I GSK 909/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 23/21 w sprawie ze skargi R.Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 listopada 2020 r. nr 2081/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 16 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 23/21 oddalił skargę R. Ł. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 24 listopada 2020 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz.U.2024.935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wniósł skarżący postulując jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a nadto zażądano zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wg norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 1, art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i przyjęcie, że nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek oraz że mimo swojego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżący jest w stanie opłacić te należności i nie pociągnie to zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny, a w konsekwencji przyjęcie, że skarżący nie zasługuje na umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne. W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniesionej skargi kasacyjnej. ZUS nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy tę ocenę poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej (kontrolnej) Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a.). Ponadto art. 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (vide postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Z kolei w przypadku zarzutu błędnej wykładni konieczne jest wskazanie na czym polega wadliwe rozumienie przez Sąd pierwszej instancji przepisu. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przenosząc te uwagi – jakie poczyniono – na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżący kasacyjnie rezygnując z możliwości jakie stworzył ustawodawca art. 174 pkt 2 p.p.s.a. de facto zaakceptował ustalony stan faktyczny. Tymczasem w motywach skargi kasacyjnej bezzasadnie wskazuje się, że "WSA w Gdańsku niesłusznie przyjął, że organ rentowy w sposób wystarczający zebrał i ocenił dostępny mu materiał dowodowy". Poprzez analizę zaś materiału dowodowego w uzasadnieniu błędnie stwierdzono, że "występuje zatem wymieniony w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. przypadek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w postaci braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (...)", co pozostaje w ewidentnej sprzeczności z poczynionymi przez Sąd I instancji ustaleniami (vide treść uzasadnienia). Tak więc – co wynika ze str. 13 motywów Sądu I instancji– nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, jako że skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu pobieranej emerytury, a także posiada majątek w postaci udziału w prawie współwłasności nieruchomości zabezpieczonej hipoteką. W konsekwencji Sąd I instancji trafnie dostrzegł, że "jakkolwiek sytuacja skarżącego, zobowiązanego do zapłaty zaległych składek jest niewątpliwie trudna, to jednak ma on obiektywną możliwość uiszczenia zaległości przynajmniej w ratach. W tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne". Naczelny Sąd Administracyjny ten pogląd podziela jednocześnie wskazując, iż wobec braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek nie doszło do obrazy przepisów prawa materialnego powołanych w zarzucie skargi kasacyjnej; należało wobec tego – stosownie do treści art. 184 p.p.s.a. – orzec jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeka właściwy wojewódzki sąd administracyjny (art.254 p.p.s.a.).