I OZ 679/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 25 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1473/23 w sprawie ze skargi A.R. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 30 czerwca 2023 r. nr NWXIV.7581.6.10.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wyrokiem z 5 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1473/23 (dalej wyrok z 5 stycznia 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A.R. (dalej skarżąca) na postanowienie Wojewody Śląskiego z 30 czerwca 2023 r. nr NWXIV.7581.6.10.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości (k. 41, 57-62 akt sądowych). Pismem z 11 sierpnia 2024 r. skarżąca wniosła o zwrot kosztów uiszczenia wpisu i opłaty kancelaryjnej (k. 99-99v, 101 akt sądowych). Postanowieniem z 26 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1473/23 (dalej postanowienie z 26 sierpnia 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek skarżącej o zwrot kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że podstawę prawną do zwrotu uiszczonej przez stronę opłaty (wpisu, opłaty kancelaryjnej) stanowią art. 225 i 232 [ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej ppsa)]. Strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ppsa). W razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 ppsa). W ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie nie było podstaw do zwrotu skarżącej uiszczonego przez nią wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej, a także nie było podstaw, by kosztami postępowania obciążyć organ, a tym bardziej pracowników tego organu. Uiszczony przez skarżącą wpis od skargi, opłata kancelaryjna były należne i zostały opłacone w prawidłowych wysokościach. Skargę merytorycznie rozpoznał Sąd wyrokiem z 5 stycznia 2024 r. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, w tym opłata, o której mowa w art. 235a, czyli opłata kancelaryjna za pisma wniesione w formie dokumentu elektronicznego (art. 220 § 1 zd. 1 ppsa). Gdyby skarżąca nie uiściła wpisu od skargi, Sąd nie rozpoznałby skargi merytorycznie. Wbrew twierdzeniom zawartym w piśmie z 11 sierpnia 2024 r. czy też w piśmie z 18 lutego 2024 r. skarga skarżącej nie została uwzględniona, czyli skarżąca nie wygrała sprawy. W konsekwencji, nie przysługuje jej zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw od organu (k. 2-4, 41, 57-62, 81-82, 90, 99-99v, 101, 104, 106-107 akt sądowych). Zażalenie złożyła skarżąca, podnosząc że postanowienie z 26 sierpnia 2024 r. "jest nieobiektywne, stanowi obrazę prawa materialnego, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i ośmiesza instancję, która je wydała!". Wniosła o "zwrot kosztów postępowania wraz z kosztami wpisu dotyczącego zażalenia oraz o spowodowanie procedury sprawdzającej obu komórek organizacyjnych urzędu wraz z kompetencj[a]mi i predyspozycjami starosty i kierowniczej kadry wydziału geodezji i BGN." (k. 114-115 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11; 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 948-949, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa). Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535, dalej rozporządzenie). Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym 100 zł. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga [...], zażalenie [...], od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 zdanie pierwsze ppsa). Jeżeli uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek (art. 142 § 2 ppsa). Opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządza ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek, po uprzednim wezwaniu strony do jej uiszczenia. Przepisów art. 220 nie stosuje się (art. 234 § 2 ppsa). Opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. poz. 1090). Zaskarżone postanowienie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa, dlatego nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Skarżąca niekorzystająca ze zwolnienia od kosztów sądowych obowiązana była uiścić wpis od skargi i opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 5 stycznia 2024 r. Niewątpliwie były to koszty należne. W wyniku oddalenia skargi przez Sąd rozpoznający sprawę skarżącą należało uznać za stronę przegrywającą postępowanie sądowoadministracyjne. Tylko w razie wygrania postępowania przysługiwałby jej zwrot poniesionych, niezbędnych kosztów postępowania, do których zalicza się, między innymi, koszty sądowe (art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ppsa). W związku z negatywnym dla skarżącej wynikiem sprawy brak było podstawy prawnej do zwrotu na jej rzecz kwot odpowiadających wpisowi od skargi i opłacie od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Koszty te zostały skonsumowane przez rozpoznanie skargi, która okazała się bezzasadna i sporządzenie uzasadnienia zapadłego w sprawie wyroku i doręczenie skarżącej jego odpisu wraz z uzasadnieniem. Prawo skarżącej do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez wezwanie jej do uiszczenia należnych kosztów sądowych - wpisu od skargi, który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu, jak i opłaty od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, która warunkuje możliwość zapoznania się przez stronę z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia, a także ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej. Wysokość wpisu w tej sprawie (100 zł) i opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia (100 zł) są wręcz symboliczne. W zażaleniu skarżąca nie wyjaśniła, na czym - w jej ocenie - miałyby polegać zarzucana przez nią obraza prawa materialnego oraz nieobiektywność. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny mógł jedynie przeanalizować, czy oddalenie jej wniosku o zwrot równowartości wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było prawidłowe i odpowiadało prawu. Wynik przeprowadzonej analizy potwierdził prawidłowość i zasadność zaskarżonego postanowienia. Ogólnikowe zarzuty stawiane przez skarżącą nie mogły być skuteczne. Podobnie zarzuty odnoszące się do sprawy zakończonej wyrokiem z 5 stycznia 2024 r. pozostawały bez znaczenia dla wyniku postępowania zainicjowanego niniejszym zażaleniem, które nie zasługiwało na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.