III OW 87/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Siemianowice Śląskie z 5 grudnia 2024 r. znak [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Siemianowice Śląskie a Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w Katowicach przez wskazanie organu właściwego w sprawie wszczęcia postępowanie w przedmiocie usunięcia odpadów postanawia: wskazać Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wnioskiem z 5 grudnia 2024 r. Prezydent Miasta Siemianowice Śląskie wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska jako organu właściwego w przedmiocie wszczęcia postępowania administracyjnego zmierzającego do podjęcia działań na postawie art. 26a ust. 1 w związku z art. 2 pkt 1 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1587 ze zm.) polegających na usunięciu odpadów i gospodarowaniu nimi, z terenu nieruchomości oznaczonych numerami geodezyjnymi [...]/122 i [...]/122 (obręb: 11) będących własnością [...]. W ocenie Prezydenta Miasta Siemianowice Śląskie, odpady zostały zakwalifikowane przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach jako odpady stanowiące zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka oraz środowiska i są to odpady w postaci 18 mauzerów pozostawionych przez Straż Pożarną po akcji oczyszczania cieku wodnego Rowu [...], znajdujących się przy ul. [...] w pobliżu numeru [...] w [...]. W uzasadnieniu wniosku Prezydent Miasta Siemianowice Śląskie szczegółowo opisał przebieg postępowania, w tym przede wszystkim korespondencję prowadzoną w tej sprawie w Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w Katowicach. W ocenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach, organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Siemianowice Śląskie jako władający powierzchnią ziemi. Natomiast zdaniem Prezydenta Miasta Siemianowice Śląskie, zastosowanie w tej sprawie ma art. 26 ust. 3 ustawy o odpadach, zgodnie z którym nakaz usunięcia odpadów, o którym mowa w art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach, z terenów zamkniętych oraz z nieruchomości, którymi gmina włada jako władający powierzchnią ziemi, a niebędących w posiadaniu innego podmiotu - wydaje właściwy regionalny dyrektor ochrony środowiska. W konsekwencji, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Katowicach jest też organem właściwym do prowadzenia postępowania na podstawie art. 26a ustawy o odpadach. W odpowiedzi na wniosek Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Katowicach wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Siemianowice Śląskie jako organu właściwego w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach, posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W tej sprawie odpady powstałe po zakończeniu akcji gaśniczej prowadzonej przez straż pożarną zostały pozostawione na terenie nieruchomości będącej własnością Miasta Siemianowice Śląskie. Jest to niewątpliwie miejsce nieprzeznaczone do składowania lub magazynowania odpadów, a zatem posiadacz odpadów jest zobowiązany do ich niezwłocznego usunięcia. Z kolei, zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach, z zastrzeżeniem art. 26a tej ustawy, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z art. 26 ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania [...]. Wyjątek (zastrzeżenie) z art. 26a ust. 1 ustawy o odpadach, do którego odsyła art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach, dotyczy przypadku, gdy ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska konieczne jest niezwłoczne usunięcie odpadów. W takim przypadku, właściwy organ podejmuje działania polegające na usunięciu odpadów i gospodarowaniu nimi. W obu przypadkach, zarówno tym z art. 26 ust. 1, jak i tym z art. 26a ust. 1 ustawy o odpadach, organem właściwym w sprawie jest co do zasady właściwy miejscowo wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 26 ust. 1 i art. 26a ust. 2 pkt 3 ustawy o odpadach). Jednak zasada ta w obu przypadkach objęta jest wyjątkiem. Nakaz usunięcia odpadów, o którym mowa w art. 26 ust. 2 [...], z nieruchomości, którymi gmina włada jako władający powierzchnią ziemi, a niebędących w posiadaniu innego podmiotu - wydaje właściwy regionalny dyrektor ochrony środowiska (art. 26 ust. 3 ustawy o odpadach). Z kolei stosownie do art. 26a ust. 2 pkt 1 ustawy o odpadach w przypadku nieruchomości, którymi gmina włada jako władający powierzchnią ziemi, organem właściwym jest regionalny dyrektor ochrony środowiska. W tym zakresie spór między organami wynika z założenia, że posiadacz odpadów jest znany i nie jest nim Miasto Siemianowice Śląskie, tylko posiadacz odpadów, które uległy pożarowi. W takiej sytuacji wyjątek z art. 26 ust. 3 ustawy o odpadach nie miałby zastosowania, pomimo, że odpady znajdują się na nieruchomości, którymi gmina włada jako władający powierzchnią ziemi (posiadacz odpadów jest znany). Założenie to nie jest jednak prawidłowe, ponieważ w tej sprawie, jak wynika ze złożonych do akt dokumentów i niekwestionowanych wyjaśnień organów, chodzi o odpady powstałe na skutek pożaru i akcji gaśniczej, w tym pozostałości spalonych odpadów, zanieczyszczone materiały gaśnicze, a także materiały zużyte do oczyszczania cieku wodnego w postaci m.in. rękawów chłonnych i słomy. Kwestia ta nie miała jednak zasadniczego znaczenia w sprawie. Wynika to z tego, że do pożaru stanowiącego źródło powstania odpadów doszło 10 maja 2024 r. Już w piśmie z 15 maja 2024 r. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Katowicach informował, że materiały zużyte do oczyszczania cieku wodnego należy traktować jako odpady wykazujące właściwości niebezpieczne, ponieważ miały bezpośredni kontakt z odpadami niebezpiecznymi. Ponadto, organ inspekcji ochrony środowiska wskazał, że analiza wód powierzchniowych wskazuje na podwyższone wartości substancji, które posiadają właściwości toksyczne oraz rakotwórcze i dlatego stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka oraz środowiska. Dotyczy to także materiałów zużytych do oczyszczania cieku wodnego. W tej sytuacji została spełniona przesłanka podjęcia działań na podstawie art. 26a ust. 1 ustawy o odpadach. Skoro nie ulega wątpliwości, że władającym powierzchnią ziemi, na której znajdują się odpady, jest Miasto Siemianowice Śląskie (gmina miejska), to na podstawie art. 26a ust. 3 ustawy odpadach, organem właściwym do prowadzenia postępowania w tym przedmiocie jest regionalny dyrektor ochrony środowiska. W kontekście stosowania powyższego przepisu bez znaczenia jest przy tym, czy odpady te powstały na skutek poważnej awarii przemysłowej czy też na skutek wypadku. Poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego jest również stwierdzenie, że odpady te zostały celowo podrzucone przez straż pożarną w celu przerzucenia odpowiedzialności właśnie na ten organ. Właściwość organu w tego rodzaju sprawach została bowiem określona w sposób niebudzący wątpliwości. To na Regionalnym Dyrektorze Ochrony Środowiska w Katowicach spoczywa obowiązek prowadzenia postępowania i podjęcia działań w celu niezwłocznego usunięcia odpadów ze względu na zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi lub środowiska (art. 26a ust. 1 i ust. 3 ustawy o odpadach). Z tych względów i na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.