I OZ 674/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1804/23 w sprawie ze skargi Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] na zalecenie Wojewody Małopolskiego z dnia 28 września 2023 r. znak WP-IV.9932.2.3.2023 w przedmiocie zaleceń pokontrolnych postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z 8 maja 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1804/23 (dalej postanowienie z 8 maja 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (dalej skarżący) na zalecenie Wojewody Małopolskiego z 28 września 2023 r. znak WP-IV.9932.2. 3.2023 w przedmiocie zaleceń pokontrolnych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że 8 kwietnia 2024 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez jej podpisanie, a także wskazanie numeru NIP lub REGON w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący odebrał wezwanie 8 kwietnia 2024 r. W dniu 12 kwietnia 2024 r. skarżący przesłał do Wojewody Małopolskiego pismo zwierające usunięcie braków formalnych. Wojewoda przekazał pismo skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [w Krakowie] 17 kwietnia 2024 r. Skarżący przesłał pismo z usunięciem braków formalnych do organu, a nie do Sądu, a Sąd otrzymał pismo skarżącego po upływie zakreślonego 7-dniowego terminu, który upłynął 15 kwietnia 2024 r. Brak jest przepisu, który dawałby podstawę do uznania, że wniesienie pisma do organu, którego działanie jest przedmiotem kontroli sądu, było równoznaczne z jego nadaniem do Sądu. Wojewoda przekazał pismo skarżącego już po upływie terminu do usunięcia braku formalnego skargi. W rezultacie, Sąd stwierdził, że skarżący nie usunął braków formalnych skargi w zakreślonym terminie, a zatem podlegała ona odrzuceniu (k. 66-68 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 8 maja 2024 r. złożył skarżący, zaskarżając je w całości, zarzucając postanowieniu naruszenie art. 6 w zw. z art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 [ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej] ppsa przez niezamieszczenie w zobowiązaniu do usunięcia braków formalnych niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych, a tym samym błędne przyjęcie nieuzupełnienia braków w terminie przez stronę, która nie została należycie pouczona. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości (k. 108-109 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 ppsa). W przypadku gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (art. 46 § 2a ppsa). Pismo strony powinno ponadto zawierać, w przypadku gdy jest pierwszym pismem w sprawie, numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku - numer identyfikacyjny REGON albo numer w innym właściwym rejestrze lub ewidencji, albo numer identyfikacji podatkowej strony wnoszącej pismo, niebędącej osobą fizyczną, która nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest ona obowiązana do jego posiadania (art. 46 § 2 pkt 1 lit. c ppsa). Skarga - co do zasady - jest pierwszym pismem w sprawie przed sądem administracyjnym. Jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 49 § 1 ppsa). Jeżeli braki skargi nie zostały uzupełnione w wyznaczonym terminie skarga podlega odrzuceniu (art. 58 § 1 pkt 3 ppsa). Celem tego przepisu jest zdyscyplinowanie strony składającej skargę do podporządkowania się sprawności postępowania sądowego (uchwała NSA z 4.9.2013 r. I OPS 13/13, ONSAiWSA 2014/3/39). W obowiązującym systemie prawnym dostęp do sądu jest ograniczony, między innymi, koniecznością zachowania warunków formalnych, koniecznych dla nadania sprawie dalszego biegu. Sąd, jako organ władzy publicznej, jest zobligowany do stosowania obowiązujących przepisów w zakresie warunków formalnych pism procesowych i konsekwencji wynikających dla strony w przypadku ich niedochowania w terminie. Szczególną doniosłość w tym aspekcie mają braki formalne, których nieuzupełnienie w zakreślonym terminie uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu. Tego rodzaju ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu nie może być postrzegane jako naruszenie przepisów postępowania, lecz służy dobru wymiaru sprawiedliwości. Co istotne, przy terminowym dochowaniu wymogów formalnych pism procesowych, prawo jednostki do sądu nie ulega praktycznemu ograniczeniu. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę dokonaną w tej sprawie przez Sąd I instancji. Pośredni tryb wnoszenia pism procesowych do sądu administracyjnego, a więc za pośrednictwem organu, stanowi wyjątek od zasady bezpośredniego wnoszenia pism do sądu i dlatego też przypadki jego stosowania zostały wprost wymienione w ustawie - art. 54 § 1, art. 64c § 2, art. 87 § 2 ppsa. W toku wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego strona winna każde pismo procesowe kierować bezpośrednio do sądu, w tym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków skargi, które - co warto podkreślić - otrzymała w korespondencji od Sądu, a nie od organu (k. 46-50 akt sądowych). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji wniesienia pisma procesowego, które winno być skierowane bezpośrednio do Sądu, a złożone zostało do organu, najwcześniejszą datą, jaką można przyjąć za datę złożenia tego pisma jest data przesłania tego pisma przez organ do Sądu (postanowienia NSA z: 19.12.2019 r. I OZ 1287/19, Legalis 2265830; 14.4.2014 r. I OSK 889/15, Legalis 1231342; 10.1.2018 r. II OZ 1609/17, Legalis 1733338 i 24.10.2018 r. II OZ 1042/18, Legalis 1863742; cbosa). Termin 7-dniowy przewidziany na uzupełnienie braków formalnych skargi jest terminem ustawowym i Sąd nie jest uprawniony do jego wydłużania bądź skracania. W zaistniałej sytuacji, skoro przekroczenie terminu nastąpiło wskutek nieprawidłowo dokonanej czynności związanej z uzupełnieniem braków formalnych skargi przez wysłanie pisma uzupełniającego braki do organu, zamiast do Sądu, czego skarżący nie kwestionował w zażaleniu, to Wojewódzki Sąd Administracyjny miał obowiązek uwzględnić z urzędu jego upływ i z tej przyczyny odrzucić skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ppsa. Wobec złożonego wraz z zażaleniem wniosku o przywrócenie terminu wskazać należy, że jednoczesne złożenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi i wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi lub uzupełnienia jej braków formalnych skutkuje tym, że wniosek o przywrócenie terminu podlega rozpoznaniu przez Sąd po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminowi do dokonania czynności procesowej. W niniejszym postępowaniu, zainicjowanym zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi, wskazane ustalenia - odnoszące się do zidentyfikowania braków formalnych skargi, wezwania strony przez Przewodniczącego do ich uzupełnienia i wniesienie pisma uzupełniającego braku do organu, zamiast do Sądu, a tym samym uchybienie zakreślonemu terminowi na uzupełnienie braków formalnych - stanowiły przesłankę do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 w zw. z art. 46 § 2a i art. 46 § 2 pkt 1 lit. c ppsa, przy czym podkreślić należy, że Sąd nie miał w tym zakresie swobody decyzyjnej ze względu na obligatoryjny charakter powołanej normy prawnej. Stwierdziwszy uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych, Sąd obowiązany był do zastosowania zakreślonego w wezwaniu rygoru i odrzucenia skargi. Argumentacja skarżącego zawarta w rozpoznawanym zażaleniu odnosi się do kwestii braku stosownego pouczenia co do sposobu uzupełnienia braków formalnych skargi i nie może wpłynąć na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 ppsa). Skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi i pouczony o rygorze ich nieuzupełnienia w zakreślonym terminie. Przewodniczący nie miał obowiązku pouczenia skarżącego sposób szczegółowy o tym, że pismo uzupełniające braki formalne - stanowiące odpowiedź na wezwanie Przewodniczącego - należy wnieść bezpośrednio do Sądu, a nie do organu administracji. Odpowiedź na to wezwanie do uzupełnienia braków powinna być skierowana do podmiotu, który je wystosował. Brak jest podstawy do przyjęcia, że adresat wezwania mógł pozostawać w usprawiedliwionym błędzie co do słuszności złożenia odpowiedzi na wezwanie za pośrednictwem organu administracji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie zachodziła uzasadniona potrzeba udzielenia skarżącemu występującemu w sprawie bez adwokata albo radcy prawnego niezbędnego pouczenia co do czynności procesowej w zakresie konieczności złożenia odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego wprost do Sądu. Kwestia braku pouczenia w tym zakresie może być przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w odrębnym postępowaniu incydentalnym, zainicjowanym wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, lecz pozostawała bez znaczenia dla wyniku niniejszego postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.