I OSK 1177/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1232/23 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 maja 2023 r., nr SKO-NP-4115-565/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W KRAKOWIE WYROKIEM Z 13 GRUDNIA 2023 R. ODDALIŁ SKARGĘ M. B. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W NOWYM SĄCZU Z 10 MAJA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ODMOWY PRZYZNANIA ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNEGO. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo skarżąca zrzekła się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), dalej: u.ś.r., przez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną; 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami niedającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną, oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy zakres czynności opiekuńczych sprowadza się do zwykłych czynności dnia codziennego, których wykonywanie co do zasady nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zawodowej. W rozpoznawanej bowiem sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu odmówiło przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem, wskazując, że pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zawodowej a opieką nad niepełnosprawnym nie występuje taki związek, który by powodował, że zakres sprawowanej opieki stanowi przeszkodę do podjęcia zatrudnienia. Organ odwoławczy zauważył, że zakres czynności wykonywanych przy niepełnosprawnym obejmuje czynności higieniczne, przygotowanie posiłków, robienie zakupów, pranie, sprzątanie, zawożenie na wizyty lekarskie, umawianie badań lekarskich i wykupywanie leków, a zatem odpowiada czynnościom wykonywanym przez osoby zajmujące się osobami starszymi i jednocześnie pracującymi zawodowo. Organ odnotował przy tym, że poza skarżącą i jej ojcem w gospodarstwie domowym pozostaje także brat skarżącej zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych wobec ojca. Powyższe stanowisko organu zostało zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznający skargę od decyzji Kolegium. W uzasadnieniu Sąd przychylił się do stwierdzenia, że z uwagi na zakres czynności w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia istnienia związku przyczynowo-skutkowego wymaganego obowiązującymi przepisami. Sąd wskazał także, że uwagi organu dotyczące wspólnego zamieszkiwania z bratem nie były przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia i pojawiły się wyłącznie w kontekście braku dowodu na okoliczność, że rzekoma choroba alkoholowa brata skarżącej stanowi przeszkodę w odciążeniu jej w obowiązkach opiekuńczych. W ocenie Sądu uwagi te nie dawały podstaw do przyjęcia, że organ odwoławczy swoje rozstrzygnięcie oparł na przesłance występowania w sprawie innych osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych nieznanej ustawie. Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym [niż wymienione w poprzedzających punktach] osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Analiza powyższego przepisu wskazuje, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą na podstawie tego przepisu niezbędne jest łączne występowanie trzech przesłanek, tj.: (1) istnienie obowiązku alimentacyjnego, (2) rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz (3) legitymowanie się przez podopiecznego wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanki te stanowią nie tylko podstawowe kryteria przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale określają także ramy efektywnie prowadzonego postępowania wyjaśniającego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 [pkt 4] u.ś.r. przez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą, należy odnotować, że zarzut ten został oparty na pierwszej podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przepis ten stanowi zatem, że naruszenie prawa materialnego przyjmuje dwie postaci: błędnej wykładni, tj. nieprawidłowego rozumienia przepisu przez sąd administracyjny, bądź niewłaściwego zastosowania, tj. zastosowania przepisu materialnego w sytuacji, gdy nie zostaną spełnione przesłanki albo odmowy zastosowania przepisu pomimo spełnienia przesłanek. Zauważyć przy tym należy, że z okoliczności sprawy, w sytuacji, gdy zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie jest jedynym, zarzutem musi wynikać, że stan sprawy jest niekwestionowany (został ustalony prawidłowo) a jedynie zastosowanie (albo odmowa zastosowania przepisu) jest niewłaściwa w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy. Zgodnie bowiem z utrwalonym poglądem sądów administracyjnych zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, bowiem próba taka mogłaby ewentualnie odnieść zamierzony skutek wyłącznie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2004 r., sygn. akt GSK 811/04). Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że uzasadnienie analizowanego zarzutu pomimo oparcia go na podstawie prawnej naruszenia prawa materialnego wskazuje, że intencją autora skargi kasacyjnej było wykazanie, że zarówno organ odwoławczy, jak i Sąd pierwszej instancji błędnie uznali, że zakres czynności opiekuńczych wykonywany przez skarżącą wyklucza pogodzenie pracy zarobkowej z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, tj. że w sprawie doszło do nieprawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. W tym miejscu wyjaśnić należy, że argumentacja taka mogłaby być brana pod uwagę przez Naczelny Sąd Administracyjny w sytuacji, gdyby autor skargi kasacyjnej podstawą prawną zarzutu uczynił art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Skoro jednak podstawa prawna zarzutu ogranicza się wyłącznie do wskazania przepisu prawa materialnego, to argumentacja ta nie mogła przynieść spodziewanego skutku. W sytuacji, gdy autor skargi kasacyjnej nie wykazał skutecznie, że w rozpoznawanej sprawie doszło do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, brak było podstaw do stwierdzenia, że w sprawie tej doszło do błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. bądź jego niewłaściwego zastosowania. W tak bowiem ustalonym stanie faktycznym sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu prawidłowo odmówiło przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, uznając, że w sprawie nie zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zakresem czynności opiekuńczych a możliwością podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Tym samym w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia analizowanego zarzutu. Przechodząc do analizy zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym m.in. w wyroku z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2540/23, niedopuszczalne jest w ustalonym brzmieniu zacytowanego powyżej przepisu wprowadzanie przez organy administracyjne i sanowanie przez wojewódzki sąd administracyjny dodatkowych negatywnych przesłanek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie może być więc posiadanie przez wnioskodawcę rodzeństwa, na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec osoby niepełnosprawnej. Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, można przyznać świadczenie jednej z nich, pod warunkiem że spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2057/22, z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 157/23, czy z 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1552/23). Mając powyższe na uwadze, należy jednakże odnotować, że zarówno organ odwoławczy, jak i kontrolujący jego działalność Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie z faktu występowania w sprawie brata skarżącej zamieszkującego to samo gospodarstwo rodzinne nie wyciągali wniosków o niedopuszczalności przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie zatem racji autorowi skargi kasacyjnej w tym zakresie co do zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego nie mogło spowodować uchylenia zaskarżonego wyroku. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy oraz Sąd pierwszej instancji z brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wywiodły dodatkowej, nieistniejącej, negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle powyższego analizowany zarzut okazał się niezasadny. W tak ustalonym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.