań nadal jest w toku, bowiem oczekuje na kolejne prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podkreślił, że powyższe potęguje skomplikowany charakter wszystkich spraw skarżącej, na który znacząco wpływa także brak jakiegokolwiek jej udziału w postępowaniu, poza zaskarżaniem kolejnych rozstrzygnięć, a w szczególności brak reakcji na wysyłane wezwania do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub prób wejścia w środowisko celem przeprowadzenia wywiadu. W niniejszej sprawie decyzję kończąca postępowanie Prezydent wydał w dniu 30 października 2023 r. (decyzja nr OPS.RŚ.5102.18269.2023). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Przedmiotem jej jest bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozstrzygnięcia wszczętego z urzędu postępowania w sprawie zwrotu zasiłku celowego wypłaconego w sierpniu 2016 r. w kwocie 50 zł (na podstawie decyzji z 3 sierpnia 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102.006376.2016), o czym A. B. została poinformowana zawiadomieniem z 5 czerwca 2023 r. nr OPS.F1.PŚRI.5102.105.2023.KP. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność zachodzi gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Ten ostatni przepis obliguje z kolei organ do zawiadamiania strony, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, z podaniem przyczyny zwłoki, wskazania nowego terminu załatwienia sprawy oraz pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia. Skoro zatem w świetle przywołanych unormowań stan bezczynności uwarunkowany jest upływem ww. terminów, to w sytuacji gdy jeszcze to nie nastąpiło, bądź w ich okresie podjęty został akt przerywający ich bieg, o bezczynności organu mowy być nie może. Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia sprawy (art. 12 § 1 k.p.a.). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Respektowanie zasady szybkości postępowania nie zwalnia jednak organu od obowiązku dążenia do ustalenia w sprawie miarodajnych z punktu widzenia stosowanych norm prawa materialnego elementów stanu faktycznego zgodnie z obiektywnie istniejącą rzeczywistością. Stąd terminy w jakich sprawa ma być załatwiona mogą ulegać przedłużeniu na zasadach określonych w art. 36 § 1 k.p.a. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do zarzucenia Prezydentowi m.st. Warszawy bezczynności w załatwieniu sprawy zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, wszczętej zawiadomieniem z 5 czerwca 2023 r. nr OPS.F1.PŚRI.5102.105.2023.KP. Zauważyć należy, że z uwagi na okoliczność, że przesyłka zawierająca ww. zawiadomienie została zwrócona do organu jako niepodjęta w terminie, organ słusznie, zgodnie z art. 44 § 1 i 4 k.p.a., uznał ją za doręczoną z dniem 25 czerwca 2023 r. Skarżąca w wyznaczonym terminie nie zgłosiła się w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W związku z powyższym w celu ustalenia obecnej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącej organ przeprowadza postępowanie wyjaśniające z urzędu. W tym celu podejmuje działania ukierunkowane na pozyskanie materiałów dowodowych, mających istotne znaczenie w sprawie, o czym świadczą sformułowane w tym przedmiocie wystąpienia do: Referatu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy; Urząd Dzielnicy Praga-Południe m. st. Warszawy Wydział Zasobów Lokalowych; Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; Urzędu Pracy m.st. Warszawy; Komendy Rejonowej Policji Warszawa; Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej [...]; Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie, Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności; Urzędu Skarbowego Warszawa-Praga (vide: pisma z 7 sierpnia 2023 r. – karty od 149 do 156 akt administracyjnych). Podejmowanie czynności procesowych ukierunkowanych na wyjaśnienie kluczowych elementów stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej w momencie rozstrzygania sprawy o zwrot nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej (co było zasadniczym czynnikiem determinującymi tempo rozpoznawania przedmiotowej sprawy), nie może być kwalifikowane jako działanie pozorne, czy determinowane chęcią nieuzasadnionego odsunięcia w czasie zakończenia postępowania. Również w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia bieżącej sytuacji A. B., tj. m.in. miejsca zamieszkania, aktualnego składu rodziny i aktualnych dochodów - pracownik socjalny podejmuje ponowną nieudaną próbę nawiązania z nią kontaktu osobistego i telefonicznego w dniach 4 i 7 września 2023 r. udając się w środowisko, zarówno do lokalu przy ul. [...] jak i [...] w Warszawie. Ponadto wypełniając obowiązek wynikający z art. 36 k.p.a. organ zawiadamia skarżącą, że z uwagi na konieczność przeprowadzania postępowania wyjaśniającego sprawa nie może zostać zakończona w terminie określonym w art. 35 k.p.a. i wyznacza nowy termin załatwienia sprawy do 31 października 2023 r. (vide: pismo z 2 sierpnia 2022 r.). Z akt sprawy wynika jednocześnie, że Prezydent, jeszcze przed zakończeniem ww. dodatkowego terminu zakończył postępowanie wydając 30 października 2023 r. decyzję nr OPS.RŚ.5102.18269.2023. Oznacza to, że rozpoznał sprawę w terminie, określonym procedurą administracyjną, a tym samym nie można mu zarzucić bezczynności w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Sam zaś okres rozpatrywania sprawy (4 miesiące), nie pozwala także na uznanie, że w sprawie doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. Co przy tym istotne o przyczynach zwłoki i dodatkowym terminie jej załatwienia, wbrew temu co twierdzi skarżąca, była ona przez organ informowana (vide: pismo 2 sierpnia 2023 r.). Oceniając sprawność postępowania prowadzonego w sprawie, Sąd nie mógł również abstrahować od sygnalizowanej w odpowiedzi na skargę, okoliczności szczególnego skomplikowania sprawy (szczegółowo opisanej przez organ), braku współpracy ze strony skarżącej, a w szczególności braku reakcji na wysyłane wezwania do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub prób wejścia w środowisko celem przeprowadzenia wywiadu, jej aktywności tylko w przedmiocie zaskarżania kolejnych rozstrzygnięć. Jak również równoległego prowadzenia przez Prezydenta kilkudziesięciu postępowań dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przyznanych skarżącej na przestrzeni kilku lat - począwszy od 2016 r. Konieczność zindywidualizowanego podejścia do każdej z nich bez wątpienie bowiem musiała oddziaływać na tempo ich załatwiania. Uwzględniając zatem te wszystkie uwarunkowania nie sposób uznać, że postępowanie w sprawie było prowadzone ponad niezbędny do jej załatwienia okres. To zaś czyni skargę niezasadną. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 powołanej ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.