I OW 53/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] a Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do przyznania tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych K. K. postanawia: wskazać Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy [...] wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] a Dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej [...] i wskazanie Dyrektora OPS [...] jako właściwego do załatwienia przedmiotowej sprawy. W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że w dniu [...] lutego 2019 r. otrzymał pismo OPS [...] przekazujące do rozpatrzenia zgodnie z właściwością miejscową wniosek K. K. z [...] stycznia 2019 r. o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych. Podkreślił, że zgodnie z art. 101 ust. 1, 2, 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm., dalej u.p.s.) właściwość miejscową gminy ustala się wg miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Jednakże w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu tej osoby. W ocenie organu za taką uznać należy sytuację K. K., który z gminą [...] nie wiąże swojego życia od kilkunastu lat. Z oświadczenia złożonego przez jego matkę w dniu [...] marca 2019 r. wynika, że od ok. 1990 r. nie zamieszkuje on pod adresem [...], od tamtego okresu w miejscu stałego zameldowania przebywał jeden dzień w 2012 r., kiedy po opuszczeniu zakładu karnego przyjechał zameldować się, jednakże rodziców nie odwiedził. Z informacji z Ewidencji Ludności Urzędu Gminy [...] wynika, że K. K. kilkukrotnie był wymeldowywany z adresu stałego zameldowania, a ostatnie wymeldowanie z dnia [...] lutego 2015 r. odbyło się na wniosek rodziców decyzją administracyjną z dnia [...] stycznia 2015 r. Organ stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie zastosowanie ma art. 101 ust. 3 u.p.s., co wynika z faktu, iż K. K. swoje życie wiąże z pobytem na terenie m. [...], gdzie przebywa w schronisku dla bezdomnych. Od wielu lat nie przebywa on w miejscu swego zameldowania na pobyt stały, tj. [...], skutkiem czego doszło do trwałej utraty więzi między nim a gminą jego ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Ponadto fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna pozwala sądzić, że to tam wyraża gotowość podjęcia aktywności zawodowej. Przy czym w złożonym oświadczeniu, podał, że ze względu na konflikt z rodzicami nie ma możliwości powrotu do domu i nie otrzymuje od rodziny żadnej pomocy. W odpowiedzi na wniosek Prezydent [...] wyjaśnił, że [...] stycznia 2019 r. w OPS [...] K. K. złożył ustny wniosek o przyznanie pomocy w formie tymczasowego schronienia. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca jest żonaty. Żona zamieszkuje w [...] – [...], jednak z powodu konfliktu opuścił ją i nie utrzymują kontaktu. Przebywał w różnych rejonach Polski, aktualnie jest osobą bezdomną, nie pracuje, nie ma żadnych dochodów, ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest Gmina [...] – [...]. W ocenie organu pobyt wnioskodawcy w placówce dla bezdomnych jest okolicznością świadczącą o tym, że wnioskodawca jest osobą bezdomną i faktu tego organy nie kwestionują. Prezydent nie zgodził się jednak ze stanowiskiem, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. Przepis ten ma bowiem zastosowanie wówczas, gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie właściwym na podstawie art. 101 ust. 1 i 2 u.p.s., a taka sytuacja w sprawie nie występuje. K. K. jest osobą w wieku produkcyjnym, podczas wywiadu podał, że choruje, jednakże nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających stan zdrowia. Z uwagi na powyższe organem właściwym do rozpatrzenia wniosku K. K. jest GOPS w [...] jako organ właściwy ze względu na ostanie miejsce zameldowania wnioskodawcy będącego osobą bezdomną. Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Zaistniały w niniejszej sprawie spór ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku K. K. o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych. Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie natomiast do treści art. 101 ust. 2 u.p.s. w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Zgodnie z zawartą w art. 6 pkt 8 u.p.s. definicją, osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Jak wynika z akt sprawy i co nie budzi wątpliwości organów pozostających w sporze, K. K. jest osobą bezdomną w rozumieniu powyższego przepisu. Nie jest on zameldowany na pobyt stały i nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Ze złożonego przez niego wniosku o przyznanie schronienia w schronisku dla osób bezdomnych wynika, że zamieszkuje w schronisku dla bezdomnych Stowarzyszenia [...] w [...] przy ul. [...]. Zatem do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku właściwa miejscowo byłaby gmina jego ostatniego zameldowania na pobyt stały, tj. [...]. Jednakże w tym miejscu wskazać należy na przepis art. 101 ust. 3 u.p.s. zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy, za szczególnie uzasadnioną sytuację osoby bezdomnej ubiegającej się o przyznanie pomocy w formie tymczasowego schronienia, uzasadniającą zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. uznać należy trwałą utratę związku między tą osobą a gminą ostatniego jej zameldowania na pobyt stały (por. postanowienia NSA z dnia 19 lipca 2017 r., sygn. akt I OW 77/17, z 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OW 346/17). Na uwadze należy mieć, że K. K., od roku 1990 nie przebywał w miejscu zameldowania na terenie gm. [...], ostanie lata spędził w [...], a aktualnie przebywa w schronisku mającym siedzibę w tym mieście. Od dnia [...] stycznia 2019 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Niewątpliwie zatem K. K. utracił związek ze wspólnotą samorządową, którą tworzą mieszkańcy gminy [...]. W warunkach całkowitej i trwałej utraty więzi z gminą ostatniego adresu zameldowania, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, nie można przyjąć za podstawę wyboru właściwego organu regułę z art. 101 ust. 2 u.p.s., jak oczekuje tego Prezydent [...]. W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku K. K. uznać należy, w oparciu o przepis art. 101 ust. 3 u.p.s. Prezydenta [...].