III Ca 877/23

<p>III Ca 877/23</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Postanowieniem z dnia 22 lutego 2023 r., wydanym w sprawie z wniosku <span class="anon-block">J. P.</span> o wyodrębnienie samodzielnego <span class="anon-block">lokalu Nr (...)</span> z <span class="anon-block">księgi wieczystej Nr (...)</span>, założenie dla niego nowej księgi wieczystej oraz o wpis prawa własności w dziale II nowozakładanej księgi i wpis praw do udziału w nieruchomości wspólnej w dziale I-Sp nowozakładanej księgi, na skutek skargi wnioskodawczyni na postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2023 r., Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalił wniosek.</p> <p>Sąd I instancji ustalił, że <span class="anon-block">księga wieczysta Nr (...)</span> prowadzona jest dla nieruchomości składającej się z <span class="anon-block">działki nr (...)</span> o powierzchni 0,0168 ha położonej w <span class="anon-block">Ł.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>; w dziale II tej księgi jako właściciel nieruchomości ujawniona jest Gmina Miejska <span class="anon-block">Ł.</span>, zaś jako jedyny użytkownik wieczysty <span class="anon-block">J. P.</span>. W dniu 6 grudnia 2022 r. <span class="anon-block">J. P.</span> złożyła przed notariuszem oświadczenie o ustanowieniu odrębnej własności <span class="anon-block">lokalu Nr (...)</span>, składającego się z magazynu (piwnicy), pomieszczenia, zaplecza i WC o łącznej powierzchni użytkowej 100,30 m^{<!-- -->2}, z którym związany jest udział w nieruchomości wspólnej stanowiącej prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz części budynku i innych urządzeń, które nie służą do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali wynoszący <span class="anon-block"> (...)</span> części oraz oświadczenie o ustanowieniu odrębnej własności <span class="anon-block">lokalu Nr (...)</span>, składającego się z klatki schodowej, pomieszczenia, zaplecza i WC o łącznej powierzchni użytkowej 145 m^{<!-- -->2}, z którym związany jest udział w nieruchomości wspólnej stanowiącej prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz części budynku i innych urządzeń, które nie służą do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali wynoszący <span class="anon-block"> (...)</span> części.</p> <p>Na gruncie tego stanu faktycznego Sąd <em> <!-- -->meriti</em> uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przywołano treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(8);art. 626(8) § 1;art. 626(8) § 2)">art. 626^{<!-- -->8} § 1 i 2 k.p.c.</a> i podniesiono, że zakres kognicji Sądu rozpoznającego wniosek o wpis w księdze wieczystej obejmuje jedynie badanie wniosku, dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej, co oznacza, że wyłączone jest zarówno badanie przez Sąd innych dokumentów niż dołączone do wniosku, jak i okoliczności, które nie wynikają z wniosku, dołączonych do niego dokumentów i treści księgi wieczystej, o ile miałyby stanowić podstawę wpisu. Niedopuszczalne jest również prowadzenie postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia istnienia podstawy wpisu, która nie wynika z przedstawionych dokumentów, a ponadto Sąd wieczystoksięgowy jest związany stanem rzeczy istniejącym w dacie złożenia wniosku oraz kolejnością wpływu wniosków. Z kolei badanie treści księgi wieczystej odnosi się do stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej i do ustalenia, czy prawo, którego wniosek dotyczy, wywodzi się z prawa poprzednika. W postępowaniu wieczystoksięgowym Sąd nie może prowadzić postępowania dowodowego wykraczającego poza granice, które zostały zakreślone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(8);art. 626(8) § 2)">art. 626^{<!-- -->8} § 2 k.p.c.</a>, ani uwzględniać dalszych okoliczności niewynikających z wskazanych w tym przepisie dowodów.</p> <p>Wreszcie wskazano, że w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(2);art. 626(2) § 3)">art. 626^{<!-- -->2} § 3 k.p.c.</a> do wniosku o dokonanie wpisu należy dołączyć dokumenty, stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej. Sąd Rejonowy wywiódł następnie, że w rozpoznawanej sprawie uwzględnienie wniosku nie jest możliwe i musi on zostać oddalony, ponieważ zachodzą przeszkody uniemożliwiające dokonanie żądanego wpisu, skoro w <span class="anon-block">księdze wieczystej Nr (...)</span> nie został ujawniony budynek, w którym znajdują się lokale objęte wnioskami, a dla usunięcia owej przeszkody nie jest wystarczające stwierdzenie zawarte w skardze na orzeczenie referendarza sądowego, że wnioskodawczyni domaga się również ujawnienia budynku, lecz wymagane jest złożenie kompletnego wniosku na urzędowym formularzu i dołączenie doń dokumentów umożliwiających dokonanie wpisu w księdze wieczystej tj. wypisu z rejestru gruntów i budynków oraz wyrysu z mapy ewidencyjnej.</p> <p>Apelację od tego orzeczenia złożyła wnioskodawczyni, zaskarżając je w całości, wnosząc o jego zmianę oraz uwzględnienie wniosku po uprzednim ujawnieniu budynku w <span class="anon-block">księdze wieczystej (...)</span> i zaznaczając w uzasadnieniu pisma, że „(…) Zaskarżonym rozstrzygnięciem Sąd oddalił wniosek o ujawnienie budynku. Złożono wniosek o ujawnienie budynku na formularzu oraz załączono stosowne dokumenty, wobec tego ustała przeszkoda do ujawnienia wniosku (…)”. W piśmie procesowym z dnia 31 maja 2023 r. <span class="anon-block">J. P.</span> złożyła wniosek ewentualny o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił dodatkowo, że z treści działu I-O <span class="anon-block">księgi wieczystej Nr (...)</span> wynika, że w jego podrubryce 1.4.2 nie ujawniono budynku położonego na nieruchomości, natomiast w rubryce 1.1 tego działu zamieszczone zostały dwie wzmianki o złożeniu wniosku o ujawnienie budynku, z których jedna została zamieszczona w dniu 16 stycznia 2023 r. (Dz. Kw. 2273/23), a druga w dniu 18 kwietnia 2023 r. (Dz. Kw. 21978/23).</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja jest bezzasadna.</p> <p>Zgodnie z § 20 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym (Dz.U. z 2016 r. poz. 312 ze zm.), w dziale I-O podrubryka 1.4.2. „budynek” księgi budynkowej, z której ma być wyodrębniony lokal, ujawnia się m.in. numer porządkowy, którym został oznaczony budynek, zgodnie z danymi ewidencji gruntów i budynków, a w dziale I-O podrubryka 1.4.4. „lokal” księgi wieczystej urządzanej dla lokalu ujawnia się oprócz numeru, także numer porządkowy budynku, którym został oznaczony budynek mieszczący ten lokal. Stosownie natomiast do § 121 pkt. 1 tego samego rozporządzenia, jednocześnie z wyodrębnieniem lokalu w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, na której jest położony budynek, w którym jest ustanowiona odrębna własność lokalu, dokonuje się wpisu w dziale I-O w podrubryce 1.4.2 ,,budynek'' w polu 1.4.2.14 ,,informacja o wyodrębnionych lokalach'', w polu 1.4.2.15 ,,części wspólne po wyodrębnieniu lokali. System informatyczny, w którym prowadzone są księgi wieczyste, wymaga wpisania w odpowiednich rubrykach i podrubrykach wszystkich danych wskazanych w przedmiotowym rozporządzeniu, a fakt uprzedniego nieujawnienia w księdze wieczystej budynku posadowionego na nieruchomości gruntowej, z której wyodrębniono samodzielny lokal mieszkalny oraz oznaczenia numeru porządkowego tego budynku uniemożliwia dokonanie wpisu zgodnie z wnioskiem. Nie jest bowiem w takiej sytuacji możliwe ujawnienie w księdze Nr <span class="anon-block"> (...)</span> wyodrębnienia samodzielnego lokalu, a to z kolei wyklucza założenie dla tego lokalu nowej księgi wieczystej i wpisanie do działu II nowozakładanej księgi osoby, której do lokalu przysługuje prawo własności.</p> <p>W odpowiedzi na zarzuty apelacyjne podnieść należy, że bezsporne jest, iż w postępowaniu wieczystoksięgowym nie znajduje zastosowania, nawet odpowiedniego, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a>, nakazujący Sądowi przyjmować za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy czy też w chwili orzekania, ponieważ pełną regulację przebiegu tego postępowania, nie tylko w zakresie postępowania dowodowego, ale także i podstaw orzekania, zawiera <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(8))">art. 626^{<!-- -->8} k.p.c.</a> Szczególnie istotne znaczenie ma tu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(8);art. 626(8) § 2)">art. 626^{<!-- -->8} § 2 k.p.c.</a>, z którego wynika, że rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Przepis ten musi być analizowany łącznie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(6);art. 626(6) § 1)">art. 626^{<!-- -->6}§ 1 k.p.c.</a> stanowiącym, że o kolejności wniosku o wpis rozstrzyga chwila wpływu wniosku do właściwego sądu, a zestawienie tych unormowań musi prowadzić do konkluzji, że Sąd wieczystoksięgowy nie jest uprawniony do załatwiania składanych wniosków niezgodnie z kolejnością ich złożenia, gdyż mogłoby to doprowadzić – w wypadku zezwolenia na dokonywanie przez Sąd samowolnego wyboru w tym zakresie, w powiązaniu z zasadą wynikającą z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a> – do korygowania treści księgi na podstawie później złożonych wniosków ze skutkiem dla możności uwzględnienia lub nieuwzględnienia wniosków złożonych wcześniej. Efektu czytelnych zasad procedowania nie zapewniałaby sytuacja, w której sąd wieczystoksięgowy mógłby dokonywać wpisów według swego uznania, wbrew kolejności złożenia wniosków o wpis, pomijając moment ich złożenia, gdyż dawałoby to temu sądowi nadmierną i nieuprawnioną dowolność, powodującą u uczestników obrotu brak pewności prawa i stanu prawnego nieruchomości. Podkreśla się w efekcie, że decydujące znaczenie przy rozpoznawaniu wniosku o wpis w księdze wieczystej ma ten stan rzeczy objęty kognicją sądu wieczystoksięgowego z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(8);art. 626(8) § 2)">art. 626^{<!-- -->8}§ 2 k.p.c.</a> – a więc treść i forma wniosku o wpis i dołączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej – jaki istnieje w chwili wpływu wniosku do sądu, zaś kolejność złożenia wniosków o wpis w księdze jest dla sądu wiążąca i w takiej też kolejności winny być one rozpoznawane. Odpowiednia wykładnia treści przepisów normujących postępowanie wieczystoksięgowe – powszechnie przyjęta przez doktrynę prawa i orzecznictwo – nakazuje uznać kierowanie się kolejnością złożenia wniosków o wpis do księgi wieczystej za nakaz ustawowy, eliminujący dowolność sądu w zakresie rozpoznawania poszczególnych wniosków i nie można mu przypisywać znaczenia jedynie niewiążącego postulatu, w szczególności jeżeli od dokonania jednego z wpisów uzależnione jest uwzględnienie wniosku o dokonanie drugiego z nich (tak w szczególności w uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC Nr 6 z 2010 r., poz. 84, tak również w postanowieniu SN z dnia 1 czerwca 2011 r., II CSK 481/10, niepubl., w postanowieniu SN z dnia 25 stycznia 2012 r., V CSK 33/11/, niepubl., w postanowieniu SN z dnia 26 czerwca 2014 r., II CSK 541/13, niepubl. i w wielu innych orzeczeniach).</p> <p>W sprawie niniejszej zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego, określony na chwilę złożenia wniosku – stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(8);art. 626(8) § 2)">art. 626^{<!-- -->8} § 2 k.p.c.</a> – obejmował treść i formę wniosku złożonego przez <span class="anon-block">J. P.</span>, treść i formę dołączonych do niego dokumentów mających być podstawą wpisu oraz ówczesną treść księgi wieczystej, gdzie bezsprzecznie nie został ujawniony budynek na nieruchomości, z którego miał zostać wyodrębniony samodzielny lokal. Po zbadaniu treści księgi oraz treści i formy wniosku i dołączonych do niego dokumentów, Sąd <em> <!-- -->meriti</em> słusznie orzekł, że wniosek nie może zostać uwzględniony, gdyż na przeszkodzie temu stoi treść samej księgi uniemożliwiająca dokonanie żądanych wpisów. W toku dalszego postępowania ta trafna ocena nie mogła ulec zmianie, zważywszy na wywiedziony powyżej nakaz rozstrzygania przez Sąd wieczystoksięgowy o zasadności wniosku według stanu rzeczy z momentu jego złożenia, nie zaś z jakiejkolwiek chwili późniejszej, w szczególności z dnia orzekania przez Sąd I czy II instancji. Bez znaczenia zatem dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawał fakt złożenia przez <span class="anon-block">J. P.</span> w miesiącach następujących po wszczęciu niniejszego postępowania wniosków o ujawnienie budynku w przedmiotowej księdze wieczystej, ponieważ nawet ich uwzględnienie i dokonanie tego wpisu nie dawałoby podstaw do zmiany postanowienia Sądu Rejonowego zaskarżonego apelacją wnioskodawczyni, skoro także i dla Sądu odwoławczego za wiążący należy uznać ustawowy nakaz ograniczenia swej kognicji przy rozpoznawaniu sprawy do treści i formy wniosku i załączonych do niego dokumentów oraz treści księgi z chwili złożenia wniosku. Skoro Sąd wieczystoksięgowy bada treść księgi na chwilę złożenia danego wniosku, nie jest możliwe, aby nawet ewentualne późniejsze ustanie przeszkody związanej z treścią księgi umożliwiło uwzględnienie tego właśnie wniosku, choć nie można wykluczyć, że dzięki temu uwzględniony zostanie wniosek kolejny, o tożsamej treści, jeśli w chwili jego złożenia treść księgi nie będzie już stała temu na przeszkodzie. Jak wywiedziono powyżej, nie jest też dopuszczalne, jak się domaga tego skarżąca w swej apelacji, by Sąd samowolnie mógł decydować o rozpoznawaniu wniosku złożonego później – w tym wypadku żądania ujawnienia w księdze budynku – przez rozpoznaniem wniosku wcześniejszego, tym bardziej jeśli miałoby to ostatecznie mieć wpływ na merytoryczną zasadność żądania objętego wnioskiem złożonym uprzednio. W efekcie dywagacje te są jednak o tyle bezprzedmiotowe, że Sąd Rejonowy do chwili obecnej nie rozpoznał żądania ujawnienia znajdującego się na nieruchomości budynku w dziale I-O <span class="anon-block">księgi wieczystej Nr (...)</span>, co powoduje, że treść księgi w dalszym ciągu nie zezwalała na dokonanie wpisu, choćby nawet Sąd II instancji mógł objąć zakresem swojej kognicji stan rzeczy z chwili orzekania.</p> <p>Z powyższych przyczyn apelacja podlegała oddaleniu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, by wnioskodawczyni – kiedy treść księgi wieczystej nie będzie już stanowiła, po potencjalnym uwzględnieniu jej wniosku o ujawnienie w niej budynku, przeszkody do wyodrębnienia samodzielnego lokalu – ponownie wystąpiła do sądu wieczystoksięgowego z wnioskiem o dokonanie żądanych wpisów.</p> </div>