IV SAB/Po 22/24

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. R. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy postanawia: 1. umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne; 2. zasądzić od Wojewody na rzecz skarżącego J. R. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE J. R. (obywatel [...]), pismem z dnia 11 stycznia 2024 roku, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ze skargą na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Wojewodę w przedmiocie udzielania mu zezwolenia na pobyt czasowy. Skarżący zażądał: 1. zobowiązania Wojewody do załatwienia sprawy w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia wyroku, 2. stwierdzenia, że Wojewoda dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa, 3. przyznania od Wojewody na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 1500 zł na podstawie art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, 4. zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. W ocenie Skarżącego organ dopuścił się naruszenia: 1. art. 7 K.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku stania na straży praworządności oraz systematyczne niepodejmowanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także systematyczne ignorowanie ponagleń, 2. 8 K.p.a. poprzez złamanie zasady pogłębiania zaufania do organów państwa, tj. prowadzenie postępowania w nieskomplikowanej sprawie prawie 8 miesięcy, 3. art. 12 K.p.a. poprzez rażące złamanie fundamentalnej zasady szybkości postępowania ze szkodą materialna i moralną dla skarżącego, 4. art. 35 K.p.a. poprzez niedopełnieni obowiązku załatwienia sprawy w ciągu 1-2 miesięcy, 5. art. 100d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy oraz art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach polegającego na błędnej wykładni i w rezultacie niewłaściwym ich zastosowaniu.. Wojewoda zażądał odrzucenia skargi w całości powołując się na treść przepisu art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492). Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji obejmuje także brak efektywnych działań administracji w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie - art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 1634; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). W świetle art. 149 § 1 pkt 1-3 P.p.s.a. uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza także, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Ponadto sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Sprawy ze skarg w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zgodnie z art. 119 pkt 4 P.p.s.a., mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie. Skarga została złożona po wyczerpaniu środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym (art. 53 § 2b P.p.s.a.). Analiza dokumentów złożonych do akt administracyjnych ujawnia następujące okoliczności kontrolowanej sprawy. J. R. (obywatel [...]), pismem z dnia 17 maja 2023 roku, wystąpił do Wojewody z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, w którym pracę zadeklarował jako cel pobytu. Wniosek został uznany za kompletny. Pismem z dnia 17 maja 2023 roku Wojewoda zawiadomił cudzoziemca o wszczęciu postępowania oraz wyjaśnił, że w toku rozpoznawania sprawy wnioskodawca przebywa w Polsce legalnie. Organ zaznaczył jednocześnie, że do dnia 24 sierpnia 2023 roku bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy nie rozpoczyna się a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres (art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa). Wnioskodawca, pismem z dnia 25 listopada 2023 roku, na podstawie art. 37 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, złożył ponaglenie na przewlekłe prowadzenie postępowania. Wojewoda, postanowieniem z dnia 30 listopada 2023 roku, na podstawie art. 37 § 3a Kodeksu postępowania administracyjnego, pozostawił bez rozpoznania "ponaglenie na przewlekłe prowadzenie postępowania". W uzasadnieniu powołanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że ponaglenie zostało wniesione przed upływem terminu do załatwienia sprawy. Stosownie do art. 100d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy, w okresie do dnia 4 marca 2024 roku bieg terminów w postępowaniu prowadzonym przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. J. R. (obywatel [...]), pismem z dnia 11 stycznia 2024 roku, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego na przewlekłe prowadzenie postępowania. Wojewoda, decyzją z dnia 22 stycznia 2023 roku, na podstawie art. 104 w związku z art. 114 ust. 1 oraz art. 98 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach, udzielił skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej polskiej do 22 stycznia 2027 roku. Postępowanie sądowoadministracyjne podlega umorzeniu. Zgodnie z treścią art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. 2023, poz. 103 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, w okresie do dnia 24 sierpnia 2023 roku bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Na mocy przepis art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 roku o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1088) okres zawieszenia bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy został przedłużony do 4 marca 2024 roku. Z kolei na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. poz. 232) opisany okres załatwienia opisanych spraw został przedłużony do dnia 30 czerwca 2024 roku. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne (art. 100d ust. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy). W okresie, o którym mowa w ust. 1 nie stosuje się przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, a organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa (art. 100d ust. 3 pkt 1-2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy). Z kolei zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy). Wykładnia powołanych powyżej przepisów, przeprowadzona w zgodzie z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) w związku z art. art. 3 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a., doprowadziła Sąd do przekonania, że ustawodawca pozostawił stronie kontrolowanego postępowania administracyjnego prawo skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale zawiesił kompetencję sądu do stosowania środków określonych w ustawie, czyli sądowoadministracyjnych środków realizowania wymiaru sprawiedliwości. W ocenie Sądu regulację ustanowioną w przepisie art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy należy rozpoznać, jako inny przypadek bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w związku z art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, Sąd postanowił jak w punkcie 1 postanowienia. Pozostawiając prawo skargi do sądu administracyjnego i jednocześnie zawieszając kompetencję sądu do stosowania sądowoadministracyjnych środków wymiaru sprawiedliwości ustawodawca nie wypowiedział się wyraźnie w kwestii kosztów postępowania tak ukształtowanego prawa do sądu. Dostrzegać jednak należy, że odroczenie rozpoczęcia biegu terminu na załatwienie kontrolowanej sprawy administracyjnej oraz zawieszenie biegu terminu na jej załatwienie, jeżeli został on rozpoczęty, nie pozbawia wojewody możności podejmowania skutecznych czynności w kontrolowanym postępowaniu, w tym załatwienia sprawy poprzez wydanie decyzji. W okolicznościach kontrolowanej sprawy decyzja załatwiająca sprawę została wydana już po wniesieniu skargi do sądu. Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie należy w drodze analogi stosować przepis art. 201 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 P.p.s.a. W konsekwencji w punkcie 2 postanowienia Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, na które składa się wpis od skargi uiszczony bez wezwania w kwocie 100 zł.