I OW 152/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta Poznania o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Poznania a Prezydentem Miasta Głogowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku N. J. w przedmiocie umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Głogowa jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Dyrektor Poznańskiego Centrum Świadczeń, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Poznania a Prezydentem Miasta Głogowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku N. J. w przedmiocie umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że pismem z dnia 21 kwietnia 2023 r. N. J. zwróciła się do Prezydenta Miasta Głogowa o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. We wniosku wskazała, że od października 2022 r. zamieszkuje w Poznaniu i z powodu trudnej sytuacji materialnej nie jest w stanie uregulować przedmiotowej należności. W dniu 10 maja 2023 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu wpłynęło zawiadomienie o przekazaniu zgodnie z właściwością miejscową, na podstawie art. 19 i art. 65 § 1 K.p.a., przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Głogowie, dokumentacji N. J. dotyczącej nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz decyzji dotyczącej rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu zawiadomienia organ wskazał, że decyzją z dnia 25 czerwca 2019 r. Prezydent Miasta Głogowa zobowiązał N. J. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a następnie decyzją z dnia 17 października 2019 r. rozłożył zadłużenie na raty w wysokości po 100 zł miesięcznie. Jednocześnie wyjaśniono, że wnioskodawczyni spłaciła należność rozłożoną na raty decyzją z dnia 17 października 2019 r., a do zwrotu pozostały odsetki wynikające z ostatniej 42 raty w kwocie 512,30 zł. Prezydent Miasta Głogowa nie uznał się za organ właściwy do rozpoznania wniosku N. J. o umorzenie odsetek z tego względu, że wnioskodawczyni zamieszkuje w Poznaniu. Podniósł przy tym, że w sytuacji, gdy organ właściwy stał się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy, organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla miejsca zamieszkania strony. Pismem z dnia 11 maja 2023 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Poznaniu przekazał przedmiotowe zawiadomienie do Poznańskiego Centrum Świadczeń, które zgodnie ze statutem zajmuje się realizacją zadań wynikających z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na terenie Miasta Poznania. Prezydent Miasta Poznania nie zgodził się z przedstawionym przez Prezydenta Miasta Głogowa stanowiskiem co do wskazania organu właściwego w przedmiocie wniosku N. J. o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powołując się na art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 20007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1300) organ wnioskujący wskazał, że skoro Prezydent Miasta Głogowa wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to w świetle przywołanego przepisu organ ten pozostaje właściwy również co do udzielenia ulgi w spłacie tej należności, w tym do jej umorzenia i umorzenia odsetek od tej należności. Za nieprawidłowe organ wnioskujący uznał stanowisko Prezydenta Miasta Głogowa, że w toku postępowania doszło do zmiany właściwości organu w zakresie rozpoznania wniosku N. J. Podano, że art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jako przepis o charakterze lex specialis – w stosunku do ogólnych reguł ustalania właściwości organu wyrażonych w Kodeksie postępowania administracyjnego – w sposób kompleksowy reguluje kwestię właściwości miejscowej organu w zakresie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a tym samym nie zachodzi w przedmiotowej sprawie potrzeba korzystania w tym zakresie z przepisów kpa dotyczących ustalania właściwości organu i ewentualnych następstw zmiany tej właściwości. Tym bardziej, że w art. 25 w/w ustawy, ustawodawca wyraził zasadę wskazującą, że dopiero w sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezydent Miasta Poznania stwierdził zatem, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zmiana adresu zamieszkania strony po wydaniu decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie wywiera skutków w zakresie właściwości organu, w związku z czym, Prezydent Miasta Głogowa winien rozpoznać wniosek N. J. z dnia 21 kwietnia 2023 r. o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na w/w wniosek, Dyrektor MOPS w Głogowie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Głogowa, wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Poznania jako właściwego w niniejszej sprawie. W ocenie organu, właściwość należy ustalić w oparciu o definicję organu właściwego zawartą w art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którą, pojęcie to oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Dalej, powołując się na art. 19 K.p.a., podniesiono, że w sytuacji, gdy organ właściwy w toku postępowania stał się niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy, np. strona zmieniła miejsce zamieszkania, organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla miejsca zamieszkania strony. Wskazano, że skoro obecnie miejscem zamieszkania N. J. jest Poznań, Oś. [...], to organem właściwym do rozpatrzenia jej podania w niniejszej sprawie jest Prezydent Miasta Poznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe, zatem spór ma charakter negatywny. W niniejszej sprawie spór o właściwość powstał pomiędzy Prezydentem Miasta Poznania a Prezydentem Miasta Głogowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku N. J. w przedmiocie umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przy ustalaniu organu właściwego w niniejszej sprawie, ma zastosowanie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. tj. 2023, poz. 1993). Zgodnie z art. 2 pkt 10 tej ustawy, organem właściwym wierzyciela jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 w/w ustawy, postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela. Jednakże w rozpoznawanym sporze o właściwość decydujące znaczenie ma regulacja przewidziana w art. 23 ust.8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustawodawca w przytoczonym przepisie przy określeniu organu właściwego doprecyzował, że ma to być organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń. W innych przepisach omawianej ustawy np. w art. 30 ust.2 takiego zastrzeżenia ustawodawca nie zawarł. W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezspornym jest, iż w dacie wydania decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego Prezydent Miasta Głogowa był organem właściwym wierzyciela w rozumieniu art. 2 pkt 10 cyt. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Prezydent Miasta Głogowa jako organ właściwy wierzyciela decyzją z dnia 25 czerwca 2019 r. nr FA 18.19.426.4251.44.08.1.2.KZ.2018 zobowiązał N. J. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 4000 zł należności głównej wraz z odsetkami. Następnie decyzją z dnia 17 października 2019 r. Prezydent Miasta Głogowa powyższą należność rozłożył na raty. Do zwrotu pozostała kwota 512,30, o umorzenie której wystąpiła J. N. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro Prezydent Miasta Głogowa był organem właściwym w sprawie zobowiązania N. J. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego orzeczonego w decyzji z dnia 25 czerwca 2019 r., to zgodnie z art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest on również organem właściwym w sprawie orzeczenia o umorzeniu ww. należności, pomimo zmiany miejsca zamieszkania N. J. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.