I OZ 676/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. Ł. i M. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1170/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi M. Ł., M. O. i R. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 21 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 12 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1170/24, w pkt 1. odrzucił skargę M. Ł., M. O. i R. S. ("skarżący") na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 21 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania; w pkt 2 orzekł o zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wraz z wniesieniem skargi skarżący uiścili kwotę 100 zł tytułem wpisu sądowego. Natomiast złożona skarga dotyczy sprawy z zakresu nieruchomości, w której zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 535) wpis stały wynosi 200 zł. Z tego też względu zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 29 maja 2024 r. wezwano skarżących do usunięcia braku fiskalnego poprzez uzupełnienie solidarnie wpisu sądowego od skargi o kwotę 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to przesłano do pełnomocnika skarżących przy piśmie z 10 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarżący nie uczynili zadość wezwaniu z 10 czerwca 2024 r., ponieważ nie uzupełnili wpisu od skargi. Wezwanie do wykonania zarządzenia z 10 czerwca 2024 r. zostało doręczone skarżącym 17 czerwca 2024 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 16 akt sądowych), a zatem siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu upłynął 24 czerwca 2024 r. Skarżący w zakreślonym terminie nie uzupełnili wpisu, co potwierdza adnotacja z dnia 1 lipca 2024 r., w której stwierdzono, że w rejestrze opłat sądowych nie zidentyfikowano żadnych dodatkowych wpłat w przedmiotowej sprawie. W takim stanie sprawy Sąd I instancji, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), odrzucił skargę. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi Sąd I instancji orzekł na mocy art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zażalenie na punkt 1 powyższego postanowienia złożyli skarżący M. Ł. i M. O., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zaskarżonemu postanowieniu Sądu I instancji zarzucili naruszenie § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez bezzasadne odrzucenie skargi. Uzasadniając powyższy zarzut, skarżący wskazali, że w związku ze zobowiązaniem Sądu I instancji z 10 czerwca 2024 r. dotyczącym uzupełnienia braków formalnych w postaci numerów PESEL oraz nadesłanie pełnomocnictw do działania w imieniu skarżących, przedłożono pismo z 19 czerwca 2024 r., zawierające wymagane informacje. Zdaniem skarżących ich pełnomocnik nie otrzymał natomiast w korespondencji pisma z wezwaniem do uzupełnienia wpisu w wysokości 100 zł, co uniemożliwiło wykonanie zobowiązania w tym zakresie. Skarżący podnieśli również, że błędne jest stanowisko Sądu I instancji, co do konieczności uiszczenia w niniejszej sprawie opłaty stałej w wysokości 200 zł w oparciu o paragraf 2 pkt 2 ust. 5 rozporządzenia. Wbrew wykładni Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarga dotyczyła wydanej przez Wojewodę Mazowieckiego decyzji wyłącznie w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania (odmowy świadczenia pieniężnego) a nie w przedmiocie praw związanych z nieruchomością. Nie można zatem przyjąć, aby skarga dotyczyła sprawy związanej z nieruchomością jak ma to miejsce np. w sprawach skarg dotyczących np. wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia z tego tytułu odszkodowania, w których ustalenie odszkodowania jest wyłącznie jednym z elementów decyzji dotyczącej odjęcia prawa własności, w konsekwencji czego nie było podstaw do wezwania skarżących do uzupełnienia wpisu od skargi w oparciu o § 2 pkt 2 ust. 5 rozporządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. Stosownie zatem do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (zażalenia), biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy w niniejszej sprawie nie nastąpiła nieważność postępowania. Jedną z przesłanek nieważności postępowania – zgodnie z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jest sytuacja, w której strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Stosownie do art. 25 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej mają zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Jest to więc zdolność do zajmowania pozycji podmiotu postępowania sądowoadministracyjnego. Granice natomiast zdolności sądowej osób fizycznych, poza przepisami szczególnymi, wyznaczają generalnie granice zdolności prawnej – która zgodnie z art. 8 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1061 ze zm.) rozpoczyna się od chwili urodzenia. Zdolność prawna człowieka kończy się natomiast z chwilą jego śmierci. Z tą chwilą traci on status osoby fizycznej i przestaje być podmiotem prawa, a przysługujące mu dotychczas prawa lub obciążające go obowiązki wygasają lub przechodzą na inne osoby. Skoro osoba nieżyjąca nie ma zdolności prawnych, nie ma również zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie jestem możliwe podejmowanie przez osobę zmarłą czynności procesowych, nawet przez pełnomocnika (z wyjątkiem art. 43 p.p.s.a.). Tym samym sąd administracyjny nie może prowadzić postępowania sądowoadminsitracyjengo w stosunku do osoby nieżyjącej, w tym wzywać ją do usunięcia braków formalnych i fiskalnych skargi. Skarga wniesiona w imieniu osoby fizycznej, która w chwili wniesienia skargi nie miała zdolności sądowej wskutek tego, że nie żyje – jest obarczona brakiem nieusuwalnym. Stosowane zatem do treści art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Oznacza to, że skarga wniesiona w imieniu osoby nieżyjącej podlega odrzuceniu – bez uprzedniego wzywania do uiszczenia wpisu sądowego. Właściwie ww. przepis jest jedyną możliwą podstawą odrzucenia skargi wniesionej przez osobę zmarłą. Jak wynika z akt sprawy skarga w niniejszej sprawie została złożona 8 kwietnia 2024 r. przez zawodowego pełnomocnika w imieniu trzech osób – M. Ł., M. O. i R. S. (k. 2-7). Na etapie uzupełniania braków formalnych i fiskalnych skargi pełnomocnik skarżących w piśmie z 19 czerwca 2024 r. poinformował Sąd I instancji, że skarżąca R. S. zmarła [...] marca 2024 r., a jej następcą prawnym jest M. O. – na potwierdzenie tego dołączono kopię aktu poświadczenia dziedziczenia (k. 17-18, 20-21). W takiej sytuacji skarga R. S. powinna zostać odrzucona przez Sąd I instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., a nie na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Nie każde jednak naruszenie prawa skutkuje wyeliminowaniem orzeczenia z obrotu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że naruszenie to nie ma wpływu na wynik sprawy, albowiem w przypadku ponownego rozpoznania sprawy – w zakresie skargi R. S., zapadłoby orzeczenie tej samej treści – a więc odrzucające skargę, ale z innej podstawy prawnej. Z tego względu podjęte rozstrzygnięcie jest prawidłowe, należało jednak zmodyfikować jego uzasadnienie – co też uczyniono powyżej. Odnosząc się natomiast do zarzutów zażalenia, wskazać należy, że zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Z kolei stosownie do art. 220 § 3 p.p.s.a., skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Z treści powyższej regulacji wynika zatem, że bezskuteczny upływ terminu zakreślonego w wezwaniu do uiszczenia wpisu od zażalenia skutkuje odrzuceniem wniesionego środka zaskarżenia. Taka sama sytuacja ma miejsce, w przypadku wezwania do uzupełnienia wpisu sądowego. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że skarżący M. Ł. i M. O. przy wniesieniu skargi uiścili kwotę 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Z uwagi jednak na to, że wpis w niniejszej sprawie należny jest w kwocie 200 zł – stosownie do § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia, Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z 29 maja 2024 r. wezwał skarżących do uzupełnienia solidarnie wpisu sądowego o kwotę 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (k. 12). Odpis tego zarządzenia został przesłany do pełnomocnika skarżących przy piśmie z 10 czerwca 2024 r., a doręczony 17 czerwca 2024 r. (k. 15-16). Nadmienić należy, że z adnotacji zamieszczonej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru ww. korespondencji wynika, że w przesyłce znajdowało się wezwanie do usunięcia braków, odpis zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego oraz odpis odpowiedzi na skargę (k. 16v). Przesyłkę zawierającą wezwanie odebrał pełnomocnik, który poświadczył ten fakt własnoręcznym podpisem. Po odbiorze tej przesyłki pełnomocnik skarżących nie zgłosił braków w przesłanej korespondencji oraz niezgodności adnotacji zamieszczonej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru z otrzymaną korespondencją. Oznacza to zatem, że twierdzenie zawarte w zażaleniu, jakby w przesyłce nie było odpisu zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego – nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Skoro z akt sprawy wynika bezsprzecznie, że przesyłka zawierająca odpis zarządzenia o wezwaniu do uzupełniania wpisu sądowego została doręczona pełnomocnikowi skarżących 17 czerwca 2024 r., to siedmiodniowy termin na uzupełnienie wpisu sądowego o kwotę 100 zł upłynął 24 czerwca 2024 r. W tym czasie wpisu sądowego nie uzupełniono, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do odrzucenia skargi M. Ł. i M. O. na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Na powyższą ocenę nie rzutuje również to, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nieprecyzyjnie przytoczył przebieg czynności procesowych w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał bowiem, że "skarżący nie uczynili zadość wezwaniu Sądu z dnia 10 czerwca 2024 r. (...)" (strona druga uzasadnienia postanowienia – wers 4 od góry), tymczasem do skarżących skierowano zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 29 maja 2024 r., we wskazanej zaś przez Sąd I instancji dacie przesłano skarżącym odpis ww. zarządzenia. Dalej Sąd I instancji wskazał, że "wezwanie do wykonania zarządzenia z dnia 30 czerwca 2023 r. (...)" (strona druga uzasadnienia postanowienia – wers 5 i 6 od góry). Taka okoliczność nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie, albowiem skarżący nie zostali wezwani do wykonania prawomocnego zarządzenia, tym bardziej zarządzenia z 30 czerwca 2023 r., skoro skarga została wniesiona 8 kwietnia 2024 r. Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego nieprawidłowego określenia wpisu sądowego, wskazać należy, że na zarządzenie przewodniczącego wydziału w sprawie wezwania do uzupełnienia wpisu sądowego – stosownie do treści art. 227 § 1 p.p.s.a. – przysługiwało stronie zażalenie i w tym trybie mogła podnosić niezasadność wezwania. Niemniej przedmiotem zaskarżonej decyzji Wojewody Mazowieckiego z 21 lutego 2024 r. nr [...] jest odmowa przyznania odszkodowania za nieruchomość, a więc jest to sprawa z zakresu nieruchomości. To z kolei daje podstawę do określenia wpisu sądowego na podstawie art. § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzania. W sprawie nie będzie miała zastosowania uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 października 2016 r. sygn. akt: I OPS 1/16, albowiem dotyczy ona wyłącznie decyzji ustalających odszkodowanie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.