I GSK 594/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1443/20 w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 15 stycznia 2021r., sygn. akt I SA/Gl 1443/20, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", oddalił skargę A. B., zwanej dalej "skarżącą", na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, zwanego dalej "DIAS", z dnia [...] września 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia postępowania egzekucyjnego, względnie o jej uchylenie i przekazanie organowi celnemu do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto, skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżanemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 174 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: a. art. 134 § 1 P.p.s.a. i 135 P.p.s.a. w związku z art. 57 § 1 pkt 3 P.p.s.a. poprzez niedostateczne rozpatrzenie zarzutów skargi przez Sąd I instancji, co doprowadziło do braku dostatecznego wyjaśnienia przez Sąd czy w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego; b. art. 134 § 1 P.p.s.a. i 135 P.p.s.a. w związku z art. 57 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w związku z art. 24 ust. 5b i 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niedostateczne i błędne rozpatrzenie zarzutów przez Sąd I instancji, a co za tym idzie, błędne ustalenie przez organ egzekucyjny biegów zawieszenia terminów oraz błędne ustalenie terminów przedawnienia dla poszczególnych składek wykazanych szczegółowo pismem z dnia [...] marca 2020 r. co poskutkowało wydaniem decyzji odmownej; c. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazania dowodów stanowiących podstawę wydanego wyroku, w szczególności w odniesieniu do dowodów będących podstawą do uznania, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Argumenty na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 P.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Z uwagi jednak na sposób sformułowania zarzutów oraz ich uzasadnienia w skardze kasacyjnej, koniecznym jest przypomnienie pewnych zasadniczych kwestii dotyczących zarówno wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna oraz istoty i zakresu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w analizowanej sprawie nie występuje. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez jej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem to autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone i dlaczego. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, może on uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Ponadto zarzuty kasacyjne powinny zawierać precyzyjne uzasadnienie, w czym wnoszący autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia powołanych w niej przepisów. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy podatkowe. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Dodać również należy, że zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2702/16). Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy w rozpoznawanej sprawie zaistniały podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jako pierwszy zarzut skarżąca kasacyjnie wskazuje na naruszenie przepisów postępowania, tj. "art. 134 § 1 P.p.s.a. i 135 P.p.s.a. w związku z art. 57 § 1 pkt 3 P.p.s.a. poprzez niedostateczne rozpatrzenie zarzutów skargi przez WSA w Gliwicach co w jego ocenie doprowadziło do braku dostatecznego wyjaśnienia przez Sąd czy w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego". Zarzut ten nie został uzasadniony co utrudnia jego rozpoznanie. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie został zgłoszony jako samodzielny zarzut lecz stanowi element jednego zbiorczego zarzutu. Przepis ten stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Określa zatem granice rozpoznania skargi przez sąd I instancji. Natomiast granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu (por. wyroki NSA z: 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OSK 610/06; 24 września 2021 r., sygn. akt I GSK 289/21; 3 listopada 2021 r., sygn. akt II OSK 3805/18; 8 grudnia 2022 r. sygn. akt III OSK 1961/21; wszystkie publ. CBOSA). Sąd I instancji, zdaniem NSA, rozpoznając skargę, orzekał w granicach sprawy, gdyż oceniał wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 17, art. 18 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", postanowienie DIAS z dnia [...] września 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora ZUS Oddział w Rybniku z dnia [...] kwietnia 2020 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie Sąd I instancji, rozpoznając skargę, dokonał oceny pod względem zgodności z prawem sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym postanowieniem (a nie innej sprawy w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym), rozpoznając jej istotę. Nie naruszył zatem art. 134 § 1 P.p.s.a. Dodać należy, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (por. wyroki NSA z: 2 lipca 2015r. sygn. akt I OSK 450/15; 28 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 735/19; 9 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 109/22) ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyroki NSA z: 21 października 2010 r. sygn. akt I GSK 264/09; 25 marca 2011r. sygn. akt I FSK 1862/09; 15 października 2015 r. sygn. akt I GSK 241/14). Z kolei zgodnie z art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przepis ten ma zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi, podstawą jego zastosowania jest stwierdzenie, że akty lub czynności poprzedzające wydanie zaskarżonego aktu lub podjętej czynności naruszyły przepisy prawa materialnego lub procesowego. Warunkiem zastosowania art. 135 P.p.s.a. jest niezbędność takiego rozstrzygnięcia do końcowego załatwienia sprawy. Przepis ten nakłada na Sąd obowiązek wyjścia poza granice skargi i podjęcia odpowiednich środków w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy. Regulacja ta ściśle wiąże się z art. 134 § 1 P.p.s.a., a skarżąca kasacyjnie nie wyjaśniła, jakich naruszeń prawa nie wskazanych w skardze nie dostrzegł Sąd I instancji badając legalność zaskarżonej decyzji. Również nie sposób zaaprobować stanowiska skarżącej kasacyjnie, odnośnie do naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 57 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Nie zasługuje na uwzględnienie również drugi zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1 P.p.s.a. i 135 P.p.s.a. w związku z art. 57 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w związku z art. 24 ust. 5b i 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niedostateczne i błędne rozpatrzenie zarzutów przez WSA w Gliwicach. Zaznaczenia wymaga, że skarżąca kasacyjnie w sposób lakoniczny odniosła się do zarzut naruszenia art. 24 ust. 5b i 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych akcentując, że w jej ocenie doszło do przedawnienia należności objętych tytułami egzekucyjnymi. Zarzutu tego również nie uzasadniono w skardze kasacyjnej. Natomiast Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szeroko umotywował stanowisko w przedmiocie braku przedawnienia. Nie jest także usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Według tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Przepis ten wskazuje na konieczne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie ma bowiem umożliwić stronom oraz sądowi II instancji zapoznanie się z motywami, jakimi kierował się sąd I instancji i które doprowadziły do wydania wyroku, a także umożliwić sformułowanie zarzutów kasacyjnych i przeprowadzenie kontroli instancyjnej. Przepis ten może więc stanowić samodzielną podstawę kasacyjną jedynie wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala na przeprowadzenie kontroli instancyjnej tego wyroku. Taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konieczne, o których mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a. Pozwala też na przeprowadzenie kontroli instancyjnej tego orzeczenia. Wyjaśnienia – i zarazem podkreślenia – wymaga również, że siła przekonywania argumentów zawartych w uzasadnieniu kontrolowanego orzeczenia stanowi zupełnie inne zagadnienie. Brak przekonania skarżącego kasacyjnie organu o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym zwłaszcza odnośnie do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych, czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie uzasadnia twierdzenia, że uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., albowiem poprzez zarzut jego naruszenia nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani też stanowiska sądu odnośnie do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np. wyroki NSA z dnia: 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13). Sąd I instancji w sposób jasny odniósł się do spornej kwestii oraz przedstawił motywy rozstrzygnięcia, w tym szczegółowo skontrolował terminy przedawnienia poszczególnych składek, dając temu wraz w uzasadnieniu wyroku. To, że wnoszący skargę kasacyjną nie zgadza się z zajętym przez Sąd I instancji stanowiskiem nie oznacza, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. i to naruszenia mającego wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym, na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).