I FZ 330/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Gabriela Zalewska-Radzik, , , po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. sp.j. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1201/19 odrzucające zażalenie D. sp.j. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 1201/19 odrzucające skargę w sprawie ze skargi D. sp.j. w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 23 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2012 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 20 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1201/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "Sąd pierwszej instancji", "WSA", "Sąd") odrzucił zażalenie D. sp.j. w K. (dalej: "Spółka", "Strona") na postanowienie tego Sądu z 29 stycznia 2020 r. odrzucające skargę Spółki za decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: "DIAS") z 23 sierpnia 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2012 r. z uwagi na brak uiszczenia wymaganego wpisu. WSA w Krakowie wskazał, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 18 września 2020 r. Spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od zażalenia wniesionego na postanowienie tego Sądu z 29 stycznia 2020 r. odrzucające skargę Spółki na wskazaną decyzję DIAS, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wezwanie skierowane zostało na adres podany przez Spółkę, jako adres do doręczeń, na który uprzednio skutecznie doręczano korespondencję. Jednakże pomimo odbioru korespondencji 16 listopada 2021 r., wpis od zażalenia nie został uiszczony. W zażaleniu na powyższe postanowienie, wniesionym w ustawowym terminie oraz w piśmie uzupełniającym, Spółka wniosła o jego uchylenie i rozpoznanie zażalenia na postanowienie WSA z 29 stycznia 2020 r., ewentualnie wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że w aktach sprawy znajduje się wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od zażalenia, datowany na 22 listopada 2021 r. (nadany w placówce pocztowej 23 listopada 2021 r.). Wniosku tego WSA nie wziął pod uwagę. Został on ostatecznie został rozpoznany przez Sąd postanowieniem z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt I SPP/Kr 276/21, którym przyznano Spółce prawo pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych i przyznanie adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata w zakreślonym w zarządzeniu terminie. Natomiast stosownie do § 3 tego artykułu zażalenie, od którego pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis podlega odrzuceniu przez sąd. W przedmiotowej sprawie przebieg czynności procesowych, które poprzedzały wydanie zaskarżonego postanowienia i wniesienie od niego zażalenia, przedstawiał się następująco: 1) postanowieniem z 29 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 1201/19, Sąd odrzucił skargę Spółki, 2) Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, 3) zarządzeniem z 18 września 2020 r. Spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie WSA z 29 stycznia 2020 r. w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia, 4) w tzw. otwartym terminie na realizację wezwania Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od wpisu od zażalenia, 5) postanowieniem referendarza sądowego z 6 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SPP/Kr 257/20, odmówiono Spółce przyznania prawa pomocy, wskazując, że brak dokumentów, o które została wezwana, spowodował niemożność ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej, 6) po rozpoznaniu wniesionego przez Spółkę sprzeciwu WSA w Krakowie postanowieniem z 28 czerwca 2021 r., sygn. akt I SPP/Kr 257/20, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, 7) w związku z pouczeniem przez Sąd, Spółka wniosła w terminie siedmiodniowym sprzeciw od postanowienia WSA w Krakowie z 28 czerwca 2021 r., 8) zarządzeniem z 29 października 2021 r. Spółka została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od zażalenia w terminie 7 dni od daty doręczenie tego wezwania, 9) w odpowiedzi na powyższe wezwanie, w tzw. otwartym terminie na jego wykonanie, Spółka złożyła kolejny, nowy wniosek z 22 listopada 2021 r. o przyznanie prawa pomocy (zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od zażalenia), 10) zaskarżonym w niniejszym postępowaniu postanowieniem z 20 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1201/19, WSA w Krakowie odrzucił zażalenie Spółki na postanowienie WSA z 29 stycznia 2020 r. z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego, 11) w wyniku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy z 22 listopada 2021 r. WSA w Krakowie postanowieniem z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt I SPP/Kr 276/21, przyznał Spółce prawo pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy brak procesowego załatwienia - przed odrzuceniem zażalenia - kolejnego wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stanowił przeszkodę do wydania zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu zażalenia. W niniejszej sprawie WSA w Krakowie wydał postanowienie o odrzuceniu zażalenia zanim rozstrzygnął co do ponownego wniosku w sprawie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten był w istocie wnioskiem zmierzającym do zmiany w trybie art. 165 p.p.s.a. prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z tym wydanie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu zażalenia przed rozpoznaniem tego wniosku należało ocenić, jako przedwczesne. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek w toku postępowania, zaś według art. 165 tej ustawy postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były prawomocne. Mając na uwadze powołane przepisy Spółka, po otrzymaniu wspomnianego wezwania z 29 października 2021 r., mogła więc uważać, że skoro w jej mniemaniu zmieniły się okoliczności co do sytuacji finansowej, to właściwą reakcją było wystąpienie z wnioskiem o zmianę odmownego postanowienia w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka wskazała na nową okoliczność, że w stosunku do niej oraz jej wspólników prowadzone są liczne egzekucje. W takim przypadku Sąd pierwszej instancji - przed dokonaniem oceny w trybie zmiany wniosku pod kątem podnoszonej w nim innej kondycji materialnej Spółki - nie powinien był rozstrzygać o odrzuceniu zażalenia z powodu nieuiszczenia od niego wpisu sądowego. Odrzucenie zażalenia, jako nieopłaconego mogłoby nastąpić dopiero po tym, jak procesowo okazałoby się, że Spółka wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych (z powołaniem się na nowe okoliczności) nie miała racji co do wystąpienia przyczyn, mających kolejny raz usprawiedliwiać niemożność uiszczenia wpisu. Na podkreślenie w niniejszej sprawie zasługuje okoliczność, że Spółce w wyniku ponownego złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało ono przyznane w zakresie całkowitym – poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie adwokata (postanowienie z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt I SPP/Kr 276/21). Zatem WSA uznał, że nastąpiła rzeczywista i istotna zmiana okoliczności, które uzasadniały udzielenie Spółce prawa pomocy. W okolicznościach sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie było podstaw do odrzucenia zażalenia Spółki na postanowienie Sądu pierwszej instancji z 29 stycznia 2020 r., w sytuacji kiedy Spółka w terminie do uiszczenia wpisu złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, a wniosek ten nie został rozpoznany. W innym przypadku realny sens wnioskowania we właściwym czasie o zmianę prawomocnego postanowienia w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych byłby iluzoryczny. Strona bowiem rzeczywiście nie posiadając środków finansowych na poniesienie kosztu sądowego w terminie określonym kolejnym wezwaniem, nie mogłaby skutecznie odwoływać się do zmiany okoliczności faktycznych, które stanowią o niemożności uiszczenia wpisu. Bez procesowego zweryfikowania zasadności jej nowych twierdzeń, byłaby bowiem pozbawiona prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się z kolei do wniosku o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, zawartego w piśmie uzupełniającym zażalenie, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.