I GZ 358/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 29 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 642/19 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi [...] na decyzję Naczelnika Z. Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 642/19 odmówił [...] wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S. z dnia 23 maja 2019 r. w przedmiocie podatku akcyzowego WSA orzekał w następującym stanie sprawy. [...] – dalej: skarżący lub strona – w skardze do WSA zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Według skarżącego wszczęcie egzekucji kwot wskazywanych w zaskarżonej decyzji na łączną kwotę niemal [...] spowodowałoby nagłe i znaczące uszczuplenie w jego majątku, zajęcie wszelkich środków służących stronie do zaspokajania koniecznych potrzeb własnych i rodziny, a także destabilizację finansową skarżącego jako osoby fizycznej i jako przedsiębiorcy oraz osób pozostających na jego utrzymaniu. Z kolei utrata płynności finansowej w dalszej konsekwencji mogłaby spowodować dla skarżącego brak możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, utratę zaufania kontrahentów oraz uniemożliwienie ponownego osiągnięcia adekwatnej stopy życiowej, nawet w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji, co uznać należy za skutki nieodwracalne. Skarżący musiałby, bowiem przymusowo wyzbyć się wszelkiego majątku, którego odzyskanie w takiej samej postaci jawi się niemożliwym, równie w sytuacji, gdyby po uchyleniu decyzji zwrócone zostały mu środki pieniężne adekwatne, co do wysokości. Natomiast już sam proces odzyskiwania wyegzekwowanych należności w przypadku uchylenia decyzji organu II instancji, uznać należy za niewspółmiernie uciążliwy względem wstrzymania do czasu rozpoznania skargi wykonania zaskarżonej decyzji. Uzasadniając odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji WSA w Szczecinie podkreślił, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń odnośnie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd nie ma natomiast możliwości weryfikacji twierdzeń skarżącego o wyzbyciu się wszelkiego majątku, czy zajęciu wszelkich środków służących do zaspokajania potrzeb własnych i rodziny. Z wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie wynika, bowiem, jak jest sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego. Sąd nie jest przy tym zobowiązany ustalać tych okoliczności we własnym zakresie, gdyż sprowadzałoby się to do uzupełniania za stronę uzasadnienia wniosku Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania. Postanowieniu zarzucono naruszenie art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) mające istotny wpływ na wynik sprawy polegający na oddaleniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w skutek zaniechania wezwania skarżącego do uzupełnienia jego braków formalnych poprzez przedłożenie dokumentacji uzasadniającej przedstawione w nim twierdzenia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podkreślił, że brak we wniosku okoliczności, które wskazywałyby, iż wykonanie decyzji mogłoby wyrządzić skarżącemu znaczną szkodę, lub wywoływałoby trudne do odwrócenia skutki ma charakter braku usuwalnego. W takim przypadku na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. należy wezwać skarżącego do uzupełnienia wniosku w zakreślonym terminie ze skutkami wymienionymi w tym przepisie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zaskarżone postanowienie WSA w Szczecinie odpowiada prawu i prawidłowo stwierdzono w nim, że skarżący nie wykazał w należyty sposób, wynikający z art. 61 § 3 p.p.s.a., zasadności wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona, co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por.: B. Dauter, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 205 oraz powoływane tam postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por.: postanowienia NSA: z dnia 26 września 2013 r., II FZ 718/13; z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 14 kwietnia 2015 r., II FZ 207/15; z dnia 26 lutego 2015 r., II FZ 2137/14; z dnia 4 lipca 2012 r., II FZ 456/12 i powołane tam orzecznictwo). Samo powołanie się przez skarżącego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem Sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. W rozpoznawanej sprawie trafnie WSA w Szczecinie przyjął, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi zostać zatem w sposób dostateczny uzasadniony, tj. należy wskazać na okoliczności, z których wynikałoby, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Uzasadnienie takiego wniosku powinno się odnosić do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Jego twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej. W sytuacji gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Tymczasem uzasadnienie wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie spełnia powyższych wymogów. Powołano się w nim jedynie na podstawy wstrzymania wykonania aktów administracyjnych, uregulowane w art. 61 § 3 p.p.s.a. Skarżący w szczególności nie przedstawił żadnych konkretnych informacji (w tym danych liczbowych obrazujących jego sytuację finansową) oraz nie przedłożył żadnych dokumentów pomocnych w doprecyzowaniu i zweryfikowaniu jego ogólnikowych twierdzeń. Wskazanie, że "wszczęcie przeciwko skarżącemu egzekucji kwot wskazanych w zaskarżonej decyzji (...) spowodowałoby nagłe i znaczące uszczuplenie jego majątku" nie spełnia wymogów prawidłowego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego. Skarżący w zażaleniu przedstawił argumentację dotyczącą jedynie rzekomego naruszenia przez WSA art. 49 § 1 p.p.s.a. (o czym niżej), podczas gdy w zakresie wniosku negatywnie rozpoznanego przez Sąd I instancji, powinien skoncentrować się na przesłankach wstrzymania wykonania aktu administracyjnego, wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Tymczasem ani wniosek skarżącego ani zażalenie nie zawierają argumentacji odpowiadającej wymogom tego przepisu prawa. Reasumując, w sprawie przeprowadzenie przez WSA w Szczecinie oceny, czy wystąpiła jedna z dwóch przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., było niemożliwe ze względu na niewystarczające przedstawienie przez skarżącego jej sytuacji majątkowej. Tym samym, skarżący nie wykonał ciążącego na nim na mocy art. 61 § 3 p.p.s.a. obowiązku wykazania zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji [...], co prawidłowo ocenił Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się do argumentacji zawartej w zażaleniu, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nawet w przypadku, gdy strona we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu nie wskaże okoliczności uzasadniających twierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to nie można tego uznać za brak formalny wniosku (art. 49 § 1 p.p.s.a.), lecz za brak przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej przez sąd, skutkujący oddaleniem wniosku. Uzasadnienie wniosku nie jest bowiem elementem obligatoryjnym, wpływającym na ważność wniosku i warunkującym jego dopuszczalność, zatem nie podlega uzupełnieniu, poprzez wezwanie do uzupełnienia braków formalnych. Ma ono za zadanie jedynie wykazanie i uprawdopodobnienie zaistnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, a więc jego niezamieszczenie nie powoduje odrzucenia wniosku, a jedynie uniemożliwia ewentualną ocenę okoliczności sprawy w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., art. 61, teza 11 oraz postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2013 r., sygn. akt I OZ 848/13 oraz z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I OZ 744/14 oraz z dnia 23 maja 2017 r. sygn. akt I OZ 940/17). Uwzględniając powyższą argumentację i oceniając rozważania WSA w Szczecinie w zakresie niewykazania przez skarżącego wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. jako prawidłowe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku skarżącej o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest, zatem uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z tych, o jakich mowa w art. 209 p.p.s.a. Zwrot kosztów związanych z postępowaniem zażaleniowym, jako kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.), może zostać zasądzony w sprawie dopiero w razie wydania jednego z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a.