II GSK 3381/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2021 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 2131/16 w sprawie ze skargi M. R. i S. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o unieważnienie patentu na wynalazek 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od R. T. na rzecz M. R. i M. K. solidarnie 600 zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2131/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. R. i S. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o unieważnienie patentu na wynalazek, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r., a także zasądził koszty postępowania na rzecz skarżących. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu [...] kwietnia 2014r. do Urzędu Patentowego RP wpłynął wniosek M. R. oraz S. K. (zwanych dalej "wnioskodawcami", "skarżącymi" o unieważnienie patentu na wynalazek pt. "Sposób wytwarzania granulowanego nawozu wapniowo-magnezowego" o numerze [...] udzielonego na rzecz R. T. (zwany dalej "uczestnikiem postępowania", "uprawnionym"). Wnioskodawcy podnieśli, że sporny patent został udzielony z naruszeniem art. 24 i 33 ustawy Prawo własności przemysłowej. Wskazali na podobieństwo spornego patentu do patentu [...]. Stwierdzili również, że opis spornego patentu jest niewystarczający oraz na to, że proces granulacji nawozów jest znany od dziesiątków lat. Podsumowując podnieśli, że na podstawie informacji zawartych w materiałach znawca jest w stanie, bez twórczego wkładu, opracować sposób przedstawiony w opisie spornego patentu. Wskazali także, że rozwiązanie zawarte w opisie spornego patentu nie spełnia wymogów ustawowych, ponieważ nie zostało opisane w sposób pozwalający na jego realizację i wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki dla znawcy. W odpowiedzi uprawniony wniósł o oddalenie wniosku. Podniósł, że wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego w złożeniu wniosku o unieważnienie spornego patentu. Ponadto wskazał, że postawione w sprawie zarzuty udzielenia patentu na sporny wynalazek są bezpodstawne. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015r. Urząd Patentowy RP umorzył przedmiotowe postępowanie uznając, że wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego w domaganiu się unieważnienia patentu na sporny wynalazek. Następnie wnioskodawcy złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podnieśli, że posiadali interes prawny w złożonym wniosku. Podtrzymali swoje stanowiska co do tego, że zaatakowanie podmiotu zależnego (licencjobiorcy M. O.) jest faktycznym atakiem na wnioskodawców, ponieważ uprawnienie M. O. nie jest samoistne, lecz jest pochodną uprawnień wnioskodawców. Uprawniony w odpowiedzi na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podtrzymał swoje stanowisko co do braku interesu prawnego po stronie wnioskodawców i wniósł o oddalenie przedmiotowego wniosku. Podkreślił, że pozew przeciwko M. O. nie został skierowany przeciwko wnioskodawcom. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Urząd Patentowy RP decyzją z dnia 17 maja 2016 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 3 k.p.a. oraz w związku z art. 256 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm., dalej p.w.p.) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 18 czerwca 2015 r. Organ wskazał na brzmienie art. 105 § 1 k.p.a. i na podstawie tego przepisu organ umorzył postępowanie w sprawie uznając, że wnioskodawca nie posiadał interesu prawnego w złożeniu wniosku o unieważnienie spornego patentu. Organ uznał, ze skarżący istnienie interesu prawnego oparli na tym, że M. O., która produkuje nawóz na licencji udzielonej przez nich (do patentu [...]), została pozwana do sądu przez uczestnika niniejszego postępowania. Organ podkreślił, że M. O. nie jest stroną postępowania o unieważnienie patentu, zaś w toku postępowania nie wykazano, aby produkowała ona nawóz wg metody opisanej w patencie [...]. Ponadto z opinii Instytutu Nawozów Sztucznych przeprowadzonej na potrzeby Sądu Okręgowego w S. I Wydział Cywilny (sygn. akt [...]) wynika jednoznacznie, że produkuje ona nawóz inną metodą niż w patencie wnioskodawców [...]. Wnioskodawcy również wskazali na okoliczność, że są uprawnieni do patentu [...] pt. "Sposób wytwarzania granulowanego nawozu wieloskładnikowego, zwłaszcza magnezowego". Urząd wskazał, że patent sporny [...] i przeciwstawiony [...] nie stanowią podobnych rozwiązań. Wynika to wprost z zastrzeżeń patentowych oraz z opinii uzupełniającej wydanej przez Instytut Nowych Syntez Chemicznych wydanej na zlecenie Sądu Okręgowego w S. I Wydział Cywilny (sygn. akt [...]). W ww. opinii wskazano, że opis spornego patentu nie zawiera metody. Urząd wskazał, że produkcja nawozów opisana w spornym patencie nie wiadomo w jakich zachodzi warunkach i dotyczy innego związku. Patent ten bowiem dotyczy wapnia z zawartością magnezu, do którego dodany zostaje gips, podczas gdy w patencie [...] procesowi poddany zostaje węglan wapnia i dolomit, do których dodane zostają składniki pokarmowe i mikroelementy. Są to zupełnie inne związki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem skargę uwzględnił uznając ją za zasadną. W jego ocenie zaskarżona decyzja zapadła bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla podjętego rozstrzygnięcia, zatem z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, wynikających w szczególności z przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Według Sądu, powyższe uchybienia proceduralne polegały przede wszystkim na tym, że organy, rozstrzygając w niniejszej sprawie, nie wyjaśniły w sposób dostatecznie jasny, czy skarżący składając wniosek o unieważnienie patentu na wynalazek mieli interes prawny w sprawie. W ocenie Sądu, uzasadniony jest zarzut skarżących, że organ dokonał błędnej interpretacji przepisu art. 28 k.p.a. Wskazał, że nteres prawny powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. Interesu nie należy wywodzić z wewnętrznego przekonania podmiotu, który się na niego powołuje, lecz z przepisów prawa. W sprawie niniejszej skarżący wykazywali swój interes prawny w oparciu o posiadane prawo z patentu [...], które zostało po części scedowane na licencjonobiorcę M. O. Kluczowy w sprawie jest zawisły przed Sądem Okręgowym w S. I Wydział Cywilny (sygn. akt [...]) spór pomiędzy R. T. (powodem), a M. O. (pozwaną) o nakazanie zaniechania przez pozwaną prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą PH M., naruszenia patentu nr [...] na wynalazek pt. "sposób wytwarzania granulowanego nawozu wapniowo – magnezowego". Powołując się na poglądy doktryny WSA stwierdził, że interes prawny w żądaniu unieważnienia patentu ma również "realny" konkurent uprawnionego z patentu. Realny konkurent to taki, którego zamiar wytwarzania przedmiotów lub stosowania technologii opisanej w dokumencie patentowym wiąże się ściśle z zakresem prowadzonej przez niego działalności zarobkowej czy zawodowej, konkurent, którego zamiar stosowania rozwiązania objętego patentem jest wiarygodny, albowiem wynika z obiektywnej oceny okoliczności faktycznych danej sprawy. Zatem konkurent uprawnionego z patentu, zainteresowany przemysłowym stosowaniem wynalazku o którym sądzi, że nie powinien zostać opatentowany z uwagi na to, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego uzyskania, posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. uprawniający go do wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia patentu. W ocenie Sądu skarżący w toku postepowania wykazali i przedstawili dowody wskazujące na istnienie po ich stronie bezpośredniego, konkretnego i realnego interesu prawnego. Istnienie interesu prawnego po stronie wnioskodawców w żadnym razie nie przesądza ostatecznego wyniku postępowania w sprawie unieważnienia patentu. Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona oceny zasadności złożonego wniosku o unieważnienie patentu na wynalazek tj. zbada, czy udzielenie praw wyłącznych w postaci patentu nastąpiło z naruszeniem warunków ustawowych, co stanowiłoby podstawę do unieważnienia patentu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył R. T. Zaskarżył wyrok w całości, zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegajmy na: 1. naruszeniu art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne uznanie przez Sąd I Instancji, jakoby organ nie wyjaśnił w sposób dostatecznie jasny, czy wnioskodawcy/uczestnicy postępowania o unieważnienie patentu na wynalazek skarżącego o nr [...] pt. "Sposób wytwarzania granulowanego nawozu wapniowo-magnezowego" mieli interes prawny w sprawie, a tym samym dokonanie przez Sąd I instancji pominięcia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, oraz błędną, nielogiczną, niezgodną z zasadami doświadczenia życiowego interpretację zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do nieuzasadnionego uznania, iż uczestnicy/wnioskodawcy o unieważnienie patentu posiadali interes prawny do wystąpienia z takim wnioskiem, 2. tym samym powyższe uchybienie doprowadziło do błędnego zastosowania art. 89 ust 1 p.w.p., w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, iż wnioskodawcy posiadali interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie patentu, pomimo braku bezpośredniego, konkretnego, realnego i znajdującego potwierdzenie w okolicznościach faktycznych interesu prawnego do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku z dnia 28 kwietnia 2017 r. w całości, na podstawie art. 188 p.p.s.a., o zmianę przedmiotowego wyroku i oddalenie skargi wniesionej przez uczestników/wnioskodawców o unieważnienie patentu, a także o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty są nieusprawiedliwione i nietrafne, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje. Skarżący zarzucił w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jedynie naruszenie przepisów postępowania, którego jego zdaniem mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przy czym zarzucił w zasadzie naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 28 k.p.a., a poza nimi jedynie art. 89 ust. 1 p.w.p. Należy na wstępie rozważań odnoszących się do powyższych zarzutów zauważyć, że podstawą zaskarżonego wyroku uchylającego kwestionowaną decyzję było stanowisko organu o braku interesu prawnego po stronie wnioskodawcy i umorzenie postępowania z tego właśnie powodu. Niewątpliwie pierwotne znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy miało ustalenie, czy wnioskodawca ma interes prawny w żądaniu unieważnienia przedmiotowego postępowania. Organ, umarzając postępowanie z powodu braku interesu prawnego, podjął ustalenie wbrew stanowi faktycznemu, który w zasadzie jest niewątpliwy. Sąd I instancji stwierdzając naruszenie przepisów postępowania przez organ w zakresie ustalenia interesu prawnego wskazał na fakt sporu sądowego między skarżącym kasacyjnie uprawnionym z przedmiotowego patentu a licencjobiorcę wnioskodawców w zakresie przysługującego mu wówczas konkurencyjnego patentu z przedmiotowym patentem skarżącego kasacyjnie, i w oparciu o niezakwestionowane ustalenia w tym przedmiocie wyprowadził interes prawny wnioskodawców. Zatem nie można przyjąć, że Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania, stosowane przez organ w celu ustalenia stanu faktycznego w zakresie przesłanki interesu prawnego z art. 89 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 28 k.p.a., skoro stwierdził, że przyczyną uchylenia decyzji Urzędu Patentowego o umorzeniu postępowania było naruszenie, ale to przez organ wskazanych przepisów postępowania administracyjnego, co doprowadziło do ustalenia przez organ braku interesu prawnego po stronie wnioskodawców w tej sprawie. Podstawowe fakty, na które powołał się Sąd I instancji, a które zostały zignorowane przez organ, a mianowicie relacje konkurencyjne między wnioskodawcami i uprawnionym z konkurencyjnego patentu a uprawnionym z przedmiotowego patentu przejawiająca się sporem sądowym z pozwu skarżącego przeciwko licencjobiorcy wnioskodawców nie mogą być zakwestionowane przez skarżącego kasacyjnie. Nie podlega również podważeniu pogląd wyrażony przez Sąd I instancji, a potwierdzający linię orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, znajdującą również oparcie w doktrynie, że wystarczającą przesłanką interesu prawnego z art. 89 ust. 1 p.w.p. jest stwierdzenie konkurencyjności w swobodzie działalności gospodarczej między wnioskującym podmiocie gospodarczym o stwierdzenie nieważności patentu a uprawnionym z tego patentu, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni interesu prawnego w naruszeniu art. 89 ust. 1 p.w.p, i przyjął stan faktyczny w zakresie konkurencji spierających się podmiotów gospodarczych posiadających podobne patenty na tożsamą produkcję nawozów sztucznych w postaci granulatu wapniowo-magnezowego. Wbrew zarzutom skarżącego kasacyjnie zebrany w sprawie materiał dowodowy upoważniał Sąd I instancji do uznania, że wnioskodawcy mieli interes prawny w tej sprawie, aby wszcząć postępowanie przed Urzędem Patentowym o stwierdzenie nieważności patentów skarżącego. Zarówno w czasie składania tego wniosku jak i wydawania decyzji przez organ, wnioskodawcy byli uprawnieni z patentu konkurencyjnego, przeciwko któremu występował z roszczeniami cywilnoprawnymi w postępowaniu apelacyjnym skarżący. Reasumując, prawidłowe było stwierdzenie przez Sąd I instancji, że uznanie przez organ niewykazania w sposób wystarczający interesu prawnego wnioskodawców w tej sprawie było błędne i naruszało przepis art. 28 k.p.a. i art. 89 ust. 1 p.w.p. Należy podkreślić, że argumentacja Sądu I instancji w tym zakresie była bardzo szeroka i przekonywująca, a przede wszystkim poparta została zarówno ustaleniami faktycznymi jak również wnikliwą analizą prawną pojęcia interesu prawnego, wynikającą z orzecznictwa i doktryny, odnośnie rozumienie interesu prawne z art. 89 ust. 1 p.w.p. Argumentacja Sądu I instancji jest logiczna i spójna z przyjętym na podstawie zebranego w sprawie materiałem dowodowym i sprowadza się do wykazania istnienia zarówno w czasie składania wniosku o unieważnienie prawa ochronnego z patentu jak i późniejszym czasie podejmowania decyzji interesu prawnego z art. 89 ust. 1 p.w.p. po stronie wnioskodawców, a następnie skarżących w tej sprawie. Natomiast dopiero po przesądzeniu istnienia interesu prawnego organ powinien zająć się badaniem przesłanek i zarzutów w zakresie unieważnienia prawa ochronnego z przedmiotowego patentu. Późniejsze wyjaśnienie, czy fakt unieważnienia patentu konkurencyjnego przysługującego wnioskodawcom nie może mieć wpływu na stwierdzenie istnienia interesu prawnego w złożeniu wniosku o unieważnienie przedmiotowego patentu skarżącego kasacyjnie R. T., bowiem wnioskodawcy nadal pozostają konkurentami uprawnionego ze spornego patentu. Należy stwierdzić stanowczo, że wnioskodawcy posiadali interes prawny do występowania z wnioskami o unieważnienie patentu, a ten interes był bezpośredni, konkretny, realny, a co najważniejsze, znajdował potwierdzenie w okolicznościach faktycznych ustalonych w tej sprawie. Skoro okazało się, że zarzuty skargi kasacyjnej są nieuzasadnione, a stanowią jedynie niedozwoloną polemikę z przedłożonymi ustaleniami Sądu I instancji, to należało skargę kasacyjną oddalić. Zgodnie z treścią zaskarżonego wyroku organ obecnie będzie zobowiązany ponownie rozpoznać wniosek skarżących w pełnym zakresie, biorąc jednak pod uwagę stanowisko Sądu I instancji o istnieniu interesu prawnego po stronie wnioskodawców do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Należy także podkreślić, że Sąd I instancji nie mógł naruszyć przepisów art. 89 ust. 1 p.w.p. w związku z art. 28 k.p.a. skoro wykazał w sprawie wyczerpujący i przekonywujący fakt istnienia interesu prawnego po stronie wnioskodawców. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia przepis art. 204 pkt 2 p.p.s.a.