I FSK 115/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz sędzia NSA Tomasz Kolanowski sędzia NSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku O. Sp. z o.o. z siedzibą w R. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Zbigniewa Łobody oraz sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Mariusza Goleckiego w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 389/23 w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 grudnia 2022 r. nr 2401-IEW2.7010.76.2022.9 UNP: 2401-22-295220 w przedmiocie zaliczenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za maj 2022 r. na poczet zaległości podatkowych postanawia: odrzucić wniosek. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 389/23, po rozpoznaniu skargi O. Sp. z o.o. w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 grudnia 2022 r. nr 2401-IEW2.7010.76.2022.9 UNP: 2401-22-295220 w przedmiocie zaliczenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za maj 2022 r. na poczet zaległości podatkowych, uchylił zaskarżone postanowienie oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Zarządzeniem z dnia 5 marca 2024 r. Przewodnicząca Wydziału I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczyła termin posiedzenia w sprawie ww. skargi kasacyjnej o sygn. akt I FSK 115/24 na dzień 17 kwietnia 2024 r., w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zbigniew Łoboda, sędzia NSA Mariusz Golecki oraz sędzia del. WSA Elżbieta Olechniewicz (spr.), sędzia zastępca - sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek. Pismem z dnia 4 kwietnia 2024 r. O. Sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej: "wnioskodawca") wystąpiła o stwierdzenie, że wobec sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Zbigniewa Łobody i Mariusza Goleckiego zachodzą przesłanki określone w art. 5a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm., dalej: "P.u.s.a."), które zdaniem wnioskodawcy doprowadziły do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mające wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących wnioskodawcy oraz charakteru sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że podstawą niezgodności z ustawą wyznaczonego składu orzekającego jest brak prawidłowego statusu wyznaczonej osoby jako sędziego NSA, co wynika z niepodlegającej konwalidacji wady aktu powołania na stanowisko sędziowskie bez wcześniejszego uzyskania wymaganego Konstytucją RP stanowiska konstytucyjnego organu tj. Krajowej Rady Sądownictwa uformowanej zgodnie z regulacjami ustawy zasadniczej i spełniającej wskazane tam kryteria dla tego organu. Zdaniem wnioskodawcy, sędziowie rekomendowani przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), nie mają waloru niezależności i niezawisłości. Na poparcie swojego stanowiska pełnomocnik wnioskodawcy w obszernym uzasadnieniu wniosku przywołał orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Sądu Najwyższego, dotyczące niewłaściwej obsady sądu oraz braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa w formacie ukształtowanym ustawą z 8 grudnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Mocą ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1259), dokonano nowelizacji P.u.s.a. przez dodanie do tej ustawy art. 5a Przepis ten przewiduje możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3). Przepis art. 5a P.u.s.a. wprowadza szczególną podstawę wyłączenia sędziego - związaną ściśle z okolicznościami jego powołania na stanowisko - oraz reguluje postępowanie w tym przedmiocie. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowania o wyłączenie sędziego z art. 18-24 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.. dalej: "P.p.s.a."). Wniosek o stwierdzenie przesłanek z art. 5a § 1 P.u.s.a. musi odpowiadać wymogom określonym w § 5 tego przepisu, tj. powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1. żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1; 2. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Wniosek niespełniający powyższych wymagań podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych (art. 5a § 6 P.u.s.a.). Z przywołanego przepisu art. 5a § 5 P.u.s.a. wynika zatem, że podstawowym wymogiem formalnym wniosku jest m.in. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Przez "okoliczności uzasadniające żądanie" należy rozumieć przede wszystkim okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego – a przywołanie tych okoliczności i przedstawienie dowodów jest obligatoryjne, bowiem właśnie te okoliczności stanowią o odrębności podstawy wyłączenia sędziego z art. 5a P.u.s.a. Brakiem formalnym wniosku będzie więc nieprzywołanie okoliczności związanej z powołaniem sędziego na stanowisko i nieprzedstawienie stosownych dowodów na ich poparcie. Powyższe prowadzi do wniosku, że zbadanie przez sąd administracyjny wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy strona sformułuje zarzut niespełnienia powyższych wymogów przez konkretnego sędziego i powiąże ten zarzut z konkretną okolicznością faktyczną. Nie można natomiast skutecznie wszcząć postępowania o przeprowadzenie tzw. "testu niezawisłości" w przypadku, gdy strona w złożonym wniosku powołuje się jedynie na swoją subiektywną obawę co do nieposiadania przez sędziego cech bezstronności i niezawisłości z powodu powołania sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Tego rodzaju okoliczność nie może zostać uznana za dowód, o którym mowa w art. 5a § 5 pkt 2 P.u.s.a. Wskazać w tym miejscu należy, że z przepisu art. 5a P.u.s.a. wynika, że badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności powinno zostać przeprowadzone z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i z uwzględnieniem jego postępowania po powołaniu. Te dwie kluczowe przesłanki należy ocenić w kontekście tego, czy w okolicznościach sprawy, w której sędzia ma orzekać, z uwzględnieniem charakteru tej sprawy oraz okoliczności dotyczących strony postępowania, standard niezawisłości lub bezstronności może być naruszony. Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego muszą być przy tym uwzględnione łącznie z postępowaniem sędziego po powołaniu. Obie przesłanki nie mogą być zatem oceniane odrębnie. Ponadto, przesłanki te zostały powiązane z okolicznościami danej sprawy, tj. z jej charakterem oraz okolicznościami dotyczącymi podmiotu składającego wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Przy ocenie zachowania standardu niezawisłości i bezstronności nie można więc poprzestać jedynie na okolicznościach towarzyszących powołaniu sędziego. Podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może zatem odwoływać się tylko do faktu powołania sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Konieczne jest bowiem uwzględnienie przy dokonywaniu oceny także pozostałych, wymienionych wyżej, okoliczności. Przywołanie tych okoliczności i przedstawienie dowodów jest obligatoryjne, bowiem właśnie te okoliczności stanowią o odrębności podstawy wyłączenia sędziego z art. 5a P.u.s.a. Brakiem formalnym wniosku będzie więc nieprzywołanie okoliczności związanych z powołaniem sędziego na stanowisko i jego postępowaniem po powołaniu oraz nieprzedstawienie stosownych dowodów na ich poparcie, zaś konsekwencją odrzucenie wniosku bez wezwania do usunięcia dostrzeżonego braku formalnego. W uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 - nawiązującej także do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I-4110-1/20 - wskazano, że mechanizm kontroli standardu niezawisłości i bezstronności powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają (orzekały) sądy z ich udziałem, co oznacza, że przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów. Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy należy wskazać, że strona wnioskująca w treści analizowanego wniosku nie przywołała żadnych okoliczności towarzyszących powołaniu kwestionowanych sędziów na zajmowane stanowiska, poza faktem udziału przy nominacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Nie przedstawiła tez żadnych "okoliczności towarzyszących ich powołaniu i ich postępowaniu po powołaniu", o których mowa w art. 5a § 1 P.u.s.a. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2633/20, ustawodawca wprowadzając nową procedurę wyłączenia sędziego nie wprowadził przesłanki nieprawidłowości powołania sędziego, jako samoistnej podstawy jego wyłączenia ani w żadnym miejscu nie wyposażył sądów administracyjnych w kompetencje do badania prawidłowości tego powołania ani także do merytorycznej kontroli uchwał Krajowej Rady Sądownictwa w ramach postępowania o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności. Na gruncie art. 5a § 1 P.u.s.a. istotne jest zatem spełnienie przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, jedynie z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i zachowaniu po powołaniu, a nie sama zgodność tego powołania z przepisami prawa. W sytuacji, gdy wniosek nie zawiera żadnego odniesienia do wymogów niezawisłości i bezstronności ani do zachowania konkretnego sędziego po powołaniu, a poprzestaje jedynie na wskazaniu nieprawidłowości powołania, tj. powołania przez organ funkcjonujący niezgodnie z prawem, które to wskazanie ma charakter ogólny i subiektywny, przyjąć należy, że wniosek taki nie spełnia wymagań, o których mowa w art 5a § 5 pkt 1 P.u.s.a. Mając powyższe na uwadze, z uwagi na niespełnienie wymagań z art. 5a § 5 pkt 1 i 2 P.u.s.a., wniosek podlega odrzuceniu i dlatego na podstawie art. 5a § 6 P.u.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w postanowieniu.