I OZ 873/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 497/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem wydanym na skutek wniesionego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 września 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił E. K. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, iż warunki materialne wnioskodawcy nie uzasadniają przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z dowodów zgromadzonych w przedmiotowej sprawnie wynika, że E. K. wraz z żoną uzyskują miesięczne dochody w kwocie [...] zł netto. Prowadzą wspólne gospodarstwo wraz z synem i córką. Syn uczestniczy w ponoszeniu kosztów utrzymania tego gospodarstwa opłacając podatek od nieruchomości, rachunki za wodę oraz wywóz nieczystości stałych. Syn prowadzi w na terenie gospodarstwa działalność gospodarczą. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu marki [...] rocznik [...] o wartości około [...] zł oraz współwłaścicielem [...] rocznik [...] o wartości około [...] zł. Jest też właścicielem domu, mieszkań wymagających remontów oraz nieruchomości rolnej. W świetle wyżej przedstawionych informacji, Sąd stwierdził brak przesłanek przemawiających za uznaniem, aby wnioskodawca nie mógł ponieść kosztów toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego, a w szczególności nie dysponował środkami na pokrycie kosztów ustanowionego w niniejszej sprawie pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 29 maja 2009 r. (sygn. akt I OZ 563/09) zaznaczył, że fakt dysponowania przez wnioskodawcę majątkiem w postaci nieruchomości zasadniczo czyni bezpodstawnym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zwłaszcza, jeżeli nieruchomości te nie są obciążone jakimikolwiek prawami osób trzecich, lub też istnieje możliwość ich zbycia. Sąd podkreślał również, że fakt nienależytego wykorzystywania majątku, którym dysponuje wnioskodawca, nie może wpływać na treść wydanego w przedmiocie prawa pomocy rozstrzygnięcia. Istotnym z tej perspektywy jest, że wnioskodawca dysponując określonym majątkiem w postaci rzeczy ruchomych, bądź nieruchomości, dysponuje możliwościami wykorzystania go do osiągania dochodów. Ewentualnie majątek ten może służyć jako zabezpieczenie kredytu lub pożyczki zaciągniętej na pokrycie ponoszonych w toku postępowania opłat i wydatków. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, E. K. nie udowodnił, że należy przyznać mu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Osiąganie przez niego stałych dochodów, a także dysponowanie znacznym majątkiem czyni, złożony przez niego wniosek, bezzasadnym. Sąd podkreślił również, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, stąd też skarżący licząc się z możliwością ich wystąpienia, powinien gromadzić na ten cel niezbędne środki ograniczając inne zbędne do jego utrzymania wydatki. Dopiero w sytuacji, gdy uzyskane w ten sposób środki są niewystarczające, powinien zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienia wniósł E. K. żądając jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującego ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniósł, że uzyskiwany miesięcznie dochód jest pomniejszany o kwotę [...] zł potrącaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nieruchomość, którą wnioskodawca dysponuje, jest obciążona hipoteką ustanowioną na rzecz ZUS. Zaciągniecie kredytu lub sprzedaż nieruchomości celem pokrycia kosztów ustanowionego pełnomocnika, jest bezcelowa, gdyż wnioskodawca nie dysponowałby środkami na spłatę kredytu. Ponadto wskazał, że jego syn nie prowadzi działalności gospodarczej na nieruchomości skarżącego, lecz na swojej, gdyż jest współwłaścicielem ½ udziałów w tym gruncie. Samochód marki [...] został sprzedany, ponieważ wnioskodawcy nie było stać na opłacenie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej tego pojazdu. Sąd pierwszej instancji w swoich rozważaniach pominął, że wnioskodawca musi ponieść wydatki związane z zakupem odzieży zimowej, koszty zakupu wystroju grobów, kwiatów dla pięciorga dzieci i wnuków. Wnioskodawca sugerował także, że przysługuje mu przyznanie prawa pomocy, gdyż utracił na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości przez wywłaszczenie na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej, która wobec niewykorzystania jej zgodnie z celem wywłaszczenia, powinna zostać mu zwrócona. W drugim przypadku Miasto G. uszczupliło działkę skarżącego o fragment gruntu (o powierzchni [...] m²) pod drogę bez aktu notarialnego i bez odszkodowania. Wspomniane okoliczności są zdaniem skarżącego zdarzeniami losowymi, których zaistnienie skutkuje tym, że skarżącego nie stać na obronę swoich praw poprzez ustanowienie pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei według art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić z zakresie całkowitym w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub częściowym gdy udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd Odwoławczy w pełni podziela wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Przedstawione przez E. K. informacje dotyczące jego sytuacji majątkowej nie uzasadniają wydania odmiennego rozstrzygnięcia. Analiza informacji zawartych w przedłożonym formularzu oraz innych dokumentów prowadzi do wniosku, że dysponuje on środkami niezbędnymi do poniesienia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Wszakże skarżący osiąga stały dochód oraz dysponuje nieruchomościami, a także przedmiotami ruchomymi. Należy ponownie podkreślić, iż ustawodawca jednoznacznie uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – a więc także w zakresie wnioskowanym przez skarżącego o ustanowienie pełnomocnika – od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący był zatem zobligowany udowodnić, że takimi środkami finansowymi nie dysponuje. Obowiązkowi temu jednak nie sprostał. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając przedmiotowy wniosek prawidłowo przyjął, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, dokonując w tym kontekście prawidłowej weryfikacji przedstawionych przez skarżącego informacji. Naczelny Sąd Administracyjnych chce podkreślić, że zasadności stanowiska wyrażonego w postanowieniu z dnia 21 października 2010 r., nie podważają także przedstawione w zażaleniu przez E. K. twierdzenia. Nie może stanowić podstawy wydania odmiennego orzeczenia fakt, iż nieruchomość której jest współwłaścicielem obciążona została hipoteką, jak również fakt, iż część wspólnego dochodu skarżącego i jego żony jest przeznaczana na rzecz ZUS. Należy zauważyć, iż pomimo potrącania w/w kwoty skarżący wraz z żoną nadal uzyskują znaczny stały miesięczny dochód. Zaznaczenia także wymaga, że skarżący swoje trudne położenie majątkowe uzasadnia koniecznością dokonania zakupu dla pięciorga dzieci i wnuków odzieży a nie wskazuje, czy obecnie, w skład prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego, wchodzą inne, niż żona, osoby. Okoliczności tej nie wykazał również na dołączonym do wniosku formularzu, a wręcz przeciwnie, podał, że syn i córka prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Niekonsekwencja skarżącego w przytoczonej kwestii nakazuje uznać tego rodzaju informacje za niewiarygodne, bądź przyjąć, że skarżący, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, przedstawił wiadomości dotyczące jego sytuacji majątkowej w sposób wybiórczy. Takie postępowanie sugeruje, że przedstawione przez niego okoliczności są mało wiarygodne. Fakt sprzedaży przez skarżącego pojazdu marki [...] także nie wpływa na pogorszenie jego sytuacji majątkowej. Środki uzyskane bowiem z transakcji mogły zostać przeznaczone na wydatki związane z wynagrodzeniem ustanowionego w sprawie pełnomocnika. W końcu bez znaczenia dla przedmiotowego rozstrzygnięcia ma także okoliczność, że skarżący utracił na rzecz Skarbu Państwa i Miasta G. część należącej do niego nieruchomości. E. K. nie wykazał, iż zaistnienie wspomnianych zdarzeń spowodowało zdecydowane pogorszenie sytuacji materialnej jego i jego rodziny. Niewykazanie przez E. K. zasadności zgłoszonego przez niego wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, powoduje, że orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy uznać za prawidłowe oddalając tym samym przedmiotowe zażalenie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.