I GSK 753/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 194/21 w sprawie ze skargi A.N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 stycznia 2021 r. nr 57/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 30 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 194/21 oddalił skargę A.N. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173, art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – złożyła strona, a zaskarżając wyrok w całości wniosła o jego uchylenie, a także "uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o umorzeniu w całości należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie społeczne (...), składek na ubezpieczenie zdrowotne (...) wraz z należnymi odsetkami, składek na Fundusz Pracy (...) oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych". Sądowi I instancji – stosownie do treści art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności: 1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2020.266, dalej: u.s.u.s.) oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141.1365, dalej: rozporządzenie) poprzez ich niezastosowanie, 2) art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej – k.p.a.) poprzez zebranie materiału dowodowego w sposób niewyczerpujący; oraz naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności: 1) art. 106 § 3 p.p.s.a. polegające na nieuzupełnieniu zalegającego w aktach materiału dowodowego o dokumentację medyczną skarżącego dotyczącą jego choroby psychicznej, a w konsekwencji wydanie orzeczenia w oparciu o niekompletne akta sprawy, nie pozwalające uznać sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, 2) art. 106 § 3 p.p.s.a. polegające na nieuzupełnieniu zalegającego w aktach materiału dowodowego o dane odnośnie majątku rodziców skarżącego i ich zdolności płatniczych, a w konsekwencji wydanie orzeczenia w oparciu o niekompletne akta sprawy, nie pozwalające uznać sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, 3) art. 133 § 1 p.p.s.a. polegające na pominięciu mocy dowodowej przedstawionego przez skarżącego dowodu z zaświadczenia lekarskiego, stwierdzającego iż skarzący nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, 4) art. 133 § 1 p.p.s.a. polegające na przyjęciu – sprzecznie z treścią przedłożonej do akt decyzji Starosty Dębickiego – iż to skarżący był wnioskodawcą w sprawie zmiany treści wpisu w dowodzie rejestracyjnym pojazdu Subaru Legacy Outback Limited z 2014 r., sam zaś wniosek był odpowiedzią skarżącego na stanowisko ZUS, który ustalił fakt posiadania przez skarżącego rzeczonego pojazdu. Zaskarżonej decyzji zarzucono także błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść wydanej decyzji administracyjnej, poprzez dowolne i bezzasadne przyjęcie, że skarżący jest właścicielem samochodu Subaru Legacy Outback Limited z 2014 r., co doprowadziło do przyjęcia, że posiada on majątek (ww. samochód), do którego można skutecznie skierować egzekucję i uzyskać pokrycie wydatków egzekucyjnych. W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniesionego środka zaskarżenia. ZUS wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju, rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (zob. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2668/15). W dalszej kolejności – stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/14 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie sądu kasacyjnego jest autor skargi kasacyjnej; do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich form. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować, uzupełniać lub poprawiać skargę kasacyjną, której sporządzenie ustawodawca w p.p.s.a. powierzył specjalistom. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia norm prawa procesowego gdyż stosowanie norm materialnych może być oceniane wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Na wstępie zaznaczyć należy, iż poza kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostają zarzuty o charakterze procesowym, gdyż zarzucając naruszenie przepisów postępowania (tj. art. 106 § 3 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie wskazano ani w zarzucie, ani w uzasadnieniu nie wykazano, że uchybienia te miały "istotny" wpływ na wynik sprawy. Podnosząc zaś błąd "w ustaleniach faktycznych mających istotny wpływ na treść wydanej decyzji administracyjnej (...) poprzez przyjęcie, że skarżący jest właścicielem samochodu (...)" autor skargi kasacyjnej nie wskazał przepisu naruszonego prawa. Powyższe oznacza, że za trafne i niepodważalne należy uznać dokonane ustalenia faktyczne. Z przyczyn formalnych poza kognicją NSA pozostaje także zarzut obrazy art. 77 § 1 k.p.a. gdyż ma on charakter procesowy, a jego naruszenie nie może być rozpatrywane w świetle regulacji art. 174 pkt 1 p.p.s.a., czego zaniechano konstruując skargę kasacyjną. Odnosząc się do zarzutu o charakterze materialnym wskazać należy, że on także nie zasługuje na uwzględnienie. Powołany art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.. ma charakter procesowy ("Zakład wydaje decyzje (...) w szczególności: (...) 3. ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek"). W sprawie prawidłowo – co nie budzi jakichkolwiek wątpliwości – wydano 15 stycznia 2021 r. negatywną decyzję, co stanowi przejaw stosowania prawa procesowego. Częściowo uniemożliwia ocenę stawianego zarzutu także brak precyzji w powołaniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (przepis ten zawiera aż dziewięć punktów), art. 32 u.s.u.s. (składający się z dwóch ustępów) oraz § 3 rozporządzenia (zawierający kilka jednostek redakcyjnych). Ponieważ w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pojawiają się te same przepisy wskazać jednoznacznie należy, że Sąd II instancji nie będzie – poprzez analizę motywów wniesionego środka zaskarżenia – uściślał treści zarzutu poprzez precyzyjnie określone podstawy kasacyjnej; mógłby dojść bowiem do wniosków i propozycji, które nie spełniałyby oczekiwań kasatora. Wprawdzie prawidłowo powołano w zarzucie treść art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to jednak pozostają one w logicznym związku z wadliwie powołanymi regulacjami (o czym wyżej była mowa), a zatem całość konstrukcji zarzutu nr 1 petitum skargi kasacyjnej wymyka się spod kontroli Sądu. Mając na względzie treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.